Mnożenie i dzielenie potęg o tych samych podstawach

Dlaczego wykładniki dodajemy przy mnożeniu i odejmujemy przy dzieleniu – wyjaśnienie na czynnikach i przykłady.

Liczby i działaniaKlasy 7–8

Potęga to skrócony zapis wielokrotnego mnożenia: 25 = 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 32. Liczbę 2 nazywamy podstawą, a 5 – wykładnikiem. W tym artykule dowiesz się, jak szybko mnożyć i dzielić potęgi, które mają tę samą podstawę. Nie trzeba obliczać wartości każdej z nich: wystarczy działać na wykładnikach.

Mnożenie potęg: wykładniki dodajemy

Policzmy 23 · 22. Rozpisujemy: (2 · 2 · 2) · (2 · 2) = 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 25. Razem mamy 3 + 2 = 5 czynników. Ogólnie: am · an = am+n.

WarunekReguła działa tylko wtedy, gdy podstawy są takie same. Przy 23 · 32 nie dodajemy wykładników (wynik to 8 · 9 = 72).

Dzielenie potęg: wykładniki odejmujemy

Policzmy 25 ÷ 22. Zapisujemy ułamek: (2 · 2 · 2 · 2 · 2)/(2 · 2) i skracamy dwie dwójki. Zostaje 2 · 2 · 2 = 23. Wykładnik: 5 − 2 = 3. Ogólnie: am ÷ an = am−n (dla m > n).

Co z wykładnikiem 0 i 1?

Z reguły dzielenia: a3 ÷ a3 = a0. Ale każda liczba podzielona przez siebie to 1, więc a0 = 1 (dla a ≠ 0). Natomiast a1 = a. Dzięki temu reguły działają dla wszystkich nieujemnych wykładników.

Wykładniki ujemne

Z tej samej reguły: a2 ÷ a5 = a−3. Rozpisując, mamy (a · a)/(a · a · a · a · a) = 1/(a · a · a) = 1/a3. Wniosek: a−n = 1/an. Na przykład 2−3 = 1/8 oraz 10−2 = 0,01.

Przykład z życia: gigabajty1 kilobajt to 210 = 1024 bajty, a 1 megabajt to 210 kilobajtów. W bajtach: 210 · 210 = 220 = 1 048 576 bajtów. Wykładniki po prostu się dodały.

Skracanie ułamków z potęgami

Wyrażenie 79/76 upraszczamy do 73 = 343. Wyrażenie (64 · 63)/65 ma licznik 67, więc cały ułamek to 62 = 36. Najpierw działamy na wykładnikach, a dopiero potem liczymy wartość.

Zadania

1. Zapisz w postaci jednej potęgi: 34 · 36, 108 ÷ 105.

Pokaż rozwiązanie
34+6 = 310; 108−5 = 103 = 1000.

2. Oblicz (27 · 23) ÷ 28.

Pokaż rozwiązanie
210 ÷ 28 = 22 = 4.

3. Czy 23 · 53 to 106?

Pokaż rozwiązanie
Nie. Podstawy są różne, więc wykładników nie dodajemy. Ale wykładniki są równe, więc 23 · 53 = (2 · 5)3 = 103 = 1000.

Typowe błędy

  • Mnożenie wykładników zamiast dodawania.
  • Dodawanie wykładników przy różnych podstawach.
  • Mnożenie podstaw: 23 · 22 = 45 (błąd!).

Zapamiętaj

  • am · an = am+n, am ÷ an = am−n.
  • a0 = 1, a−n = 1/an.
  • Podstawa pozostaje bez zmian.

Potęgi dziesięciu

Najczęściej spotykane potęgi to potęgi liczby 10. 103 to tysiąc, 106 to milion, a 109 to miliard. Mnożąc 104 · 105, dostajemy 109, czyli miliard: wystarczy dodać wykładniki, czyli policzyć zera. Dzięki temu rachunki na bardzo dużych liczbach, jak odległości w kosmosie albo liczba komórek w ciele człowieka, stają się proste.

Zapis wykładniczy

Duże liczby zapisujemy w postaci a · 10n, gdzie 1 ≤ a < 10. Na przykład 45 000 000 = 4,5 · 107. Mnożąc takie liczby, mnożymy części dziesiętne i dodajemy wykładniki: (3 · 104) · (2 · 105) = 6 · 109. Przy dzieleniu odejmujemy wykładniki. To ten sam mechanizm, który poznałeś w tym artykule.

Jak sprawdzić wynik?

Zamień potęgi na zwykłe liczby i policz. Dla 23 · 24 mamy 8 · 16 = 128, a 27 = 128. Zawsze możesz tak sprawdzić regułę dla małych liczb, zanim użyjesz jej w trudniejszym zadaniu.

4. Zapisz w postaci jednej potęgi: (a5 · a3) ÷ a4.

Pokaż rozwiązanie
a5+3 = a8, a8 ÷ a4 = a4.

Jak ćwiczyć?

Wypisz na kartce dziesięć potęg liczby 2 od 21 do 210: 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256, 512, 1024. Znajomość tej listy pozwala natychmiast sprawdzać wyniki. Potem wybieraj dwie dowolne potęgi z listy i mnoż je: 23 · 24 = 8 · 16 = 128 = 27. Zobaczysz na własne oczy, że wykładniki dodają się za każdym razem.

Dzielenie, gdy wykładnik się „kończy”

Co zrobić z 23 ÷ 25? Odejmowanie daje 2−2, czyli 1/4. Sprawdź: 8/32 = 1/4. Reguła działa również wtedy, gdy wykładnik w dzielniku jest większy, tylko wynik jest ułamkiem. Ta obserwacja prowadzi do pojęcia wykładnika ujemnego, które poznasz dokładniej w liceum.

Pułapka z minusem

Zapis 23 · 2−1 oznacza 23−1 = 22 = 4. Reguła mnożenia działa także dla ujemnych wykładników: po prostu dodajemy liczby ze znakiem. Dzięki temu jeden schemat wystarcza do wszystkich potęg o jednakowej podstawie.

Krótka rutyna

Warto zrobić z tego krótką rutynę: przeczytaj zadanie, zapisz regułę, wykonaj działanie, sprawdź na prostej liczbie i dopiero wtedy oddaj wynik.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.