Wyobraź sobie, że masz 4 pudełka i w każdym leżą po 3 klocki. Ile klocków jest razem? Możesz dodawać: 3 + 3 + 3 + 3 = 12. Ale gdy pudełek jest 20, takie dodawanie trwałoby bardzo długo. Dlatego ludzie wymyślili mnożenie: skrócony zapis dodawania takich samych liczb. Zapisujemy 4 · 3 = 12 i czytamy „cztery razy trzy równa się dwanaście”.
Mnożenie to grupy po tyle samo
Pierwsza liczba mówi, ile jest grup, a druga – ile elementów w każdej grupie. W zapisie 4 · 3 jest 4 grupy po 3 elementy. W zapisie 3 · 4 jest 3 grupy po 4 elementy. Wynik jest taki sam, bo w obu przypadkach klocków jest po prostu tyle samo.
Tablica kropek: mnożenie w prostokącie
Ułóż kropki w rzędy i kolumny. Dla 3 · 5 narysuj 3 rzędy po 5 kropek: razem 15. Taka tablica to prostokąt. Jeśli obrócisz kartkę, zobaczysz 5 rzędów po 3 kropki: 5 · 3 = 15. Dzięki temu rozumiemy, że kolejność czynników nie zmienia wyniku: a · b = b · a. Znamy tę własność jako przemienność mnożenia.
Prostokątna tablica ma jeszcze jedną zaletę: pomaga policzyć pole prostokąta. Kwadraciki o boku 1 cm ułożone w 3 rzędy po 5 dają pole 15 cm². Mnożenie jest więc nie tylko skróconym dodawaniem, ale też sposobem liczenia powierzchni.
Skoki po osi liczbowej
Narysuj oś liczbową i zrób 4 skoki po 3 pola, zaczynając od zera. Zatrzymasz się na 12. Każdy skok to jedna grupa. Taki obrazek pokazuje, że wyniki mnożenia przez 3 to liczby: 3, 6, 9, 12, 15… Ciąg liczb, które powstają po kolei, nazywamy wielokrotnościami trójki.
Szczególne przypadki
- Mnożenie przez 1: 1 grupa po 7 to 7, czyli 1 · 7 = 7. Liczba się nie zmienia.
- Mnożenie przez 0: 0 grup albo grupy po 0 elementów dają zero. Zatem 0 · 8 = 0 i 8 · 0 = 0.
- Mnożenie przez 10: dopisujemy zero z prawej strony, np. 10 · 6 = 60.
- Mnożenie przez 2 to podwajanie: 2 · 7 = 7 + 7 = 14.
Jak uczyć się tabliczki mnożenia?
Najlepiej zaczynać od łatwych: ×1, ×2, ×10, ×5 (wyniki kończą się na 0 lub 5). Potem ×3 i ×4 (podwojenie podwojenia). Trudniejsze ×6, ×7, ×8 i ×9 łatwiej opanować, gdy znasz już wcześniejsze. Dzięki przemienności wystarczy znać połowę tabliczki: 7 · 3 to to samo co 3 · 7. Ćwicz krótko, ale codziennie.
Zadania
1. Zapisz dodawanie 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 jako mnożenie i oblicz.
Pokaż rozwiązanie
2. Ile kółek jest na tablicy 7 rzędów po 4 kółka? Zapisz dwoma sposobami.
Pokaż rozwiązanie
3. W klasie są 3 rzędy ławek, w każdym po 6 uczniów. Ilu jest uczniów?
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Dodawanie zamiast mnożenia: 4 · 3 = 7 (błąd, to 12).
- Mylenie 0 · 5 z 1 · 5.
- Przekonanie, że 3 · 4 i 4 · 3 to różne liczby.
Zapamiętaj
- Mnożenie to szybkie dodawanie takich samych liczb.
- a · b = b · a.
- a · 1 = a, a · 0 = 0.
Mnożenie w prostokątach i w grach
Planszówki i gry komputerowe są pełne mnożenia: jeśli rzucisz 3 kostkami po 4 oczka, zdobędziesz 12 punktów. Karty, kafelki i plansze mają rzędy i kolumny, więc liczba pól to właśnie iloczyn. Szachownica ma 8 · 8 = 64 pola. Kartka w zeszycie w kratkę, na której jest 20 kratek w rzędzie i 15 rzędów, ma 300 kratek. Rozglądaj się za takimi tablicami wokół siebie.
Zadania do samodzielnego układania
Spróbuj sam ułożyć trzy zadania tekstowe, w których trzeba pomnożyć: jedno o cukierkach, jedno o kołach w rowerach i jedno o rzędach krzeseł w sali. Zapisz działanie i odpowiedź. Taka zamiana ról (ty jesteś autorem zadania) bardzo dobrze utrwala rozumienie mnożenia. Poproś dorosłego, aby sprawdził, czy zadania są logiczne i czy wyniki się zgadzają.
Mnożenie a dodawanie powtarzane
Gdy liczysz wielokrotnie takie same liczby, szybciej jest mnożyć. 15 + 15 + 15 + 15 = 60 to 4 · 15. Aby policzyć 4 · 15 w głowie, rozbij 15 na 10 i 5: 4 · 10 = 40 i 4 · 5 = 20, razem 60. Rozbijanie liczb to ważna umiejętność, która przyda się przy mnożeniu pisemnym.
Komentarze