Graniastosłup prawidłowy czworokątny: wzory i przykłady

Objętość, pole powierzchni, przekątna podstawy i przekątna bryły graniastosłupa prawidłowego czworokątnego – wzory i przykłady z obliczeniami.

GeometriaKlasy 7–8

Graniastosłup prawidłowy czworokątny to bryła, której podstawą jest kwadrat o boku a, a ściany boczne są prostokątami o wymiarach a × H (H to wysokość). Jeśli H = a, to bryła jest sześcianem. Taka bryła pojawia się w zadaniach bardzo często.

Elementy bryły

  • 8 wierzchołków, 12 krawędzi (8 o długości a i 4 o długości H), 6 ścian (2 kwadraty i 4 prostokąty).
  • Przekątna podstawy: d = a√2.
  • Przekątna ściany bocznej: √(a² + H²).
  • Przekątna bryły: D = √(2a² + H²).

Wzory

Objętość: V = a² · H.
Pole podstawy: Pp = a².
Pole boczne: Pb = 4 · a · H.
Pole powierzchni całkowitej: Pc = 2a² + 4aH.
Przykład 1a = 3, H = 4. V = 9 · 4 = 36. Pc = 2 · 9 + 4 · 3 · 4 = 18 + 48 = 66. Przekątna podstawy 3√2, przekątna bryły D = √(18 + 16) = √34.
Przykład 2: liczby całkowitea = 2, H = 1: D = √(8 + 1) = 3. Podobnie a = 2, H = 4: D = √(8 + 16) = √24.

Skąd bierze się przekątna bryły

Trójkąt prostokątny: jedna przyprostokątna to przekątna podstawy (a√2), druga to wysokość H, a przeciwprostokątna to przekątna bryły. Z Pitagorasa: D² = (a√2)² + H² = 2a² + H².

Zadania z odwrotnym kierunkiem

Gdy znamy objętość i bok podstawy, wysokość to H = V / a². Gdy znamy objętość, a podstawa jest kwadratem, bok podstawy to a = √(V/H).

Przykład 3V = 200 cm³, a = 5 cm. H = 200 : 25 = 8 cm.

Najczęstsze błędy

  • Pole boczne policzone jako 2aH zamiast 4aH.
  • Przekątna bryły liczona jako a√2 + H zamiast z Pitagorasa.
  • Pomylenie pola powierzchni z objętością (cm² i cm³).

Sprawdź siebie

1. Oblicz objętość i pole powierzchni graniastosłupa prawidłowego czworokątnego o a = 5 i H = 12.

Pokaż rozwiązanie
V = 25 · 12 = 300, Pc = 2 · 25 + 4 · 5 · 12 = 50 + 240 = 290.

2. Przekątna ściany bocznej ma 13, a bok podstawy 5. Ile wynosi wysokość?

Pokaż rozwiązanie
H = √(169 − 25) = √144 = 12.

3. Oblicz przekątną sześcianu o krawędzi 4.

Pokaż rozwiązanie
D = √(2 · 16 + 16) = √48 = 4√3.

Zapamiętaj

  • V = a²H, Pc = 2a² + 4aH.
  • Przekątna podstawy a√2, przekątna bryły √(2a² + H²).

Poćwicz w grze Bryły: pola i objętości.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.