Funkcja liniowa opisuje zależności, w których zmiana jednej wielkości powoduje proporcjonalną zmianę drugiej (taksówka: opłata stała plus cena za kilometr). Jej wykresem jest prosta.
- Gdy a > 0, funkcja rośnie. Gdy a < 0 – maleje. Gdy a = 0 – jest stała.
- Miejsce zerowe: rozwiązujemy ax + b = 0, więc x = −b/a.
Prosta przez dwa punkty
Dla punktów (x₁, y₁) i (x₂, y₂): a = (y₂ − y₁) ÷ (x₂ − x₁). Prosta przez (1, 3) i (3, 7): a = (7 − 3)/(3 − 1) = 2. Wtedy 3 = 2 · 1 + b, więc b = 1 i y = 2x + 1.
Co znaczy każda liczba we wzorze?
| Znak a | Wykres | Funkcja |
|---|---|---|
| a > 0 | prosta idzie w górę | rosnąca |
| a < 0 | prosta idzie w dół | malejąca |
| a = 0 | pozioma | stała |
Rysowanie wykresu – krok po kroku
- Znajdź punkt dla x = 0: (0, b).
- Znajdź drugi punkt: np. dla x = 1: (1, a + b).
- Zaznacz oba punkty i poprowadź przez nie prostą linijką.
- Sprawdź trzeci punkt (np. dla x = 2), czy leży na prostej.
Miejsce zerowe
Gdzie wykres przecina oś x? Rozwiązujemy ax + b = 0: x = −b/a. Dla y = 2x − 6: x = 3.
Wzór funkcji z dwóch punktów
- Oblicz a = (y₂ − y₁) ÷ (x₂ − x₁).
- Podstaw jeden punkt do y = ax + b i wyznacz b.
Funkcja liniowa w życiu
Proste równoległe i prostopadłe
Proste y = a₁x + b₁ i y = a₂x + b₂ są równoległe, gdy a₁ = a₂ (np. y = 2x + 1 i y = 2x − 5). Są prostopadłe, gdy a₁ · a₂ = −1 (np. y = 2x i y = −½x).
Typowe błędy
- Pomylenie a z b (nachylenie ze skokiem na osi y).
- Błędne znaki przy liczeniu a z dwóch punktów (kolejność odejmowania musi być taka sama w liczniku i mianowniku).
- Miejsce zerowe: −b/a, nie b/a.
Zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Wyznacz wzór funkcji przechodzącej przez (0, −2) i (2, 4).
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Dla jakiego x funkcja f(x) = −4x + 12 przyjmuje wartość 0? A wartość 20?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. Czy punkt (4, 10) leży na wykresie y = 2x + 3?
Pokaż rozwiązanie
Dlaczego wykres funkcji liniowej jest prostą?
Bo w funkcji f(x) = ax + b przy zwiększeniu x o 1 wartość y zawsze zmienia się o to samo a. Stała zmiana przy stałym kroku daje równomierny wzrost – punkty układają się wzdłuż jednej prostej. W funkcji kwadratowej zmiana zależy od x, więc dostajemy krzywą.
Zadanie z życia – krok po kroku
Zapamiętaj
- a – nachylenie, b – punkt przecięcia z osią y.
- Miejsce zerowe x = −b/a.
- Proste równoległe mają równe a; prostopadłe a₁ · a₂ = −1.
Typowe błędy – uważaj!
- Pomylenie a z b: a to nachylenie, b – wyraz wolny.
- Błędne wyznaczanie miejsca zerowego: x = −b/a, nie b/a.
- Rysowanie wykresu przez jeden punkt – potrzebne są dwa.
Zadanie dodatkowe
Wyznacz wzór funkcji liniowej przechodzącej przez (1, 3) i (4, 9), jej miejsce zerowe i sprawdź, czy leży na niej punkt (10, 21).
Komentarze