Starożytni Grecy rysowali figury, używając tylko dwóch narzędzi: cyrkla i linijki bez podziałki. Linijka służy wyłącznie do prowadzenia prostych, a cyrkiel do kreślenia łuków o ustalonym rozwarciu. Nie wolno nic mierzyć ani odczytywać z podziałki. Mimo to można narysować wiele ciekawych rzeczy: środek odcinka, kąt prosty, połowę kąta albo trójkąt równoboczny.
Zasady, które obowiązują zawsze
- Cyrkiel kreśli łuk o stałej odległości od punktu, w który go wbijasz. To odległość między nóżkami, czyli rozwarcie.
- Gdy w opisie jest „nie zmieniaj rozwarcia”, nie ruszaj nóżek ani nie przestawiaj kąta, bo cała konstrukcja przestanie działać.
- Punkty, które ci potrzebne, powstają na przecięciu łuków lub łuku z prostą.
- Rysuj ołówkiem, cienkimi liniami pomocniczymi. Dopiero wynik możesz pogrubić.
Symetralna odcinka
Symetralna odcinka AB to prosta prostopadła do odcinka, która przechodzi przez jego środek. Każdy jej punkt jest tak samo daleko od A jak od B. Z jej pomocą znajdziesz środek odcinka bez linijki z podziałką.
Dwusieczna kąta
Dwusieczna kąta to półprosta, która dzieli kąt na dwa równe kąty. Dzięki niej możesz podzielić kąt na pół bez kątomierza.
Uzasadnienie: trójkąty OKP i OLP mają odpowiednio równe boki (OK = OL, KP = LP i wspólny bok OP), więc są przystające, a stąd kąty KOP i LOP są równe. Rozwarcie w drugim kroku musi być na tyle duże, żeby łuki w ogóle się przecięły, czyli większe niż połowa odcinka KL.
Trójkąt równoboczny na odcinku AB
Trójkąt równoboczny ma trzy równe boki. Mamy już jeden bok, odcinek AB, więc wystarczy znaleźć trzeci wierzchołek C, odległy od A i od B o długość AB.
Odcinki AC i BC mają długość równą rozwarciu cyrkla, czyli równą AB, więc wszystkie trzy boki trójkąta są równe. Taki trójkąt ma też trzy kąty po 60°. Dzięki temu możesz narysować kąt 60°, a po poprowadzeniu dwusiecznej także 30°.
Co jeszcze można zbudować
| Konstrukcja | Jak to się robi (w skrócie) |
|---|---|
| Kąt 60° | Trójkąt równoboczny, jego dowolny kąt ma 60°. |
| Kąt 30° | Dwusieczna kąta 60°. |
| Kąt 90° | Symetralna odcinka lub prosta prostopadła przez punkt. |
| Kąt 45° | Dwusieczna kąta prostego. |
| Środek odcinka | Punkt przecięcia symetralnej z odcinkiem. |
Jak ćwiczyć
Najlepiej na kartce z prawdziwym cyrklem. Narysuj każdą konstrukcję trzy razy: najpierw z poradnikiem przed oczami, potem z samym zapisem kroków, na końcu z pamięci. Pomaga sprawdzenie wyniku: symetralna powinna przechodzić przez środek odcinka (zmierz linijką z podziałką), a kąt dwusieczny dzieli kąt na dwie równe części (zmierz kątomierzem).
Najczęstsze błędy przy rysowaniu na papierze
- Zmiana rozwarcia cyrkla w trakcie konstrukcji, przez co łuki nie przecinają się w dobrych punktach.
- Zbyt małe rozwarcie przy symetralnej lub dwusiecznej: łuki się wtedy w ogóle nie spotykają.
- Zbyt gruba kreska lub poślizg ostrej nóżki cyrkla, przez co środek się przesuwa.
- Rysowanie łuków tylko po jednej stronie, gdy potrzebne są dwa przecięcia, jak przy symetralnej.
Sprawdź siebie
1. Ile punktów przecięcia potrzebujesz, żeby narysować symetralną odcinka?
Pokaż rozwiązanie
2. Dlaczego przy dwusiecznej drugi i trzeci krok muszą mieć to samo rozwarcie cyrkla?
Pokaż rozwiązanie
3. Jaki kąt ma każdy kąt trójkąta równobocznego?
Pokaż rozwiązanie
4. Jak otrzymasz kąt 30° samym cyrklem i linijką?
Pokaż rozwiązanie
Zapamiętaj
- Linijka tylko prowadzi proste, a cyrkiel wyznacza stałą odległość od punktu.
- Symetralna odcinka i dwusieczna kąta powstają z dwóch łuków o tym samym rozwarciu.
- Trójkąt równoboczny powstaje z dwóch łuków o rozwarciu równym AB.
Komentarze