Dodawanie i odejmowanie „przez dziesiątkę”

Jak liczyć w pamięci w zakresie 20 i 100 – rozkładaj liczby tak, by trafić w pełną dziesiątkę.

Liczby i działaniaKlasy 1–2

Najszybsi rachmistrze nie liczą „po jednym”. Zamiast tego robią sobie wygodne dziesiątki. To jedna z najważniejszych umiejętności w klasach 1–3.

Dodawanie przez dziesiątkę

8 + 5Do 10 brakuje 2. Rozbijamy 5 na 2 + 3. Mamy: 8 + 2 = 10, a 10 + 3 = 13.
47 + 6Do 50 brakuje 3. Rozbijamy 6 na 3 + 3. Mamy: 47 + 3 = 50, a 50 + 3 = 53.

Odejmowanie przez dziesiątkę

14 − 6Najpierw odejmij 4, żeby zejść do 10: 14 − 4 = 10. Zostało jeszcze 2 do odjęcia: 10 − 2 = 8.

Rodziny liczb do 10

Ucz się par, które razem dają 10: 1 i 9, 2 i 8, 3 i 7, 4 i 6, 5 i 5. Gdy znasz je „z automatu”, ta sama wiedza działa w większych liczbach: skoro 3 + 7 = 10, to 30 + 70 = 100 i 13 + 7 = 20.

ZapamiętajSzukaj najbliższej „okrągłej” liczby (10, 20, 50, 100) i dolicz lub odlicz resztę.

Jak ćwiczyć w domu?

  • Zagrajcie w „dziesiątkę”: rodzic mówi 6, dziecko odpowiada 4.
  • Wyjmijcie 20 klocków i pokazujcie rozbijanie liczb.
  • Kupujcie coś za 10 zł i liczcie resztę.

Krok po kroku: dodawanie

  1. Znajdź najbliższą pełną dziesiątkę powyżej pierwszej liczby (dla 47 jest to 50).
  2. Policz, ile brakuje: 50 − 47 = 3.
  3. Odejmij to od drugiej liczby: 26 − 3 = 23.
  4. Dodaj resztę do dziesiątki: 50 + 23 = 73.
Drugi przykład: 58 + 17Do 60 brakuje 2. Zostaje 17 − 2 = 15. Wynik: 60 + 15 = 75.
Trzeci przykład: 8 + 6Do 10 brakuje 2. Zostaje 6 − 2 = 4. Wynik: 10 + 4 = 14.

Krok po kroku: odejmowanie

  1. Zejdź do pełnej dziesiątki poniżej pierwszej liczby (dla 52 jest to 50): 52 − 2 = 50.
  2. Odejmij resztę odjemnika: 17 − 2 = 15.
  3. Odejmij od dziesiątki: 50 − 15 = 35.
Przykład: 63 − 863 − 3 = 60, zostaje 8 − 3 = 5, a 60 − 5 = 55.
Przykład: 91 − 4691 − 1 = 90, zostaje 45, a 90 − 45 = 45. Dla większych liczb rozbij odjemnik na dziesiątki i jedności: 91 − 40 = 51, 51 − 6 = 45.

Dlaczego to działa?

Dodawanie i odejmowanie „przez dziesiątkę” opiera się na tym, że nasz system liczbowy jest dziesiątkowy. Pełne dziesiątki są łatwe do dodawania w pamięci, więc robimy wokół nich „przystanek”. To nie jest dziwny trik – to rozbicie liczby na dwie dogodne części, których suma jest równa pierwotnej.

Typowe błędy

  • Odjęcie tej samej liczby od obu składników zamiast rozbicia jednego z nich.
  • Pomylenie kierunku: przy dodawaniu idziemy w górę do dziesiątki, przy odejmowaniu – w dół.
  • Zgubienie reszty po „przystanku” (obliczona dziesiątka to jeszcze nie wynik!).

Zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. Oblicz 69 + 24.

Pokaż rozwiązanie
Do 70 brakuje 1. Zostaje 24 − 1 = 23. 70 + 23 = 93.

Zadanie 2. Oblicz 84 − 29.

Pokaż rozwiązanie
Sposób „o 1 za dużo”: 84 − 30 = 54, a odjęliśmy o 1 za dużo, więc dodajemy 1: 55. Albo przez dziesiątkę: 84 − 4 = 80, zostaje 25, 80 − 25 = 55.

Zadanie 3. W autobusie jechało 37 osób. Wsiadło 18. Ilu pasażerów jest teraz?

Pokaż rozwiązanie
37 + 18: do 40 brakuje 3, zostaje 15, 40 + 15 = 55 pasażerów.

Dlaczego to działa?

Dodawanie jest łączne: (a + b) + c = a + (b + c). Rozbijając 26 na 3 + 23, nie zmieniamy sumy – po prostu zmieniamy kolejność liczenia: 47 + 26 = 47 + (3 + 23) = (47 + 3) + 23 = 50 + 23. Pełne dziesiątki są wygodne, bo kończą się zerem, więc dodanie do nich dwucyfrowej liczby to tylko „doklejenie” jedności.

Zadanie z życia – krok po kroku

Zakupy w kioskuKupujesz gazetę za 7 zł i kanapkę za 14 zł, a w portfelu masz 50 zł. Ile wydałeś i ile zostało? Wydałeś 7 + 14: do 10 brakuje 3, zostaje 11, 10 + 11 = 21 zł. Reszta: 50 − 21 = 29 zł (50 − 20 = 30, a potem jeszcze 1 mniej: 29).

Zapamiętaj

  • Najpierw dojdź do pełnej dziesiątki, potem dołóż resztę.
  • Przy odejmowaniu schodzisz w dół do dziesiątki.
  • Sprawdzaj wynik odwrotnym działaniem: 73 − 26 powinno dać 47.

Plan działania w trzech krokach

Ten sam schemat działa przy każdych liczbach – wystarczy trochę treningu, a rachunki w pamięci zaczną przychodzić same.

  1. Sprawdź, ile brakuje pierwszej liczbie do pełnej dziesiątki.
  2. Zabierz tę część z drugiego składnika.
  3. Dodaj to, co zostało, do pełnej dziesiątki.

Jeszcze jedno zadanie na rozgrzewkę

Oblicz w pamięci 68 + 25 oraz 91 − 37.

Pokaż rozwiązanie
68 + 25: do 70 brakuje 2, zostaje 23, 70 + 23 = 93. 91 − 37: najpierw 91 − 30 = 61, potem 61 − 7 = 54 (lub 91 − 1 = 90, 90 − 36 = 54).

Wskazówka: jeśli utkniesz, wróć do animacji wyżej i obejrzyj ją krok po kroku – często wystarczy zobaczyć jeden etap jeszcze raz.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.