Działania na zbiorach: różnica, podzbiory i liczba elementów

Różnica zbiorów, dopełnienie, podzbiory, liczba podzbiorów (2 do n) i wzór na liczbę elementów sumy dwóch zbiorów, z przykładami i zadaniami.

Matematyka na wypasieKlasa 8 + liceum

Zbiór to po prostu zestaw elementów, w którym liczy się tylko to, co do niego należy. Kolejność nie ma znaczenia, a elementy się nie powtarzają: {1, 2, 3} i {3, 1, 2, 2} to ten sam zbiór. W tym poradniku zajmiemy się działaniami, które pozwalają z dwóch zbiorów zrobić trzeci, oraz liczeniem elementów i podzbiorów.

Cztery podstawowe działania

Działanie Czytamy Co zawiera
A ∪ B suma elementy, które są w A lub w B
A ∩ B część wspólna (iloczyn) elementy, które są w A i w B
A B różnica elementy z A, których nie ma w B
A′ dopełnienie wszystko z „całego świata” U, czego nie ma w A
PrzykładA = {1, 2, 3, 4, 5}, B = {4, 5, 6, 7}. Wtedy A ∪ B = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7}, A ∩ B = {4, 5}, A B = {1, 2, 3}, a B A = {6, 7}. Zwróć uwagę: różnica nie jest przemienna, czyli A B to nie to samo co B A.

Dopełnienie i „cały świat”

Dopełnienie ma sens tylko wtedy, gdy wiemy, w jakim zbiorze pracujemy. Ten większy zbiór nazywamy przestrzenią i oznaczamy U. Gdy U = {1, 2, …, 10}, a A = {2, 4, 6, 8, 10}, dopełnienie to A′ = {1, 3, 5, 7, 9}, czyli liczby nieparzyste. Dopełnienie to inaczej różnica U A.

Podzbiory

Zbiór A jest podzbiorem B (zapis A ⊂ B), gdy każdy element A jest też elementem B. Dwa „szczególne” podzbiory ma każdy zbiór: zbiór pusty ∅ oraz cały zbiór.

Ile podzbiorów ma zbiór {a, b, c}? Wypiszmy je wszystkie: ∅, {a}, {b}, {c}, {a, b}, {a, c}, {b, c}, {a, b, c}. Jest ich 8. Ogólnie: zbiór o n elementach ma 2n podzbiorów. Powód jest prosty: każdy element ma dwie możliwości („wchodzi” albo „nie wchodzi” do podzbioru), a wybory są niezależne, więc mnożymy: 2 · 2 · … · 2.

Liczba elementów 0 1 2 3 4 5
Liczba podzbiorów 1 2 4 8 16 32

Ile elementów ma suma dwóch zbiorów?

Gdy dodajesz liczbę elementów A i B, elementy wspólne liczysz dwa razy. Dlatego jedno ich zliczenie trzeba odjąć:

Wzór|A ∪ B| = |A| + |B| − |A ∩ B|, gdzie |A| oznacza liczbę elementów zbioru A.
Przykład z życiaW klasie jest 30 uczniów. 18 gra w piłkę, 14 w siatkówkę, a 6 uprawia oba sporty. Liczba uczniów uprawiających przynajmniej jeden sport to 18 + 14 − 6 = 26. Zatem 30 − 26 = 4 uczniów nie gra w żadną z tych gier.

Zbiory liczb: parzyste i podzielne przez 3

Weźmy liczby od 1 do 12. Niech A to liczby parzyste: {2, 4, 6, 8, 10, 12}, a B to liczby podzielne przez 3: {3, 6, 9, 12}. Część wspólna A ∩ B = {6, 12} to liczby podzielne przez 6, bo muszą być jednocześnie parzyste i podzielne przez 3. Suma A ∪ B = {2, 3, 4, 6, 8, 9, 10, 12} ma 8 elementów, co zgadza się ze wzorem: 6 + 4 − 2 = 8.

Różnica przedziałów

Działania na przedziałach wykonujemy tak samo, najlepiej z rysunkiem na osi liczbowej.

Zapis zbioru za pomocą warunku

Zbiór można opisać warunkiem. Zapis {x ∈ ℕ : 0 < x < 5} oznacza „wszystkie liczby naturalne x większe od 0 i mniejsze od 5”, czyli {1, 2, 3, 4}. Dwukropek czytamy „takie, że”. Zbiór rozwiązań nierówności to właśnie taki zbiór opisany warunkiem.

Prawa De Morgana dla zbiorów

Dopełnienie sumy to część wspólna dopełnień, a dopełnienie części wspólnej to suma dopełnień: (A ∪ B)′ = A′ ∩ B′ oraz (A ∩ B)′ = A′ ∪ B′. Sprawdźmy na liczbach: U = {1, 2, 3, 4, 5, 6}, A = {1, 2, 3}, B = {3, 4}. Suma A ∪ B = {1, 2, 3, 4}, więc jej dopełnienie to {5, 6}. Tymczasem A′ = {4, 5, 6}, B′ = {1, 2, 5, 6}, a ich część wspólna to {5, 6}. Zgadza się.

Najczęstsze błędy

  • Liczenie elementów wspólnych dwa razy w sumie zbiorów.
  • Pomylenie A B z B A.
  • Zapominanie, że zbiór pusty i cały zbiór też są podzbiorami.
  • Pomylenie końców przedziałów: ⟨ lub ⟩ oznacza, że liczba należy, a ( lub ) – że nie.

Sprawdź siebie

1. A = {2, 3, 5, 7}, B = {3, 4, 5, 6}. Wypisz A B i B A.

Pokaż rozwiązanie
A B = {2, 7}, B A = {4, 6}.

2. |A| = 12, |B| = 9, |A ∩ B| = 5. Ile elementów ma A ∪ B?

Pokaż rozwiązanie
12 + 9 − 5 = 16.

3. Ile podzbiorów ma zbiór czteroelementowy i ile z nich ma dokładnie dwa elementy?

Pokaż rozwiązanie
Wszystkich: 24 = 16. Dwuelementowych dla {a, b, c, d}: ab, ac, ad, bc, bd, cd, czyli 6.

4. U = {1, 2, …, 8}, A = {1, 3, 5, 7}, B = {1, 2, 3, 4}. Wyznacz (A ∪ B)′.

Pokaż rozwiązanie
A ∪ B = {1, 2, 3, 4, 5, 7}. Dopełnienie w U to {6, 8}.

Zapamiętaj

  • Różnica zbiorów nie jest przemienna.
  • Zbiór n-elementowy ma 2n podzbiorów.
  • |A ∪ B| = |A| + |B| − |A ∩ B|.

Poćwicz w grze Działania na zbiorach.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.