Cechy podzielności to gotowe „testy”, dzięki którym nie musisz dzielić, żeby wiedzieć, czy dzielenie wyjdzie bez reszty. Przydają się przy skracaniu ułamków i szukaniu dzielników.
| Liczba dzieli się przez… | Jeśli… | Przykład |
|---|---|---|
| 2 | ostatnia cyfra jest parzysta (0, 2, 4, 6, 8) | 3 458 ✔ |
| 3 | suma cyfr dzieli się przez 3 | 492: 4 + 9 + 2 = 15 ✔ |
| 4 | dwie ostatnie cyfry tworzą liczbę podzielną przez 4 | 3 716: 16 ÷ 4 ✔ |
| 5 | kończy się na 0 lub 5 | 735 ✔ |
| 9 | suma cyfr dzieli się przez 9 | 6 372: 6 + 3 + 7 + 2 = 18 ✔ |
| 10 | kończy się na 0 | 5 180 ✔ |
Skąd się to bierze?
Nasz system dziesiętny opiera się na liczbie 10. Dlatego o podzielności przez 2, 5 i 10 decyduje ostatnia cyfra, a przez 4 – dwie ostatnie. Reguła sumy cyfr dla 3 i 9 wynika z tego, że 10, 100, 1000… dają resztę 1 przy dzieleniu przez 9.
Wszystkie cechy w jednej tabeli
| Dzielnik | Warunek | Przykład |
|---|---|---|
| 2 | ostatnia cyfra parzysta (0, 2, 4, 6, 8) | 518 ✔ |
| 3 | suma cyfr dzieli się przez 3 | 471: 4+7+1=12 ✔ |
| 4 | dwie ostatnie cyfry dzielą się przez 4 | 3 716: 16 ✔ |
| 5 | ostatnia cyfra 0 lub 5 | 835 ✔ |
| 6 | podzielna przez 2 i przez 3 | 348 ✔ |
| 8 | trzy ostatnie cyfry dzielą się przez 8 | 5 120: 120 ✔ |
| 9 | suma cyfr dzieli się przez 9 | 738: 18 ✔ |
| 10 | ostatnia cyfra 0 | 6 250 ✔ |
| 11 | różnica sum cyfr na miejscach parzystych i nieparzystych dzieli się przez 11 | 2 728: (2+2)−(7+8)=−11 ✔ |
Dlaczego te cechy działają?
Dla 3 i 9: liczba 10 daje resztę 1 przy dzieleniu przez 9 (i przez 3), więc 100, 1000 itd. też. Dzięki temu liczba 3 724 = 3 · 1000 + 7 · 100 + 2 · 10 + 4 ma tę samą resztę przy dzieleniu przez 9 co 3 + 7 + 2 + 4 = 16. A 16 daje resztę 7 z dzielenia przez 9. Zatem 3 724 daje resztę 7 przy dzieleniu przez 9 – bez dzielenia!
Do czego się przydaje?
- Skracanie ułamków: 168/240 – obie liczby parzyste, suma cyfr 15 i 6 dzieli się przez 3 – skracamy przez 6, potem przez 4.
- Rozkład liczby na czynniki pierwsze.
- Sprawdzanie wyników mnożenia „dziewiątkami”: suma cyfr wyniku musi pasować.
Przykłady
Typowe błędy
- Sprawdzanie podzielności przez 4 po ostatniej cyfrze zamiast po dwóch ostatnich.
- Dla 6: wystarczy parzysta lub suma cyfr podzielna przez 3 – trzeba obu warunków.
- Mylenie 0 z „brakiem podzielności” – zero jest podzielne przez każdą liczbę.
Zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Czy 1 332 jest podzielne przez 4?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Wstaw cyfrę za ★: 74★ ma być podzielne przez 5 i przez 2. Jaka?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. Czy 4 563 jest podzielne przez 3? A przez 9?
Pokaż rozwiązanie
Jak to wykorzystać przy rozkładzie na czynniki?
Rozłóżmy 1 260. Parzysta – dzielimy przez 2: 630. Znów parzysta: 315. Nieparzysta, ale suma cyfr 3 + 1 + 5 = 9 – dzieli się przez 3: 105. Suma cyfr 6 – znów przez 3: 35. Kończy się na 5: 5 · 7. Rozkład: 1 260 = 2² · 3² · 5 · 7. Cechy podzielności prowadzą nas „za rękę” po kolejnych czynnikach.
Zadanie z życia – krok po kroku
Zapamiętaj
- 2, 5, 10 – patrz na ostatnią cyfrę; 4 i 8 – na dwie/trzy ostatnie.
- 3 i 9 – sumuj wszystkie cyfry.
- 6 = 2 i 3 naraz.
Typowe błędy – uważaj!
- Sprawdzanie podzielności przez 4 po ostatniej cyfrze zamiast po dwóch ostatnich (np. 314 kończy się na 4, ale 14 nie dzieli się przez 4).
- Mylenie cechy przez 3 z cechą przez 9 – suma cyfr 12 daje podzielność przez 3, ale nie przez 9.
- Zapominanie, że zero dzieli się przez każdą liczbę.
Zadanie dodatkowe
Czy liczba 2 376 dzieli się przez 6, 8 i 9?
Komentarze