Kombinatoryka: silnia, permutacje, wariacje i kombinacje

Ile jest możliwych kodów, kolejek i drużyn? Naucz się liczyć możliwości – od reguły mnożenia po symbol Newtona.

Matematyka na wypasieLiceum

Ile jest sposobów ustawienia 4 osób w kolejce? Ile różnych PIN-ów można zapisać na 4 cyfrach? Na ile sposobów wybrać 3 osoby do drużyny? Dział matematyki, który uczy liczyć możliwości, nazywa się kombinatoryką. Zaczniemy od najprostszej zasady, a potem poznasz wzory.

Reguła mnożenia – fundament

Reguła mnożeniaJeśli pierwszy wybór można zrobić na n₁ sposobów, a do każdego z nich drugi wybór na n₂ sposobów, to wszystkich możliwości jest n₁ · n₂.
Przykład 1: ubranieMasz 3 koszulki i 2 pary spodni. Strojów jest 3 · 2 = 6.

Silnia

Silnia liczby n (zapis: n!) to iloczyn wszystkich liczb naturalnych od 1 do n: n! = 1 · 2 · 3 · … · n. Dodatkowo umawiamy się, że 0! = 1.

n 1 2 3 4 5 6 7
n! 1 2 6 24 120 720 5040

Silnie rosną bardzo szybko! Przy skracaniu pomaga zapis: 7!/5! = 7 · 6 = 42 (bo 5! „skraca się” z końcówką 7!).

Permutacje – ustawianie wszystkich elementów

Ile jest sposobów ustawienia n różnych osób w kolejce? Pierwsza pozycja: n możliwości, druga: n − 1, trzecia: n − 2… Razem n!.

Przykład 24 osoby w kolejce: 4! = 24 ustawienia. 5 książek na półce: 5! = 120.

Wariacje bez powtórzeń – wybór z kolejnością

Z n elementów wybieramy k i ustawiamy w kolejności (nic się nie powtarza). Liczba możliwości: n · (n − 1) · … · (n − k + 1), czyli n!/(n − k)!.

Przykład 3Z 8 uczniów wybieramy przewodniczącego, zastępcę i skarbnika. 8 · 7 · 6 = 336.

Wariacje z powtórzeniami

Jeśli elementy mogą się powtarzać, w każdym z k miejsc mamy n możliwości: nᵏ.

Przykład 4: kod PIN4 cyfry, każda z 10 możliwych: 10⁴ = 10 000 kodów.

Kombinacje – wybór bez kolejności

Gdy kolejność nie ma znaczenia (drużyna, bukiet), liczymy kombinacje. Kombinacji jest mniej niż wariacji, bo każdy zestaw liczy się raz, a nie k! razy.

Symbol NewtonaC(n, k) = n! / (k! · (n − k)!). Przykład: C(5, 2) = 5! / (2! · 3!) = 120 / 12 = 10. Szybciej: C(5, 2) = (5 · 4) / (2 · 1) = 10.
Przykład 5Z 6 osób wybieramy zespół 3-osobowy: C(6, 3) = (6 · 5 · 4)/(3 · 2 · 1) = 20.
Przydatne własnościC(n, 0) = C(n, n) = 1, C(n, 1) = n, C(n, k) = C(n, n − k). Np. C(8, 6) = C(8, 2) = 28.

Jak wybrać wzór? Drzewo decyzyjne

  1. Czy bierzemy wszystkie elementy i ustawiamy je? → permutacje (n!).
  2. Czy wybieramy część z kolejnością (funkcje, miejsca na podium)? → wariacje. Powtarzają się? → nᵏ. Nie? → n(n − 1)….
  3. Czy wybieramy część bez kolejności (zespół, zestaw)? → kombinacje C(n, k).

Typowe błędy

  • Użycie kombinacji tam, gdzie kolejność ma znaczenie (podium: 3 miejsca to wariacje).
  • Obliczanie n! dla dużych n „na piechotę” zamiast skracania.
  • Zapominanie, że w kodach z powtórzeniami mnożymy tę samą liczbę.

Zadania do samodzielnego rozwiązania

  1. Oblicz 6!/4!. (30)
  2. Ile jest sposobów podziału medali (złoto, srebro, brąz) między 7 biegaczy? (210)
  3. Ile różnych zespołów 2-osobowych można utworzyć z 9 osób? (36)

Przećwicz: zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. Ile jest różnych czterocyfrowych liczb o różnych cyfrach?

Pokaż rozwiązanie
Pierwsza cyfra nie może być zerem: 9 możliwości (1–9). Druga: może być 0, ale nie ta, której użyliśmy: 9 możliwości. Trzecia: 8. Czwarta: 7. Razem 9 · 9 · 8 · 7 = 4536.

Zadanie 2. Ile jest sposobów ustawienia w rzędzie 3 czerwonych i 2 niebieskich kulek, gdy kulki jednego koloru są nierozróżnialne?

Pokaż rozwiązanie
Wybieramy, na których 2 z 5 miejsc staną niebieskie: C(5, 2) = (5 · 4)/(2 · 1) = 10. Pozostałe miejsca zajmą czerwone.

Zadanie 3. W turnieju gra 8 drużyn. Każde dwie rozgrywają jeden mecz. Ile meczów odbędzie się łącznie?

Pokaż rozwiązanie
Wybieramy pary drużyn bez kolejności: C(8, 2) = (8 · 7)/2 = 28 meczów.

Zadanie 4. Rzucamy monetą 4 razy. Ile jest różnych ciągów wyników (O – orzeł, R – reszka)?

Pokaż rozwiązanie
W każdym rzucie 2 możliwości: 2 · 2 · 2 · 2 = 2⁴ = 16. W tym tylko 1 ciąg „same orły”, więc prawdopodobieństwo wynosi 1/16.

Kombinatoryka i prawdopodobieństwo

Gdy wszystkie wyniki są jednakowo możliwe, prawdopodobieństwo zdarzenia to liczba wyników sprzyjających ÷ liczba wszystkich wyników. Kombinatoryka pomaga policzyć jedne i drugie. Przykład: z talii 52 kart losujemy 2. Wszystkich par: C(52, 2) = 1326. Par asów: C(4, 2) = 6. Szansa na dwa asy: 6/1326 = 1/221 ≈ 0,45%. Dlatego w pokerze „para asów na ręku” to rzadkość!

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.