Dzielenie ułamków: mnożenie przez odwrotność

Dlaczego dzielenie przez ułamek to mnożenie przez jego odwrotność – wyjaśnione na obrazkach i przykładach.

UłamkiKlasy 5–7

Dzielenie ułamków brzmi groźnie, ale opiera się na jednej zasadzie: dzielenie przez ułamek zamieniamy na mnożenie przez jego odwrotność. Odwrotność ułamka a/b to b/a, czyli ułamek „do góry nogami”: odwrotnością 3/4 jest 4/3, a odwrotnością liczby 5 (czyli 5/1) jest 1/5.

Skąd to się bierze? Pytanie „ile razy się mieści”

Dzielenie 3 ÷ 1/2 pyta: ile połówek mieści się w trójce? Każda całość ma 2 połówki, więc w 3 całościach jest 6 połówek. Wynik 6 = 3 · 2 = 3 · 2/1, czyli mnożenie przez odwrotność 1/2. Podobnie 2/3 ÷ 1/4 pyta, ile ćwiartek mieści się w 2/3. Zobacz animację – wspólny mianownik pozwala policzyć to jak zwykłe dzielenie liczb.

Regułaa/b ÷ c/d = a/b · d/c = (a · d)/(b · c). Dzielnik odwracamy, a znak dzielenia zamieniamy na mnożenie.

Ułamek podzielony przez liczbę naturalną

Dzielenie 3/4 ÷ 2 oznacza „podziel 3/4 na 2 równe części”. Bierzemy odwrotność 2, czyli 1/2: 3/4 · 1/2 = 3/8. Wynik jest mniejszy, bo dzielimy na kawałki. Praktyczna zasada: przy dzieleniu ułamka przez liczbę mnożymy mianownik.

Liczba podzielona przez ułamek

4 ÷ 2/5: odwracamy 2/5 i mnożymy: 4 · 5/2 = 20/2 = 10. Sens: w czterech całościach mieści się 10 razy po 2/5 (bo w jednej całości 2 1/2 takiej części).

Przykład: wstążkaMasz wstążkę o długości 3/4 m i tniesz ją na kawałki po 3/20 m. Ile kawałków? 3/4 ÷ 3/20 = 3/4 · 20/3 = 60/12 = 5 kawałków.

Co zmienia dzielenie przez liczbę mniejszą od 1?

Gdy dzielisz przez liczbę mniejszą od 1, wynik jest większy niż dzielna. 6 ÷ 1/2 = 12, a nie 3. To jedna z największych zmian myślenia: dzielenie nie zawsze „zmniejsza”.

Zadania

1. Oblicz 4/5 ÷ 2 oraz 6 ÷ 3/4.

Pokaż rozwiązanie
4/5 ÷ 2 = 4/5 · 1/2 = 4/10 = 2/5. 6 ÷ 3/4 = 6 · 4/3 = 24/3 = 8.

2. Oblicz 7/8 ÷ 7/12 i 2/9 ÷ 4/3.

Pokaż rozwiązanie
7/8 · 12/7 = 12/8 = 3/2 = 1 1/2. 2/9 · 3/4 = 6/36 = 1/6.

3. Z baniaka z 5/6 litra soku nalewasz szklanki po 1/12 litra. Ile szklanek napełnisz?

Pokaż rozwiązanie
5/6 ÷ 1/12 = 5/6 · 12 = 60/6 = 10 szklanek.

Typowe błędy

  • Odwrócenie pierwszego ułamka zamiast drugiego.
  • Odwrócenie obu ułamków.
  • Dzielenie licznika przez licznik i mianownika przez mianownik bez uzasadnienia (działa tylko czasem).

Zapamiętaj

  • Dzielenie = mnożenie przez odwrotność drugiej liczby.
  • Odwrotność a/b to b/a.
  • Dzielenie przez ułamek właściwy zwiększa wynik.

Dzielenie jako pytanie „ile razy”

Dzielenie liczb całkowitych można rozumieć na dwa sposoby: jako podział na równe części albo jako pytanie, ile razy jedna liczba mieści się w drugiej. Przy ułamkach drugi sposób jest zwykle łatwiejszy. Pytanie „ile razy 1/8 mieści się w 3/4?” sprowadza się do zamiany 3/4 na 6/8 i policzenia: 6 razy. Wspólny mianownik robi z dzielenia ułamków zwykłe dzielenie liczników.

Druga metoda: wspólny mianownik

Zamiast mnożyć przez odwrotność, można sprowadzić oba ułamki do wspólnego mianownika i podzielić liczniki. 5/6 ÷ 2/9: wspólny mianownik 18, czyli 15/18 ÷ 4/18 = 15 ÷ 4 = 3 3/4. Wynik jest taki sam jak z metody odwrotności. Warto znać obie, bo jedna służy do kontroli drugiej.

Ułamki piętrowe

Czasem dzielenie zapisane jest jako kreska ułamkowa, na przykład (3/4) / (1/2). Dłuższa kreska oznacza dzielenie licznika przez mianownik, więc to samo co 3/4 ÷ 1/2 = 3/4 · 2 = 3/2. Czytając taki zapis, najpierw odszukaj główną kreskę, czyli najdłuższą.

Pytania kontrolne

Zanim oddasz pracę, odpowiedz sobie: czy odwróciłem tylko drugi ułamek? Czy zamieniłem dzielenie na mnożenie? Czy wynik jest sensowny, to znaczy większy od dzielnej, gdy dzielnik jest mniejszy od 1? Czy ułamek jest skrócony?

Więcej przykładów krok po kroku

Przykład 1: 3/8 ÷ 9/16 = 3/8 · 16/9 = 48/72 = 2/3 (po skróceniu 3 z 9 i 8 z 16: 1/1 · 2/3). Przykład 2: 2 1/2 ÷ 5 = 5/2 · 1/5 = 1/2. Przykład 3: 10 ÷ 2/3 = 10 · 3/2 = 15. Przy sprawdzaniu możesz pomnożyć wynik przez dzielnik, bo powinieneś dostać dzielną: 2/3 · 9/16 = 18/48 = 3/8.

4. Oblicz 5/12 ÷ 5/8 i 7 ÷ 7/9.

Pokaż rozwiązanie
5/12 · 8/5 = 40/60 = 2/3. 7 · 9/7 = 9.

Typowy tok rozumowania na sprawdzianie

Zapisz zadanie jako dzielenie, od razu zamień na mnożenie przez odwrotność, skróć, pomnóż i zamień na liczbę mieszaną, jeśli to ułamek niewłaściwy. W zadaniach tekstowych o pytaniu „na ile części” albo „ile porcji” zawsze chodzi o dzielenie. Dopisz na końcu odpowiedź słowną z jednostką.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.