Pudełka, piramidy, piłki – otacza nas mnóstwo brył. Dla każdej z nich chcemy umieć policzyć dwie rzeczy: objętość (ile się w niej zmieści) i pole powierzchni (ile papieru potrzeba, żeby ją okleić). Zaczynamy od najprostszych.
Sześcian i prostopadłościan
Wyobraź sobie pudełko, które wypełniasz kostkami o krawędzi 1 cm. Najpierw układasz jedną warstwę: tyle kostek, ile ma pole podstawy. Potem układasz kolejne warstwy aż do wysokości pudełka.
Graniastosłup prosty
Graniastosłup to bryła o dwóch takich samych podstawach i prostokątnych ścianach bocznych. Ma w sobie „warstwy” jak prostopadłościan, tylko podstawa może być trójkątem, sześciokątem itd.
Ostrosłup – sekret „trzeciej części”
Ostrosłup ma jedną podstawę i wierzchołek „na górze”. Okazuje się, że trzy takie ostrosłupy (o tej samej podstawie i wysokości) dają razem graniastosłup! Dlatego:
Kula
Plan działania w każdym zadaniu
- Rozpoznaj bryłę i narysuj ją (pomaga zaznaczyć wysokość kolorem).
- Zapisz, co jest dane i czego szukamy.
- Policz pole podstawy – to zwykle pierwszy krok.
- Wybierz wzór i podstaw liczby.
- Sprawdź jednostki: długość w cm → pole w cm² → objętość w cm³.
Typowe błędy
- Pomijanie ⅓ w ostrosłupie albo wstawianie do niego wysokości ściany bocznej.
- Mylenie pola z objętością (cm² a cm³).
- Zapominanie, że sześcian ma 6 ścian, a nie 4.
- Wstawianie średnicy zamiast promienia w kuli (r to połowa średnicy).
Zadania do samodzielnego rozwiązania
- Sześcian ma krawędź 7. Oblicz V i P. (343 i 294)
- Ostrosłup o podstawie 5 × 6 ma wysokość 9. Oblicz V. (90)
- Kula ma r = 6. Podaj V w jednostkach π. (288π)
Przećwicz: zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Akwarium ma wymiary 60 cm × 30 cm × 40 cm. Ile litrów wody się w nim zmieści? (1 litr = 1000 cm³)
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Ostrosłup prawidłowy czworokątny ma krawędź podstawy 10 i wysokość 12. Oblicz objętość.
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. Po zwiększeniu krawędzi sześcianu dwa razy, ile razy rośnie jego objętość i pole powierzchni?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 4. Ile blachy potrzeba na zrobienie pudełka bez wieczka o wymiarach 10 × 8 × 5 cm?
Pokaż rozwiązanie
Siatka bryły – po co?
Siatka to bryła „rozłożona na płasko”, jak karton po rozcięciu pudełka. Pole powierzchni całkowitej to po prostu pole siatki. Gdy nie wiesz, ile ścian ma bryła, narysuj jej siatkę: sześcian ma 6 kwadratów, prostopadłościan – 6 prostokątów (3 pary), ostrosłup czworokątny – 4 trójkąty i kwadrat.
| Bryła | Ścian | Krawędzi | Wierzchołków |
|---|---|---|---|
| Sześcian / prostopadłościan | 6 | 12 | 8 |
| Graniastosłup trójkątny | 5 | 9 | 6 |
| Ostrosłup czworokątny | 5 | 8 | 5 |
| Ostrosłup trójkątny | 4 | 6 | 4 |
Ciekawostka: dla każdej takiej bryły ściany + wierzchołki − krawędzie = 2 (wzór Eulera). Sprawdź: 6 + 8 − 12 = 2 ✔.
Komentarze