Ile jest sposobów ustawienia 4 osób w kolejce? Ile różnych PIN-ów można zapisać na 4 cyfrach? Na ile sposobów wybrać 3 osoby do drużyny? Dział matematyki, który uczy liczyć możliwości, nazywa się kombinatoryką. Zaczniemy od najprostszej zasady, a potem poznasz wzory.
Reguła mnożenia – fundament
Silnia
Silnia liczby n (zapis: n!) to iloczyn wszystkich liczb naturalnych od 1 do n: n! = 1 · 2 · 3 · … · n. Dodatkowo umawiamy się, że 0! = 1.
| n | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| n! | 1 | 2 | 6 | 24 | 120 | 720 | 5040 |
Silnie rosną bardzo szybko! Przy skracaniu pomaga zapis: 7!/5! = 7 · 6 = 42 (bo 5! „skraca się” z końcówką 7!).
Permutacje – ustawianie wszystkich elementów
Ile jest sposobów ustawienia n różnych osób w kolejce? Pierwsza pozycja: n możliwości, druga: n − 1, trzecia: n − 2… Razem n!.
Wariacje bez powtórzeń – wybór z kolejnością
Z n elementów wybieramy k i ustawiamy w kolejności (nic się nie powtarza). Liczba możliwości: n · (n − 1) · … · (n − k + 1), czyli n!/(n − k)!.
Wariacje z powtórzeniami
Jeśli elementy mogą się powtarzać, w każdym z k miejsc mamy n możliwości: nᵏ.
Kombinacje – wybór bez kolejności
Gdy kolejność nie ma znaczenia (drużyna, bukiet), liczymy kombinacje. Kombinacji jest mniej niż wariacji, bo każdy zestaw liczy się raz, a nie k! razy.
Jak wybrać wzór? Drzewo decyzyjne
- Czy bierzemy wszystkie elementy i ustawiamy je? → permutacje (n!).
- Czy wybieramy część z kolejnością (funkcje, miejsca na podium)? → wariacje. Powtarzają się? → nᵏ. Nie? → n(n − 1)….
- Czy wybieramy część bez kolejności (zespół, zestaw)? → kombinacje C(n, k).
Typowe błędy
- Użycie kombinacji tam, gdzie kolejność ma znaczenie (podium: 3 miejsca to wariacje).
- Obliczanie n! dla dużych n „na piechotę” zamiast skracania.
- Zapominanie, że w kodach z powtórzeniami mnożymy tę samą liczbę.
Zadania do samodzielnego rozwiązania
- Oblicz 6!/4!. (30)
- Ile jest sposobów podziału medali (złoto, srebro, brąz) między 7 biegaczy? (210)
- Ile różnych zespołów 2-osobowych można utworzyć z 9 osób? (36)
Przećwicz: zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Ile jest różnych czterocyfrowych liczb o różnych cyfrach?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Ile jest sposobów ustawienia w rzędzie 3 czerwonych i 2 niebieskich kulek, gdy kulki jednego koloru są nierozróżnialne?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. W turnieju gra 8 drużyn. Każde dwie rozgrywają jeden mecz. Ile meczów odbędzie się łącznie?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 4. Rzucamy monetą 4 razy. Ile jest różnych ciągów wyników (O – orzeł, R – reszka)?
Pokaż rozwiązanie
Kombinatoryka i prawdopodobieństwo
Gdy wszystkie wyniki są jednakowo możliwe, prawdopodobieństwo zdarzenia to liczba wyników sprzyjających ÷ liczba wszystkich wyników. Kombinatoryka pomaga policzyć jedne i drugie. Przykład: z talii 52 kart losujemy 2. Wszystkich par: C(52, 2) = 1326. Par asów: C(4, 2) = 6. Szansa na dwa asy: 6/1326 = 1/221 ≈ 0,45%. Dlatego w pokerze „para asów na ręku” to rzadkość!
Komentarze