Dwusieczna kąta to półprosta, która wychodzi z wierzchołka kąta i dzieli go na dwa kąty o takiej samej mierze. Dzięki niej mamy kąt dokładnie na pół, bez kątomierza. Dwusieczne pojawiają się w trójkątach, w okręgach i w wielu zadaniach konstrukcyjnych.
Własność dwusiecznej
Jeśli kąt ma miarę α, to dwusieczna dzieli go na dwa kąty po α/2. Dla kąta 80° każdy z nowych kątów ma 40°. Ważna własność: każdy punkt dwusiecznej jest tak samo oddalony od obu ramion kąta. Dlatego środek okręgu wpisanego w trójkąt leży w punkcie przecięcia dwusiecznych.
Konstrukcja cyrklem i linijką
Konstrukcję wykonujesz w czterech krokach. Zobacz animację i powtórz ją w zeszycie.
- Wbij cyrkiel w wierzchołek O i narysuj łuk, który przetnie oba ramiona. Punkty przecięcia to A i B.
- Nie zmieniając rozstawu cyrkla (lub zmieniając na większy niż połowa AB), wbij go w A i narysuj łuk wewnątrz kąta.
- Tym samym rozstawem narysuj łuk z punktu B. Łuki przetną się w punkcie X.
- Poprowadź półprostą z O przez X. To dwusieczna.
Dwusieczna w trójkącie
W trójkącie ABC dwusieczna kąta A dzieli go na dwa kąty po A/2 i przecina bok BC w punkcie D. Trójkąt ABD ma kąty: A/2 przy A, kąt B i resztę przy D. Dzięki temu możemy obliczyć wiele kątów bez rysowania.
Dwusieczna w czworokącie i w rombie
W rombie przekątne są jednocześnie dwusiecznymi kątów. To dlatego konstrukcja z rombem działa. W kwadracie przekątna dzieli kąt prosty na dwa kąty po 45°. W trójkącie równobocznym dwusieczna jest też wysokością i środkową: dzieli kąt 60° na dwa po 30°.
Zadania
1. Dwusieczna dzieli kąt na dwa kąty po 37°. Jaki to kąt?
Pokaż rozwiązanie
2. W trójkącie ABC kąt A ma 70°, a kąt C 60°. Dwusieczna kąta B przecina bok AC w punkcie D. Ile stopni ma kąt BDC?
Pokaż rozwiązanie
3. Skonstruuj w zeszycie kąt 60° (z trójkąta równobocznego), a potem jego dwusieczną. Jaki kąt otrzymałeś?
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Zmniejszenie rozstawu cyrkla między krokami do mniej niż połowy AB (łuki się nie przetną).
- Prowadzenie dwusiecznej przez zły punkt przecięcia łuków.
- Mylenie dwusiecznej kąta z symetralną odcinka.
Zapamiętaj
- Dwusieczna dzieli kąt na dwa równe kąty.
- Punkty dwusiecznej są jednakowo oddalone od obu ramion.
- W konstrukcji użyj tego samego rozstawu cyrkla dla obu łuków z A i B.
Dwusieczna a okrąg wpisany
Trzy dwusieczne kątów trójkąta przecinają się w jednym punkcie. Jest on jednakowo oddalony od wszystkich trzech boków, więc jest środkiem okręgu wpisanego w trójkąt. Promień tego okręgu to odległość od punktu przecięcia do dowolnego boku. Konstrukcja jest prosta: wystarczą dwie dwusieczne, a promień znajdziesz, opuszczając prostopadłą z ich przecięcia na bok.
Jak sprawdzić konstrukcję?
Po narysowaniu dwusiecznej zmierz kątomierzem oba kąty, które powstały. Powinny mieć tę samą miarę (z dokładnością do 1°). Jeśli różnią się bardziej, sprawdź, czy rozstaw cyrkla nie zmienił się między krokami albo czy łuki przecinają się w tym samym punkcie. Dokładność konstrukcji zależy od ostrości ołówka i stabilności cyrkla.
Pułapka: dwusieczna a środkowa
W trójkącie dwusieczna kąta nie musi dzielić przeciwległego boku na połowy, w przeciwieństwie do środkowej. Połowę boku wyznacza dopiero symetralna. Jedynie w trójkącie równoramiennym dwusieczna kąta przy wierzchołku, wysokość i środkowa opuszczone na podstawę są tym samym odcinkiem.
Ćwiczenie z kartką
Wytnij z papieru dowolny kąt, a następnie złóż go tak, by jedno ramię nałożyło się na drugie. Linia zgięcia to dokładnie dwusieczna. Rozłóż kartkę i sprawdź cyrklem, czy punkty linii zgięcia leżą jednakowo daleko od obu ramion. To szybki sposób, by zrozumieć własność dwusiecznej bez żadnych obliczeń.
Komentarze