Działania na ułamkach dziesiętnych: dodawanie, mnożenie i dzielenie

Przecinek pod przecinkiem, liczenie bez przecinka i wstawianie go na końcu: kompletna instrukcja czterech działań.

UłamkiKlasy 4–6

Rachunki na liczbach z przecinkiem wykonujemy w sklepie (ceny), na linijce (centymetry i milimetry) i w kuchni (litry). Dobra wiadomość: stosujemy te same metody co przy liczbach całkowitych, a przecinek pilnujemy według prostych zasad.

Dodawanie i odejmowanie: przecinek pod przecinkiem

Zapisujemy liczby jedna pod drugą tak, aby przecinki były w jednej linii. Brakujące miejsca po przecinku uzupełniamy zerami. Dalej liczymy kolumnami od prawej, a przecinek w wyniku stawiamy pod przecinkami.

12,5 + 3,48Uzupełniamy: 12,50 + 3,48. Setne: 0 + 8 = 8. Dziesiąte: 5 + 4 = 9. Jedności: 2 + 3 = 5. Dziesiątki: 1. Wynik 15,98. Przy odejmowaniu 12,5 − 3,48: 12,50 − 3,48 = 9,02.

Mnożenie: licz bez przecinka, wstaw na końcu

  1. Zapomnij o przecinkach i pomnóż liczby jak całkowite.
  2. Policz, ile cyfr po przecinku mają oba czynniki razem.
  3. W wyniku odliczając od prawej tyle cyfr, wstaw przecinek.

Przykład: 0,4 · 0,3. Liczymy 4 · 3 = 12. W czynnikach razem są dwie cyfry po przecinku, więc wynik to 0,12. Przykład drugi: 2,5 · 1,2: 25 · 12 = 300, trzy cyfry po przecinku, więc 3,00 = 3.

Dzielenie przez liczbę naturalną

Dzielimy tak, jak dzielenie pisemne, a przecinek w wyniku stawiamy dokładnie wtedy, gdy „znosimy” cyfrę stojącą za przecinkiem w dzielnej. 7,5 ÷ 3 = 2,5 (7 ÷ 3 = 2, reszta 1, po przecinku znosimy 5: 15 ÷ 3 = 5).

Dzielenie przez ułamek dziesiętny

Dzielnik z przecinkiem zamieniamy na liczbę całkowitą, mnożąc obie liczby przez 10, 100 itd. Wynik się nie zmieni. Przy 4,5 ÷ 0,15 mnożymy przez 100: 450 ÷ 15 = 30.

SkrótyMnożenie przez 10, 100, 1000 przesuwa przecinek w prawo o 1, 2, 3 miejsca. Dzielenie przez 10, 100, 1000 – w lewo. Przy 0,5 · 8 możesz pomyśleć „połowa z 8”.

Zadania

1. Oblicz 24,7 − 8,95 i 6,4 + 0,86.

Pokaż rozwiązanie
24,70 − 8,95 = 15,75. 6,40 + 0,86 = 7,26.

2. Oblicz 1,4 · 0,6 oraz 0,12 · 5.

Pokaż rozwiązanie
14 · 6 = 84, dwie cyfry po przecinku: 0,84. 12 · 5 = 60, dwie cyfry po przecinku: 0,60 = 0,6.

3. Litr soku kosztuje 3,80 zł. Ile zapłacisz za 2,5 litra? A ile litrów kupisz za 19 zł?

Pokaż rozwiązanie
3,8 · 2,5 = 9,50 zł. 19 ÷ 3,8 = 190 ÷ 38 = 5 litrów.

Typowe błędy

  • Dodawanie „do prawej” bez wyrównania przecinków.
  • Zła liczba cyfr po przecinku w iloczynie.
  • Dzielenie bez przesunięcia przecinka w dzielniku.

Zapamiętaj

  • Dodawanie i odejmowanie: przecinek pod przecinkiem.
  • Mnożenie: bez przecinka, potem odlicz cyfry po przecinku.
  • Dzielenie przez ułamek: najpierw uczyń dzielnik całkowitym.

Dlaczego przecinek w mnożeniu liczymy z obu czynników?

0,3 to 3/10, a 0,04 to 4/100. Ich iloczyn to 12/1000 = 0,012. Mianowniki 10 i 100 dają 1000, czyli trzy zera, a trzy zera oznaczają trzy cyfry po przecinku. Dlatego liczba miejsc po przecinku w wyniku to suma miejsc w czynnikach.

Dzielenie krok po kroku

Dzielimy 7,2 przez 0,24. Mnożymy obie liczby przez 100: 720 ÷ 24 = 30. W dzieleniu pisemnym przecinek w dzielniku „odsuwamy” na koniec, a w dzielnej przesuwamy o tyle samo miejsc. Dzielenie nie zawsze kończy się dokładnie. Wtedy dopisujemy zera po przecinku w dzielnej, aż reszta wyniesie zero albo zaokrąglamy wynik.

Zaokrąglanie wyników

W zadaniach z pieniędzmi zaokrąglamy do setnych, czyli do groszy. 10 ÷ 3 = 3,333… zaokrąglamy do 3,33 zł. Cyfra po tej, do której zaokrąglamy, decyduje: 0–4 zostawiamy, 5–9 zwiększamy o jeden.

Sprawdzanie przez oszacowanie

Zaokrąglij liczby do całości i policz w pamięci. 4,8 · 2,9 to około 5 · 3 = 15. Dokładny wynik 13,92 jest blisko. Jeśli wyjdzie 139,2 albo 1,392, przecinek stoi w złym miejscu.

Zadania z życia

Zakupy: 3 bułki po 0,65 zł i 2 jogurty po 2,40 zł kosztują 3 · 0,65 + 2 · 2,40 = 1,95 + 4,80 = 6,75 zł. Płacisz 10 zł, reszta wynosi 10 − 6,75 = 3,25 zł. Sport: bieg na 100 m trwał 14,8 s, a następny 14,35 s; poprawa o 0,45 s. W takich zadaniach najpierw zapisz działanie, potem je policz.

4. Oblicz 5,04 ÷ 1,2 oraz 0,08 · 0,7.

Pokaż rozwiązanie
5,04 ÷ 1,2 = 50,4 ÷ 12 = 4,2. 8 · 7 = 56, trzy cyfry po przecinku: 0,056.

Wskazówka na koniec

Ćwicz z cenami: ułamki dziesiętne najłatwiej oswoić, licząc paragony z zakupów. Spróbuj policzyć w pamięci sumę kilku cen, a kalkulatora użyj tylko do sprawdzenia.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.