Potęga to skrócony zapis wielokrotnego mnożenia: 25 = 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 32. Liczbę 2 nazywamy podstawą, a 5 – wykładnikiem. W tym artykule dowiesz się, jak szybko mnożyć i dzielić potęgi, które mają tę samą podstawę. Nie trzeba obliczać wartości każdej z nich: wystarczy działać na wykładnikach.
Mnożenie potęg: wykładniki dodajemy
Policzmy 23 · 22. Rozpisujemy: (2 · 2 · 2) · (2 · 2) = 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 25. Razem mamy 3 + 2 = 5 czynników. Ogólnie: am · an = am+n.
Dzielenie potęg: wykładniki odejmujemy
Policzmy 25 ÷ 22. Zapisujemy ułamek: (2 · 2 · 2 · 2 · 2)/(2 · 2) i skracamy dwie dwójki. Zostaje 2 · 2 · 2 = 23. Wykładnik: 5 − 2 = 3. Ogólnie: am ÷ an = am−n (dla m > n).
Co z wykładnikiem 0 i 1?
Z reguły dzielenia: a3 ÷ a3 = a0. Ale każda liczba podzielona przez siebie to 1, więc a0 = 1 (dla a ≠ 0). Natomiast a1 = a. Dzięki temu reguły działają dla wszystkich nieujemnych wykładników.
Wykładniki ujemne
Z tej samej reguły: a2 ÷ a5 = a−3. Rozpisując, mamy (a · a)/(a · a · a · a · a) = 1/(a · a · a) = 1/a3. Wniosek: a−n = 1/an. Na przykład 2−3 = 1/8 oraz 10−2 = 0,01.
Skracanie ułamków z potęgami
Wyrażenie 79/76 upraszczamy do 73 = 343. Wyrażenie (64 · 63)/65 ma licznik 67, więc cały ułamek to 62 = 36. Najpierw działamy na wykładnikach, a dopiero potem liczymy wartość.
Zadania
1. Zapisz w postaci jednej potęgi: 34 · 36, 108 ÷ 105.
Pokaż rozwiązanie
2. Oblicz (27 · 23) ÷ 28.
Pokaż rozwiązanie
3. Czy 23 · 53 to 106?
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Mnożenie wykładników zamiast dodawania.
- Dodawanie wykładników przy różnych podstawach.
- Mnożenie podstaw: 23 · 22 = 45 (błąd!).
Zapamiętaj
- am · an = am+n, am ÷ an = am−n.
- a0 = 1, a−n = 1/an.
- Podstawa pozostaje bez zmian.
Potęgi dziesięciu
Najczęściej spotykane potęgi to potęgi liczby 10. 103 to tysiąc, 106 to milion, a 109 to miliard. Mnożąc 104 · 105, dostajemy 109, czyli miliard: wystarczy dodać wykładniki, czyli policzyć zera. Dzięki temu rachunki na bardzo dużych liczbach, jak odległości w kosmosie albo liczba komórek w ciele człowieka, stają się proste.
Zapis wykładniczy
Duże liczby zapisujemy w postaci a · 10n, gdzie 1 ≤ a < 10. Na przykład 45 000 000 = 4,5 · 107. Mnożąc takie liczby, mnożymy części dziesiętne i dodajemy wykładniki: (3 · 104) · (2 · 105) = 6 · 109. Przy dzieleniu odejmujemy wykładniki. To ten sam mechanizm, który poznałeś w tym artykule.
Jak sprawdzić wynik?
Zamień potęgi na zwykłe liczby i policz. Dla 23 · 24 mamy 8 · 16 = 128, a 27 = 128. Zawsze możesz tak sprawdzić regułę dla małych liczb, zanim użyjesz jej w trudniejszym zadaniu.
4. Zapisz w postaci jednej potęgi: (a5 · a3) ÷ a4.
Pokaż rozwiązanie
Jak ćwiczyć?
Wypisz na kartce dziesięć potęg liczby 2 od 21 do 210: 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256, 512, 1024. Znajomość tej listy pozwala natychmiast sprawdzać wyniki. Potem wybieraj dwie dowolne potęgi z listy i mnoż je: 23 · 24 = 8 · 16 = 128 = 27. Zobaczysz na własne oczy, że wykładniki dodają się za każdym razem.
Dzielenie, gdy wykładnik się „kończy”
Co zrobić z 23 ÷ 25? Odejmowanie daje 2−2, czyli 1/4. Sprawdź: 8/32 = 1/4. Reguła działa również wtedy, gdy wykładnik w dzielniku jest większy, tylko wynik jest ułamkiem. Ta obserwacja prowadzi do pojęcia wykładnika ujemnego, które poznasz dokładniej w liceum.
Pułapka z minusem
Zapis 23 · 2−1 oznacza 23−1 = 22 = 4. Reguła mnożenia działa także dla ujemnych wykładników: po prostu dodajemy liczby ze znakiem. Dzięki temu jeden schemat wystarcza do wszystkich potęg o jednakowej podstawie.
Krótka rutyna
Warto zrobić z tego krótką rutynę: przeczytaj zadanie, zapisz regułę, wykonaj działanie, sprawdź na prostej liczbie i dopiero wtedy oddaj wynik.
Komentarze