Zbiór to po prostu zestaw elementów, w którym liczy się tylko to, co do niego należy. Kolejność nie ma znaczenia, a elementy się nie powtarzają: {1, 2, 3} i {3, 1, 2, 2} to ten sam zbiór. W tym poradniku zajmiemy się działaniami, które pozwalają z dwóch zbiorów zrobić trzeci, oraz liczeniem elementów i podzbiorów.
Cztery podstawowe działania
| Działanie | Czytamy | Co zawiera |
|---|---|---|
| A ∪ B | suma | elementy, które są w A lub w B |
| A ∩ B | część wspólna (iloczyn) | elementy, które są w A i w B |
| A B | różnica | elementy z A, których nie ma w B |
| A′ | dopełnienie | wszystko z „całego świata” U, czego nie ma w A |
Dopełnienie i „cały świat”
Dopełnienie ma sens tylko wtedy, gdy wiemy, w jakim zbiorze pracujemy. Ten większy zbiór nazywamy przestrzenią i oznaczamy U. Gdy U = {1, 2, …, 10}, a A = {2, 4, 6, 8, 10}, dopełnienie to A′ = {1, 3, 5, 7, 9}, czyli liczby nieparzyste. Dopełnienie to inaczej różnica U A.
Podzbiory
Zbiór A jest podzbiorem B (zapis A ⊂ B), gdy każdy element A jest też elementem B. Dwa „szczególne” podzbiory ma każdy zbiór: zbiór pusty ∅ oraz cały zbiór.
Ile podzbiorów ma zbiór {a, b, c}? Wypiszmy je wszystkie: ∅, {a}, {b}, {c}, {a, b}, {a, c}, {b, c}, {a, b, c}. Jest ich 8. Ogólnie: zbiór o n elementach ma 2n podzbiorów. Powód jest prosty: każdy element ma dwie możliwości („wchodzi” albo „nie wchodzi” do podzbioru), a wybory są niezależne, więc mnożymy: 2 · 2 · … · 2.
| Liczba elementów | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Liczba podzbiorów | 1 | 2 | 4 | 8 | 16 | 32 |
Ile elementów ma suma dwóch zbiorów?
Gdy dodajesz liczbę elementów A i B, elementy wspólne liczysz dwa razy. Dlatego jedno ich zliczenie trzeba odjąć:
Zbiory liczb: parzyste i podzielne przez 3
Weźmy liczby od 1 do 12. Niech A to liczby parzyste: {2, 4, 6, 8, 10, 12}, a B to liczby podzielne przez 3: {3, 6, 9, 12}. Część wspólna A ∩ B = {6, 12} to liczby podzielne przez 6, bo muszą być jednocześnie parzyste i podzielne przez 3. Suma A ∪ B = {2, 3, 4, 6, 8, 9, 10, 12} ma 8 elementów, co zgadza się ze wzorem: 6 + 4 − 2 = 8.
Różnica przedziałów
Działania na przedziałach wykonujemy tak samo, najlepiej z rysunkiem na osi liczbowej.
Zapis zbioru za pomocą warunku
Zbiór można opisać warunkiem. Zapis {x ∈ ℕ : 0 < x < 5} oznacza „wszystkie liczby naturalne x większe od 0 i mniejsze od 5”, czyli {1, 2, 3, 4}. Dwukropek czytamy „takie, że”. Zbiór rozwiązań nierówności to właśnie taki zbiór opisany warunkiem.
Prawa De Morgana dla zbiorów
Dopełnienie sumy to część wspólna dopełnień, a dopełnienie części wspólnej to suma dopełnień: (A ∪ B)′ = A′ ∩ B′ oraz (A ∩ B)′ = A′ ∪ B′. Sprawdźmy na liczbach: U = {1, 2, 3, 4, 5, 6}, A = {1, 2, 3}, B = {3, 4}. Suma A ∪ B = {1, 2, 3, 4}, więc jej dopełnienie to {5, 6}. Tymczasem A′ = {4, 5, 6}, B′ = {1, 2, 5, 6}, a ich część wspólna to {5, 6}. Zgadza się.
Najczęstsze błędy
- Liczenie elementów wspólnych dwa razy w sumie zbiorów.
- Pomylenie A B z B A.
- Zapominanie, że zbiór pusty i cały zbiór też są podzbiorami.
- Pomylenie końców przedziałów: ⟨ lub ⟩ oznacza, że liczba należy, a ( lub ) – że nie.
Sprawdź siebie
1. A = {2, 3, 5, 7}, B = {3, 4, 5, 6}. Wypisz A B i B A.
Pokaż rozwiązanie
2. |A| = 12, |B| = 9, |A ∩ B| = 5. Ile elementów ma A ∪ B?
Pokaż rozwiązanie
3. Ile podzbiorów ma zbiór czteroelementowy i ile z nich ma dokładnie dwa elementy?
Pokaż rozwiązanie
4. U = {1, 2, …, 8}, A = {1, 3, 5, 7}, B = {1, 2, 3, 4}. Wyznacz (A ∪ B)′.
Pokaż rozwiązanie
Zapamiętaj
- Różnica zbiorów nie jest przemienna.
- Zbiór n-elementowy ma 2n podzbiorów.
- |A ∪ B| = |A| + |B| − |A ∩ B|.
Poćwicz w grze Działania na zbiorach.
Komentarze