Dowodzenie w geometrii: jak pisać uzasadnienia na egzaminie

Zadania „uzasadnij, że…” są na egzaminie najtrudniejsze. Zobacz, jak zaplanować dowód, jakich faktów używać i jak nie stracić punktów za brak uzasadnienia.

Łamigłówki i gry logiczneKlasy 7–8

W zadaniu „uzasadnij” albo „wykaż, że” nie wystarczy podać wyniku. Trzeba pokazać ciąg poprawnych kroków, które prowadzą od danych do tezy. Egzaminator patrzy na pomysł i na to, czy każdy krok ma uzasadnienie. Dobra wiadomość: potrzebnych faktów jest niewiele.

Trzy zasady dowodu

1. Dowód ma dotyczyć każdego przypadkuSprawdzenie jednego przykładu (jednego trójkąta, jednej liczby) niczego nie dowodzi. Rysunek jest tylko pomocą. Trzeba oznaczyć długości lub kąty literami i rozumować ogólnie.
2. Obalenie to co innego niż dowódŻeby obalić zdanie „zawsze”, wystarczy jeden kontrprzykład.
3. Każdy krok musi mieć powódObok każdej równości napisz, skąd wynika (np. „suma kątów w trójkącie”, „trójkąty są przystające”).

Fakty, które warto mieć pod ręką

  • Suma kątów w trójkącie to 180°, w czworokącie 360°, w n-kącie (n − 2) · 180°.
  • Kąty przyległe dają 180°, a kąty wierzchołkowe są równe.
  • Kąty przy podstawie trójkąta równoramiennego są równe.
  • Kąt zewnętrzny trójkąta jest sumą dwóch kątów wewnętrznych do niego nieprzyległych.
  • Cechy przystawania trójkątów: bbb, bkb, kbk.
  • Twierdzenie Pitagorasa i jego odwrotność.
  • Liczba parzysta to 2k, a nieparzysta to 2k + 1.

Przykład 1: kąt zewnętrzny

Teza: kąt zewnętrzny trójkąta przy wierzchołku C jest równy ∠A + ∠B.

  1. Kąt zewnętrzny γ′ i kąt wewnętrzny γ przy C są przyległe, więc γ′ + γ = 180°.
  2. Suma kątów trójkąta: α + β + γ = 180°.
  3. Stąd γ′ = 180° − γ = α + β. Co należało wykazać.

Przykład 2: równe przekątne prostokąta

W prostokącie ABCD rozważamy trójkąty ABC i BAD. Mają wspólny bok AB, |BC| = |AD| (boki przeciwległe prostokąta) i kąty ABC oraz BAD są proste. Z cechy bkb trójkąty są przystające, więc |AC| = |BD|.

Przykład 3: dowód o liczbach

Teza: suma trzech kolejnych liczb naturalnych jest podzielna przez 3. Oznaczamy liczby n, n + 1, n + 2. Ich suma to 3n + 3 = 3(n + 1), więc dzieli się przez 3. Użyliśmy litery, dlatego dowód obejmuje każdą trójkę.

Plan na egzaminie

  1. Zrób duży rysunek i oznacz dane.
  2. Zapisz, co masz udowodnić.
  3. Wypisz fakty, które wiążą dane z tezą (kąty, boki, przystawanie).
  4. Ułóż kroki i przy każdym podaj uzasadnienie.
  5. Zakończ zdaniem: „co należało wykazać”.

Najczęstsze błędy

  • Sprawdzanie jednego przykładu zamiast dowodu ogólnego.
  • Zakładanie tezy już na początku.
  • Odczytywanie wniosków z rysunku (np. „te boki wyglądają na równe”).
  • Brak uzasadnienia przy kroku, który wydaje się oczywisty.

Sprawdź siebie

1. Wykaż, że suma dwóch kolejnych liczb naturalnych jest nieparzysta.

Pokaż rozwiązanie
n + (n + 1) = 2n + 1, a każda liczba postaci 2n + 1 jest nieparzysta.

2. Trójkąt ABC ma kąty A = 50° i B = 70°. Ile stopni ma kąt zewnętrzny przy C?

Pokaż rozwiązanie
50° + 70° = 120°.

3. Czy zdanie „każdy czworokąt o równych bokach jest kwadratem” jest prawdziwe? Uzasadnij.

Pokaż rozwiązanie
Nie. Kontrprzykład: romb o kątach 60° i 120° ma równe boki i nie jest kwadratem.

Zapamiętaj

  • Dowód ma dotyczyć każdego przypadku, a obalić wystarczy kontrprzykładem.
  • Przy każdym kroku podaj, z czego wynika.
  • Do dowodów w geometrii najczęściej służy suma kątów i przystawanie trójkątów.

Poćwicz w grze Dowodzenie w geometrii i Rozumowanie i uzasadnianie.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.