Logarytm odpowiada na pytanie: do jakiej potęgi trzeba podnieść podstawę, żeby otrzymać daną liczbę? Zapis: loga b = c oznacza ac = b.
Trzy ważne wzory
log(a ÷ b) = log a − log b
log(aⁿ) = n · log a
Logarytmy zamieniają mnożenie na dodawanie, dlatego świetnie sprawdzały się w obliczeniach, zanim pojawiły się kalkulatory. Dziś spotkasz je w skali Richtera, w muzyce (skala decybeli) i w informatyce – np. wyszukiwanie połówkowe potrzebuje około log₂ n kroków.
Co to jest logarytm?
Przykłady: log₂ 8 = 3 (bo 2³ = 8), log₁₀ 1000 = 3 (bo 10³ = 1000), log₃ 81 = 4 (bo 3⁴ = 81), log₅ 5 = 1, log₇ 1 = 0.
Obliczanie logarytmu – krok po kroku
- Zapisz pytanie: „a do jakiej potęgi daje b?”.
- Rozłóż b na potęgę podstawy (np. 64 = 2⁶).
- Wykładnik to wynik.
Własności logarytmów
| Własność | Wzór | Przykład |
|---|---|---|
| suma logarytmów | log a + log b = log (a · b) | log₂ 4 + log₂ 8 = log₂ 32 = 5 |
| różnica | log a − log b = log (a/b) | log₃ 54 − log₃ 2 = log₃ 27 = 3 |
| potęga | log aⁿ = n · log a | log₂ 32 = log₂ 2⁵ = 5 |
Po co logarytmy?
Logarytmy pozwalają zająć się „ogromnymi” różnicami: skala Richtera trzęsień ziemi (każdy stopień to 10 razy większa amplituda), głośność w decybelach, pH roztworu. Wszędzie tam, gdzie wartości rosną razy, a nie o stałą liczbę.
Typowe błędy
- log (a + b) to nie log a + log b (suma logarytmów to logarytm iloczynu).
- Mylenie podstawy z liczbą logarytmowaną: log₂ 8 ≠ log₈ 2.
- Logarytm z liczby ujemnej lub zera nie istnieje.
Zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Oblicz log₅ 125 oraz log₂ 128.
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Oblicz log₆ 4 + log₆ 9.
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. Rozwiąż log₃ x = 4.
Pokaż rozwiązanie
Dlaczego log a + log b = log (ab)?
Niech log₂ 8 = 3 i log₂ 4 = 2. Oznacza to 2³ = 8 i 2² = 4. Pomnóżmy: 8 · 4 = 2³ · 2² = 2⁵, czyli log₂ 32 = 5 = 3 + 2. Mnożenie liczb odpowiada dodawaniu wykładników, a więc dodawaniu logarytmów. Dawniej, zanim wynaleziono kalkulatory, z tablic logarytmicznych zamieniano trudne mnożenie na łatwe dodawanie.
Zadanie z życia – krok po kroku
Zapamiętaj
- loga b = c ⇔ aᶜ = b.
- log a + log b = log (ab); log a − log b = log (a/b); log aⁿ = n log a.
- Wartość logarytmowana i podstawa muszą być dodatnie, a podstawa ≠ 1.
Typowe błędy – uważaj!
- Pisanie log(a + b) = log a + log b – nie ma takiego wzoru.
- Zapominanie o dziedzinie: logarytm istnieje tylko dla liczb dodatnich.
- Mylenie log₂ 8 = 3 z 8 = 2³ w złą stronę (podstawa idzie do potęgi).
Zadanie dodatkowe
Oblicz log₂ 32 + log₃ 81 − log₁₀ 1000, a także rozwiąż 2ˣ = 20 przybliżeniem (log₂ 20 ≈ 4,32).
Pokaż rozwiązanie
Plan działania w trzech krokach
Logarytmy to po prostu odwrócone potęgowanie – dobrze znane potęgi ułatwiają start.
- Zapisz logarytm jako pytanie: „do jakiej potęgi podnieść podstawę?”.
- Zamień liczbę logarytmowaną na potęgę podstawy.
- Wykorzystaj wzory na sumę, różnicę i potęgę.
Jeszcze jedno zadanie na rozgrzewkę
Oblicz log₂ 64 − log₂ 8 oraz log₅ 125 + log₅ 5.
Pokaż rozwiązanie
Wskazówka: jeśli utkniesz, wróć do animacji wyżej i obejrzyj ją krok po kroku – często wystarczy zobaczyć jeden etap jeszcze raz.
Komentarze