Gdy w ciągu liczb brakuje jednego wyrazu albo trzeba podać wyraz o bardzo dużym numerze, np. setny, nie wypisujemy wszystkich wyrazów po kolei. Wystarczy znaleźć regułę, a potem z niej skorzystać. Ten poradnik pokazuje, jak odnaleźć brakujący wyraz oraz jak zapisać regułę wzorem.
Brakujący wyraz w środku ciągu
Najpierw szukamy reguły na tych wyrazach, które znamy. Potem używamy jej, aby uzupełnić lukę.
Ciągi arytmetyczne: stała różnica
Jeśli każdy wyraz różni się od poprzedniego o tę samą liczbę r (nazywamy ją różnicą), ciąg nazywamy arytmetycznym. Np. 5, 8, 11, 14, … ma różnicę r = 3.
Wzór na n-ty wyraz
Wyraz o numerze n oznaczamy aₙ (czytamy: „a n-te”). Pierwszy wyraz to a₁. Aby dojść od pierwszego wyrazu do n-tego, trzeba zrobić n − 1 kroków, każdy o długości r. Stąd wzór:
Ciągi „mnożymy”: stały iloraz
Jeśli każdy wyraz jest tyle samo razy większy od poprzedniego, ciąg nazywamy geometrycznym. Np. 3, 6, 12, 24, … Aby dojść do kolejnego wyrazu, mnożymy przez ten sam iloraz q (tu q = 2). Wyrazy rosną bardzo szybko, więc takie ciągi nie mają prostego wzoru typu „dodaj n razy”. W tym materiale wystarcza Ci umiejętność dokończenia ciągu przez kolejne mnożenia.
Najczęstsze błędy
- Pomylenie n z n − 1: pierwszy wyraz jest „zerowym krokiem”, więc do n-tego wyrazu potrzeba n − 1 kroków.
- Zła różnica przy brakujących wyrazach: w przykładzie 7, ?, ?, 25 trzeba dzielić przez 3 kroki, nie przez 2 brakujące liczby.
- Użycie wzoru na ciąg „dodajemy” do ciągu „mnożymy” (np. 1, 2, 4, 8 nie ma stałej różnicy).
Sprawdź siebie
1. Uzupełnij brakującą liczbę: 6, 11, ?, 21, 26.
Pokaż rozwiązanie
2. Oblicz 20. wyraz ciągu 4, 7, 10, …
Pokaż rozwiązanie
3. Wstaw dwie liczby w ciąg: 3, ?, ?, 15.
Pokaż rozwiązanie
4. Który wyraz ciągu 2, 6, 10, … jest równy 38?
Pokaż rozwiązanie
Zapamiętaj
- Stała różnica: ciąg arytmetyczny, aₙ = a₁ + (n − 1) · r.
- Stały iloraz: ciąg geometryczny, każdy wyraz mnożymy przez tę samą liczbę.
- Brakujące wyrazy między dwoma znanymi: różnicę dzielimy przez liczbę kroków.
Więcej o ciągach w liceum znajdziesz w materiałach o ciągach arytmetycznych i geometrycznych.
Komentarze