Mnożenie i dzielenie liczb mieszanych

Najpierw zamień na ułamek niewłaściwy: instrukcja mnożenia i dzielenia liczb mieszanych oraz najczęstsze pułapki.

UłamkiKlasy 5–7

Liczby mieszane, takie jak 2 1/3, składają się z całości i ułamka. Przy dodawaniu można je rozdzielać na części, ale przy mnożeniu i dzieleniu to prowadzi do błędów. Obowiązuje jedna złota zasada: zamień na ułamki niewłaściwe.

Zamiana na ułamek niewłaściwy

Pomnóż całość przez mianownik, dodaj licznik, mianownik zostaw: 2 1/3 = (2 · 3 + 1)/3 = 7/3. Wyobraź sobie 2 pizze pocięte na trzecie części i jeszcze 1 kawałek – razem 7 kawałków po 1/3.

Mnożenie liczb mieszanych

Dlaczego nie wolno pomnożyć całości przez całość, a ułamka przez ułamek? Bo 2 1/2 · 3 1/2 to (2 + 1/2) · (3 + 1/2) – cztery iloczyny, nie dwa. Dlatego zamieniamy na ułamki niewłaściwe i stosujemy zwykłą regułę.

Sprawdź rozsądek2 1/2 · 1 1/3 jest trochę większe od 2 · 1 = 2 i mniejsze od 3 · 2 = 6. Wynik 3 1/3 pasuje.

Liczba mieszana razy liczba naturalna

3 1/4 · 5: zamieniamy na ułamek niewłaściwy (13/4) i mnożymy licznik: 65/4 = 16 1/4. Można też rozdzielić: 3 · 5 = 15 oraz 1/4 · 5 = 1 1/4, razem 16 1/4. Tu rozdzielanie jest dozwolone, bo mnożymy sumę przez liczbę (własność rozdzielności).

Dzielenie liczb mieszanych

Najpierw zamieniamy na ułamki niewłaściwe, potem mnożymy przez odwrotność dzielnika. 3 1/5 ÷ 1 1/3 = 16/5 ÷ 4/3 = 16/5 · 3/4 = 48/20 = 12/5 = 2 2/5.

Przykład: deskiZ deski o długości 4 1/2 m robisz półki po 3/4 m. 4 1/2 ÷ 3/4 = 9/2 · 4/3 = 36/6 = 6 półek.

Zadania

1. Oblicz 1 3/4 · 2 2/3.

Pokaż rozwiązanie
7/4 · 8/3 = 56/12 = 14/3 = 4 2/3.

2. Oblicz 5 ÷ 1 1/4 i 2 1/2 ÷ 1 1/2.

Pokaż rozwiązanie
5 ÷ 5/4 = 5 · 4/5 = 4. 5/2 ÷ 3/2 = 5/2 · 2/3 = 5/3 = 1 2/3.

3. Kilogram jabłek kosztuje 4 1/2 zł. Ile zapłacisz za 2 1/3 kg?

Pokaż rozwiązanie
9/2 · 7/3 = 63/6 = 21/2 = 10,50 zł.

Typowe błędy

  • Mnożenie całości przez całość i ułamków przez ułamki osobno.
  • Zapomnienie o zamianie na niewłaściwe przed dzieleniem.
  • Brak zamiany wyniku na liczbę mieszaną, gdy polecenie tego wymaga.

Zapamiętaj

  • Przy mnożeniu i dzieleniu zawsze zamieniaj na ułamek niewłaściwy.
  • Dzielenie = mnożenie przez odwrotność.
  • Wynik oceń „na oko”, by wyłapać pomyłki.

Dlaczego nie mnożymy całości osobno?

Pomnóżmy 1 1/2 przez 1 1/2. Jeśli pomnożysz całości (1 · 1) i ułamki (1/2 · 1/2), dostaniesz 1 1/4. Poprawny wynik to 3/2 · 3/2 = 9/4 = 2 1/4. Różnica wynika z tego, że prawdziwe mnożenie ma cztery składniki: 1·1 + 1·1/2 + 1/2·1 + 1/2·1/2 = 1 + 1/2 + 1/2 + 1/4 = 2 1/4. Rysunek pola: kwadrat o boku 1,5 ma pole 2,25.

Szacowanie wyniku

Przed obliczeniem oszacuj. 3 4/5 · 2 1/6 to około 4 · 2 = 8. Dokładny wynik 19/5 · 13/6 = 247/30 = 8 7/30 jest blisko. Szacowanie wyłapuje błędy typu przecinek w złym miejscu albo pomylenie dzielenia z mnożeniem.

Kiedy zamiana na ułamek niewłaściwy jest zbędna

Przy mnożeniu liczby mieszanej przez liczbę naturalną można rozdzielić: 4 1/3 · 3 = 4 · 3 + 1/3 · 3 = 12 + 1 = 13. Gdy ułamek w liczbie mieszanej jest „dobry” względem liczby naturalnej (mianownik dzieli liczbę), ten sposób bywa najszybszy. Do dzielenia i do mnożenia dwóch liczb mieszanych nadal stosuj ułamki niewłaściwe.

Zadania tekstowe

W zadaniach z jednostkami pojawia się wiele liczb mieszanych: 2 1/2 godziny, 1 3/4 kg. Zapisuj najpierw działanie, a dopiero potem liczby zamieniaj. Pamiętaj o jednostce w odpowiedzi.

Dodatkowe przykłady

Przykład 1: 3 1/3 · 2 1/10 = 10/3 · 21/10 = 7 (skracamy 10 z 10 i 21 z 3). Przykład 2: 1 1/2 ÷ 2 1/4 = 3/2 · 4/9 = 12/18 = 2/3. Przykład 3: 6 ÷ 2 2/5 = 6 · 5/12 = 30/12 = 2 1/2. Zauważ, że przy dzieleniu przez liczbę większą od 1 wynik jest mniejszy od dzielnej, a przy dzieleniu przez liczbę mniejszą od 1 – większy.

4. Oblicz 2 2/3 · 1 1/8 oraz 4 1/2 ÷ 1 4/5.

Pokaż rozwiązanie
8/3 · 9/8 = 3. 9/2 ÷ 9/5 = 9/2 · 5/9 = 5/2 = 2 1/2.

Pułapka przy odejmowaniu a mnożeniu

Przy dodawaniu i odejmowaniu liczb mieszanych wolno pracować osobno na całościach i ułamkach (z uwagą na pożyczanie), ale przy mnożeniu i dzieleniu nie. Ucz się rozpoznawać działanie na samym początku, bo od tego zależy metoda. Dobrym nawykiem jest podkreślenie znaku działania w zadaniu, zanim zaczniesz rachunki, a potem dopisanie obok wyniku, czy jest sensowny.

Powtórka w trzech zdaniach

Zamień na ułamki niewłaściwe. Pomnóż albo odwróć drugi ułamek i pomnóż. Skróć i wróć do liczby mieszanej.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.