Długość mierzymy linijką, taśmą krawiecką albo licznikiem w samochodzie. Każde z tych narzędzi pokazuje inną jednostkę, więc często trzeba przechodzić z jednej na drugą. Dobra wiadomość: używamy układu dziesiątkowego, więc wszystkie zamiany sprowadzają się do mnożenia i dzielenia przez 10, 100 lub 1000.
Cztery jednostki, które trzeba znać
- milimetr (mm) – grubość monety, szerokość ziarenka ryżu;
- centymetr (cm) – szerokość palca, długość spinacza; 1 cm = 10 mm;
- metr (m) – długość dużego kroku, szerokość drzwi; 1 m = 100 cm;
- kilometr (km) – odległość do szkoły, około 12 minut spaceru; 1 km = 1000 m.
Czasem spotkasz też decymetr (1 dm = 10 cm = 0,1 m), lecz w zadaniach częściej pojawiają się cztery podstawowe jednostki.
Drabinka jednostek
Wyobraź sobie schody: na górze stoją duże jednostki, na dole małe. Schodząc w dół, mnożymy, bo mniejszych jednostek potrzeba więcej, żeby zmierzyć to samo. Idąc w górę, dzielimy, bo większa jednostka „mieści” kilka mniejszych. Zobacz animację.
Jak zamieniać, gdy skok jest duży?
Z kilometrów na centymetry przechodzimy przez dwa szczeble: najpierw na metry (· 1000), potem na centymetry (· 100). Współczynniki mnożymy: 1000 · 100 = 100 000. Czyli 1 km = 100 000 cm. Dlatego 2,5 km to 2,5 · 100 000 = 250 000 cm.
Zapis mieszany: kilometry i metry
Zapisy takie jak „2 km 350 m” trzeba umieć zamienić na jedną jednostkę. 2 km = 2000 m, więc 2 km 350 m = 2350 m, a w kilometrach 2,35 km. W drugą stronę: 4,7 km to 4 km i 0,7 km, a 0,7 km = 700 m, czyli 4 km 700 m. Z centymetrami jest tak samo: 1 m 35 cm = 135 cm = 1,35 m.
Skala mapy i plan
Na mapie w skali 1 : 100 000 jeden centymetr odpowiada 100 000 cm w terenie, czyli 1000 m, czyli 1 km. Odległość 4,5 cm na mapie to więc 4,5 km. Na takim przykładzie widać, po co się uczymy zamieniać jednostki: bez tego nie przeczytamy planu miasta.
Zadania
1. Zamień 7 km na metry, 450 cm na metry i 38 mm na centymetry.
Pokaż rozwiązanie
2. Zapisz 5 km 80 m w metrach i w kilometrach.
Pokaż rozwiązanie
3. Płot ma 3 odcinki po 2 m 40 cm i jeden odcinek 95 cm. Jaka jest jego długość w metrach?
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Mnożenie zamiast dzielenia przy przejściu do większej jednostki.
- Pomylenie 1 km = 100 m (jest 1000 m).
- Zapis 5 km 80 m jako 5,8 km zamiast 5,08 km.
- Dodawanie liczb w różnych jednostkach bez wcześniejszej zamiany.
Zapamiętaj
- 1 km = 1000 m, 1 m = 100 cm, 1 cm = 10 mm.
- W dół mnożymy, w górę dzielimy.
- Przed dodawaniem sprowadź wszystko do jednej jednostki.
Skąd się wzięły jednostki długości?
Dawniej mierzono długość częściami ciała: stopą, łokciem, piędzią. Problem polegał na tym, że każdy człowiek ma inne ręce, więc wyniki się różniły. W czasie Rewolucji Francuskiej uzgodniono metr jako jednostkę, która miała być jedną dziesięciomilionową częścią odległości od bieguna do równika. Dzięki temu pomiary stały się takie same na całym świecie, a przedrostki „kilo”, „centy” i „mili” oznaczają zawsze tysiąc, setną i tysięczną część.
Jak oceniać długości na oko?
Szerokość kartki A4 to około 21 cm, długość boiska szkolnego około 40 m, a wysokość drzwi około 2 m. Znając takie punkty odniesienia, możesz sprawdzić, czy wynik zadania jest sensowny. Gdy w odpowiedzi wyjdzie, że okno ma 150 km, od razu widać pomyłkę w zamianie jednostek.
Obwód i jednostki
Obliczając obwód, dodajemy długości boków, więc wszystkie muszą być w tej samej jednostce. Prostokąt o bokach 2 m i 35 cm trzeba najpierw zapisać jako 200 cm i 35 cm, a obwód to 2 · (200 + 35) = 470 cm = 4,7 m. Dopiero po wyrównaniu jednostek rachunek ma sens.
4. Droga do szkoły ma 1 km 200 m. Ile metrów przechodzisz w ciągu tygodnia (5 dni, tam i z powrotem)?
Komentarze