Rachunki na liczbach z przecinkiem wykonujemy w sklepie (ceny), na linijce (centymetry i milimetry) i w kuchni (litry). Dobra wiadomość: stosujemy te same metody co przy liczbach całkowitych, a przecinek pilnujemy według prostych zasad.
Dodawanie i odejmowanie: przecinek pod przecinkiem
Zapisujemy liczby jedna pod drugą tak, aby przecinki były w jednej linii. Brakujące miejsca po przecinku uzupełniamy zerami. Dalej liczymy kolumnami od prawej, a przecinek w wyniku stawiamy pod przecinkami.
Mnożenie: licz bez przecinka, wstaw na końcu
- Zapomnij o przecinkach i pomnóż liczby jak całkowite.
- Policz, ile cyfr po przecinku mają oba czynniki razem.
- W wyniku odliczając od prawej tyle cyfr, wstaw przecinek.
Przykład: 0,4 · 0,3. Liczymy 4 · 3 = 12. W czynnikach razem są dwie cyfry po przecinku, więc wynik to 0,12. Przykład drugi: 2,5 · 1,2: 25 · 12 = 300, trzy cyfry po przecinku, więc 3,00 = 3.
Dzielenie przez liczbę naturalną
Dzielimy tak, jak dzielenie pisemne, a przecinek w wyniku stawiamy dokładnie wtedy, gdy „znosimy” cyfrę stojącą za przecinkiem w dzielnej. 7,5 ÷ 3 = 2,5 (7 ÷ 3 = 2, reszta 1, po przecinku znosimy 5: 15 ÷ 3 = 5).
Dzielenie przez ułamek dziesiętny
Dzielnik z przecinkiem zamieniamy na liczbę całkowitą, mnożąc obie liczby przez 10, 100 itd. Wynik się nie zmieni. Przy 4,5 ÷ 0,15 mnożymy przez 100: 450 ÷ 15 = 30.
Zadania
1. Oblicz 24,7 − 8,95 i 6,4 + 0,86.
Pokaż rozwiązanie
2. Oblicz 1,4 · 0,6 oraz 0,12 · 5.
Pokaż rozwiązanie
3. Litr soku kosztuje 3,80 zł. Ile zapłacisz za 2,5 litra? A ile litrów kupisz za 19 zł?
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Dodawanie „do prawej” bez wyrównania przecinków.
- Zła liczba cyfr po przecinku w iloczynie.
- Dzielenie bez przesunięcia przecinka w dzielniku.
Zapamiętaj
- Dodawanie i odejmowanie: przecinek pod przecinkiem.
- Mnożenie: bez przecinka, potem odlicz cyfry po przecinku.
- Dzielenie przez ułamek: najpierw uczyń dzielnik całkowitym.
Dlaczego przecinek w mnożeniu liczymy z obu czynników?
0,3 to 3/10, a 0,04 to 4/100. Ich iloczyn to 12/1000 = 0,012. Mianowniki 10 i 100 dają 1000, czyli trzy zera, a trzy zera oznaczają trzy cyfry po przecinku. Dlatego liczba miejsc po przecinku w wyniku to suma miejsc w czynnikach.
Dzielenie krok po kroku
Dzielimy 7,2 przez 0,24. Mnożymy obie liczby przez 100: 720 ÷ 24 = 30. W dzieleniu pisemnym przecinek w dzielniku „odsuwamy” na koniec, a w dzielnej przesuwamy o tyle samo miejsc. Dzielenie nie zawsze kończy się dokładnie. Wtedy dopisujemy zera po przecinku w dzielnej, aż reszta wyniesie zero albo zaokrąglamy wynik.
Zaokrąglanie wyników
W zadaniach z pieniędzmi zaokrąglamy do setnych, czyli do groszy. 10 ÷ 3 = 3,333… zaokrąglamy do 3,33 zł. Cyfra po tej, do której zaokrąglamy, decyduje: 0–4 zostawiamy, 5–9 zwiększamy o jeden.
Sprawdzanie przez oszacowanie
Zaokrąglij liczby do całości i policz w pamięci. 4,8 · 2,9 to około 5 · 3 = 15. Dokładny wynik 13,92 jest blisko. Jeśli wyjdzie 139,2 albo 1,392, przecinek stoi w złym miejscu.
Zadania z życia
Zakupy: 3 bułki po 0,65 zł i 2 jogurty po 2,40 zł kosztują 3 · 0,65 + 2 · 2,40 = 1,95 + 4,80 = 6,75 zł. Płacisz 10 zł, reszta wynosi 10 − 6,75 = 3,25 zł. Sport: bieg na 100 m trwał 14,8 s, a następny 14,35 s; poprawa o 0,45 s. W takich zadaniach najpierw zapisz działanie, potem je policz.
4. Oblicz 5,04 ÷ 1,2 oraz 0,08 · 0,7.
Pokaż rozwiązanie
Wskazówka na koniec
Ćwicz z cenami: ułamki dziesiętne najłatwiej oswoić, licząc paragony z zakupów. Spróbuj policzyć w pamięci sumę kilku cen, a kalkulatora użyj tylko do sprawdzenia.
Komentarze