Mnożenie i dzielenie liczb całkowitych

Reguła znaków przy mnożeniu i dzieleniu, kilka czynników i kolejność działań z liczbami ujemnymi.

Liczby i działaniaKlasy 6–8

Liczby ujemne można nie tylko dodawać, ale też mnożyć i dzielić. Obowiązuje tu prosta reguła znaków, której wystarczy się nauczyć raz. Najpierw przypomnijmy sobie, skąd się bierze, a potem zastosujmy ją w kilku typach zadań.

Reguła znaków

  • plus razy plus daje plus: 3 · 4 = 12;
  • minus razy minus daje plus: (−3) · (−4) = 12;
  • plus razy minus daje minus: 3 · (−4) = −12;
  • minus razy plus daje minus: (−3) · 4 = −12.

Dla dzielenia reguła jest taka sama: (−12) ÷ (−3) = 4, 12 ÷ (−3) = −4. Wystarczy zapamiętać: jednakowe znaki dają plus, różne znaki dają minus.

Skąd to wynika?Mnożenie przez liczbę ujemną to „odwrócenie kierunku”. Dwa odwrócenia wracają do pierwotnego kierunku, więc (−3) · (−4) = 12. Można też zauważyć wzór: 3 · (−4) = −12, 2 · (−4) = −8, 1 · (−4) = −4, 0 · (−4) = 0, a więc (−1) · (−4) = 4.

Kilka czynników

Przy kilku czynnikach liczymy, ile jest minusów. Parzysta liczba minusów daje plus, nieparzysta – minus. Dla (−2) · 3 · (−5): dwa minusy, więc wynik dodatni: 2 · 3 · 5 = 30. Dla (−2) · (−3) · (−4): trzy minusy, wynik −24.

Dzielenie i ułamki

Dzielenie ułamka przez liczbę ujemną to mnożenie przez jej odwrotność, z zachowaniem reguły znaków. (−6) ÷ 3 = −2. (−1/2) · (−4) = 2. Ułamek ujemny −3/4 możemy zapisać na trzy sposoby: −3/4, (−3)/4 lub 3/(−4).

Kolejność działań z liczbami ujemnymi

Zasady kolejności się nie zmieniają: najpierw nawiasy, potem potęgi, mnożenie i dzielenie, na końcu dodawanie i odejmowanie. Dla −2 + 3 · (−4): mnożenie 3 · (−4) = −12, potem −2 + (−12) = −14. Dla (−2)² = 4, a −2² = −4: w drugim przypadku minus nie jest wewnątrz potęgi.

Przykład: spadek wartościCena akcji spadała codziennie o 3 zł przez 5 dni. Zmiana wynosi 5 · (−3) = −15 zł. Gdyby ta sama zmiana trwała od 5 dni wstecz, wartość była o 15 zł wyższa: (−5) · (−3) = 15.

Zero i jedynka

Mnożenie przez 0 zawsze daje 0, a mnożenie przez 1 nie zmienia liczby. Mnożenie przez −1 zmienia znak: (−1) · 7 = −7 i (−1) · (−7) = 7. Dzielenie przez zero nie jest możliwe, a 0 ÷ (−5) = 0.

Zadania

1. Oblicz (−7) · 6, (−8) · (−5), 9 · (−4).

Pokaż rozwiązanie
(−7) · 6 = −42; (−8) · (−5) = 40; 9 · (−4) = −36.

2. Oblicz (−36) ÷ 4, (−45) ÷ (−9), 56 ÷ (−7).

Pokaż rozwiązanie
(−36) ÷ 4 = −9; (−45) ÷ (−9) = 5; 56 ÷ (−7) = −8.

3. Oblicz −3 · (4 − 7) + (−2)².

Pokaż rozwiązanie
Nawias: 4 − 7 = −3. Potem −3 · (−3) = 9. Potęga: (−2)² = 4. Razem 9 + 4 = 13.

Typowe błędy

  • Dodawanie minusów zamiast ich liczenia (−2 · −3 = −6 to błąd).
  • Mylenie −2² z (−2)².
  • Zapominanie o nawiasie przy liczbie ujemnej.

Zapamiętaj

  • Jednakowe znaki dają plus, różne – minus.
  • Parzysta liczba minusów w iloczynie daje plus.
  • Dzielenie przez 0 jest zabronione.

Potęgi liczb ujemnych

Potęga liczby ujemnej jest dodatnia dla parzystego wykładnika i ujemna dla nieparzystego: (−2)2 = 4, (−2)3 = −8, (−2)4 = 16. Wynika to z reguły znaków: minus razy minus daje plus. Warto zapisać kilka pierwszych potęg dla −1, −2 i −3, aby zobaczyć powtarzający się wzór.

Średnia i liczby ujemne

Liczby ujemne spotykamy w średniej temperatury z kilku dni. Dla temperatur −4, 0, 2, −2, 4 suma to 0, więc średnia wynosi 0°C. Przy dzieleniu sumy liczb ujemnych przez liczbę dni stosujemy te same reguły znaków. Średnia może być ujemna, jeśli przeważają dni mroźne.

Sprawdzanie znaku wyniku

Zanim policzysz moduł, zdecyduj, jaki znak będzie miał wynik. Jeśli w iloczynie jest nieparzysta liczba czynników ujemnych, wynik będzie ujemny. Taka kontrola pozwala szybko wychwycić pomyłkę w zapisie, szczególnie w zadaniach, w których liczy się kilka liczb po kolei.

Powtórka reguł

Wypisz cztery przypadki znaków dla mnożenia i dla dzielenia. Ułóż po jednym przykładzie dla każdego. Zapamiętaj trik z liczeniem minusów: parzysta liczba daje plus, nieparzysta – minus. Zacznij każde zadanie od ustalenia znaku, a dopiero potem licz moduły. Taki porządek ogranicza pomyłki.

Jak utrwalić?

Ułóż tabelę mnożenia dla liczb od −3 do 3. Zobacz, jak zmieniają się znaki i wyniki wzdłuż wierszy i kolumn. Dobrze jest po przerobieniu tego tematu rozwiązać kilka zadań z podręcznika i spróbować własnoręcznie wyjaśnić komuś zasadę własnymi słowami. Jeśli potrafisz ją opowiedzieć, to znaczy, że naprawdę ją rozumiesz. Wróć do animacji i do trenera, gdy któryś krok sprawia trudność, a po tygodniu powtórz zadania, aby utrwalić wiedzę.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.