Objętość mówi, ile przestrzeni zajmuje bryła albo ile płynu zmieści się w naczyniu. Mierzymy ją w litrach (płyny) i w jednostkach sześciennych (cm³, dm³, m³). Okazuje się, że obie rodziny jednostek mają ze sobą bardzo prosty związek.
Sześcian o boku 10 cm to litr
Weź pudełko o wymiarach 10 cm × 10 cm × 10 cm. Jego objętość to 10 · 10 · 10 = 1000 cm³ = 1 dm³. Pudełko takie mieści dokładnie 1 litr wody. Dlatego 1 l = 1 dm³ = 1000 cm³, a 1 ml = 1 cm³. Kostka cukru ma w przybliżeniu 1 cm³, czyli 1 ml objętości.
Dlaczego 1000, a nie 10?
Przy polu współczynnikiem był kwadrat (10 · 10 = 100). Przy objętości jest sześcian: 10 · 10 · 10 = 1000. Dlatego między sąsiednimi jednostkami sześciennymi jest współczynnik 1000: 1 dm³ = 1000 cm³, 1 m³ = 1000 dm³. Natomiast 1 m³ = 1000 · 1000 = 1 000 000 cm³.
Zobacz drabinkę: z m³ na dm³ mnożymy przez 1000, z dm³ na cm³ jeszcze raz przez 1000. Razem 1 000 000. Stąd 2 m³ = 2 000 000 cm³.
Litry w życiu
Pojemność kartonu mleka to 1 l, butelki wody 0,5 l = 500 ml, a łyżeczki około 5 ml. W samochodzie bak mieści około 50 l. Kąpiel w wannie to około 150 l, czyli 0,15 m³. Warto mieć takie punkty odniesienia, by oceniać, czy wynik zadania ma sens.
Zadania
1. Zamień 3,5 l na ml, 4000 cm³ na litry i 2,4 m³ na litry.
Pokaż rozwiązanie
2. Do pustego zbiornika o wymiarach 2 m × 1,5 m × 1 m wlano 2000 l wody. Czy zbiornik jest pełny?
Pokaż rozwiązanie
3. Sześcienne pudełko ma krawędź 20 cm. Ile litrów ma pojemności?
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Użycie współczynnika 100 zamiast 1000 dla jednostek sześciennych.
- Pomylenie m² z m³.
- Niezamienienie cm³ na dm³ przed podaniem wyniku w litrach.
Zapamiętaj
- 1 l = 1 dm³, 1 ml = 1 cm³.
- Między sąsiednimi jednostkami sześciennymi jest 1000.
- 1 m³ = 1000 l.
Objętość a pojemność
Objętość dotyczy ciał stałych i opisuje, ile miejsca zajmują, a pojemność – ile płynu mieści się w naczyniu. W matematyce szkolnej traktujemy je tak samo i zamieniamy litry na dm³. Pojemność zbiornika to jego objętość wewnętrzna, więc grubość ścianek trzeba odjąć.
Szacowanie objętości
Szklanka ma około 250 ml, kubek około 300 ml, a wanna około 150 l. Pudełko po butach to mniej więcej 10 litrów. Te przybliżenia pomagają sprawdzić wynik: jeśli wyszło, że wiadro mieści 800 l, a nie 8 l, to przecinek trafił w złe miejsce.
Objętość prostopadłościanu w różnych jednostkach
Prostopadłościan o wymiarach 2 dm, 5 dm i 3 dm ma objętość 30 dm³ = 30 litrów. Te same wymiary w centymetrach (20, 50, 30) dają 30 000 cm³. Wynik w litrach pozostaje identyczny, bo 30 000 cm³ = 30 dm³. Zamiana wymiarów na decymetry upraszcza rachunek.
4. Akwarium ma wymiary 60 cm × 30 cm × 40 cm. Ile litrów wody mieści, jeśli napełniamy do 3/4 wysokości?
Pokaż rozwiązanie
Objętość i masa wody
Skoro 1 dm³ to litr, a litr wody waży 1 kg, to 1 m³ wody waży tonę. Akwarium z poprzedniego przykładu (160 l) napełnione wodą waży więc około 160 kg, bez szkła. Tę zależność wykorzystuje się w projektowaniu zbiorników, ale działa tylko dla wody, nie dla oleju czy rtęci.
Zamiana w obie strony
Zamiana na mniejszą jednostkę zwiększa liczbę, na większą zmniejsza. Zamieniając 5 l na ml, spodziewasz się większej liczby (5000), a zamieniając 5000 cm³ na dm³ – mniejszej (5). Szybkie pytanie: „czy wynik powinien być większy, czy mniejszy?” pozwala wychwycić pomyłkę w zamianie jeszcze przed oddaniem pracy.
Doświadczenie z litrem
Przygotuj kartonowe pudełko 10 cm × 10 cm × 10 cm, wyłóż je folią i napełnij wodą z litrowej butelki. Woda powinna wypełnić je prawie po brzegi. To najlepszy dowód, że 1 dm³ to właśnie 1 litr, i dobry sposób, by zapamiętać różnicę między litrem a metrem sześciennym.
Komentarze