Graniastosłup to bryła o dwóch równoległych, jednakowych podstawach i ścianach bocznych będących prostokątami lub równoległobokami. Wszystkie pudełka, kartony, cegły, a nawet namiot w kształcie „domku” to graniastosłupy. W tym artykule nauczysz się liczyć ich objętość i pole powierzchni.
Objętość graniastosłupa
Wyobraź sobie warstwy: podstawa ma pole Pp, a graniastosłup składa się z H takich warstw (H to wysokość). Objętość to pole podstawy razy wysokość: V = Pp · H. Dla prostopadłościanu o krawędziach a, b, c wzór wygląda tak: V = a · b · c. Dla podstawy trójkątnej o polu 12 cm² i wysokości 5 cm mamy V = 60 cm³.
Pole powierzchni całkowitej
Pole powierzchni całkowitej to suma pól wszystkich ścian: P = 2 · Pp + Pb, gdzie Pb to pole powierzchni bocznej. Pole boczne obliczamy jako obwód podstawy razy wysokość: Pb = Ob · H. Siatka składa się z dwóch podstaw i prostokąta (rozwiniętej powierzchni bocznej) o wymiarach Ob i H.
Prostopadłościan
Prostopadłościan o krawędziach a, b, c ma V = a · b · c oraz P = 2(ab + ac + bc). Dla 3 × 4 × 5: V = 60, P = 2 · (12 + 15 + 20) = 94. Sześcian to prostopadłościan z a = b = c: V = a³, P = 6a².
Graniastosłup trójkątny
Gdy podstawą jest trójkąt, pole podstawy to Pp = a · h/2 (h to wysokość trójkąta). Weźmy trójkąt o podstawie 6 cm i wysokości 4 cm: Pp = 12 cm². Przy wysokości graniastosłupa 8 cm objętość to 96 cm³. Namiot w kształcie trójkątnego graniastosłupa ma właśnie taką objętość powietrza.
Jednostki
Objętość podajemy w cm³, dm³ lub m³, pole w cm², dm² lub m². Zanim zaczniesz liczyć, zamień wszystkie wymiary na tę samą jednostkę. Pamiętaj, że 1 dm³ to 1 litr, a 1 m³ to 1000 litrów.
Zadania
1. Oblicz objętość i pole powierzchni prostopadłościanu 5 × 6 × 8 cm.
Pokaż rozwiązanie
2. Podstawą graniastosłupa jest trójkąt prostokątny o przyprostokątnych 6 i 8 cm, a wysokość graniastosłupa to 10 cm. Oblicz objętość.
Pokaż rozwiązanie
3. Sześcienne pudełko ma krawędź 10 cm. Ile litrów pomieści?
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Pomylenie wysokości graniastosłupa z wysokością trójkąta w podstawie.
- Pominięcie jednej z podstaw w polu całkowitym.
- Zapomnienie o jednostkach sześciennych.
Zapamiętaj
- V = Pp · H.
- P = 2 · Pp + Ob · H.
- 1 dm³ = 1 litr.
Siatki graniastosłupów
Siatka graniastosłupa składa się z dwóch podstaw i prostokąta powierzchni bocznej. Dla graniastosłupa czworokątnego prostego to cztery prostokąty obok siebie i po jednej podstawie u góry i u dołu. Wytnięcie siatki z papieru pomaga zrozumieć wzór na pole powierzchni: liczymy tyle pól, ile jest figur w siatce.
Graniastosłup prosty i pochyły
W graniastosłupie prostym krawędzie boczne są prostopadłe do podstaw, więc ściany boczne są prostokątami. W pochyłym ściany to równoległoboki. W szkole podstawowej zajmujemy się prostymi. Wzór na objętość V = Pp · H działa w obu przypadkach, ale H to zawsze odległość między płaszczyznami podstaw.
Wskazówki do zadań
Zadanie zacznij od rysunku. Podpisz wymiary, zaznacz podstawę i wysokość. Napisz wzory, które będą potrzebne: V = Pp · H, Pb = Ob · H, P = 2Pp + Pb. Oblicz po kolei pole podstawy, objętość, obwód, pole boczne i całkowite. Na końcu sprawdź jednostki i sens wyniku.
Zadanie z pudełkiem
Pudełko na buty ma wymiary 32 × 20 × 12 cm. Objętość to 7680 cm³, a pole kartonu 2(640 + 384 + 240) = 2528 cm². Do wykonania wieczka dodajemy zakładki. Takie obliczenia robią projektanci opakowań, aby oszczędzać materiał i zmniejszać koszty.
Jak utrwalić?
Zmierz domowe pudełko i policz jego objętość oraz pole powierzchni. Sprawdź, ile litrów pomieści. Dobrze jest po przerobieniu tego tematu rozwiązać kilka zadań z podręcznika i spróbować własnoręcznie wyjaśnić komuś zasadę własnymi słowami. Jeśli potrafisz ją opowiedzieć, to znaczy, że naprawdę ją rozumiesz. Wróć do animacji i do trenera, gdy któryś krok sprawia trudność, a po tygodniu powtórz zadania, aby utrwalić wiedzę.
Komentarze