Mnożenie pisemne przez liczbę jedno- i dwucyfrową

Mnożenie w słupku: przez cyfrę, przez dwie cyfry, z zerem na końcu i z kontrolą wyniku.

Mnożenie i dzielenieKlasy 3–5

Tabliczka mnożenia pozwala pomnożyć dwie cyfry. Aby pomnożyć większe liczby, rozbijamy je na części (jedności, dziesiątki, setki), mnożymy każdą część osobno i dodajemy wyniki. Mnożenie pisemne to uporządkowany zapis dokładnie tego sposobu.

Dlaczego to działa? Pole prostokąta

Mnożenie 14 × 6 to pole prostokąta o bokach 14 i 6. Rozetnij go na dwie części: 10 × 6 i 4 × 6. Pola się dodają: 60 + 24 = 84.

Mnożenie przez liczbę jednocyfrową

Pomnóżmy 473 × 6. Mnożymy kolejne cyfry od prawej strony i pilnujemy przeniesień.

Mnożenie przez liczbę dwucyfrową

Pomnóżmy 473 × 26. Liczba 26 to 20 + 6, więc obliczamy dwa iloczyny cząstkowe i dodajemy.

  1. Pierwszy wiersz: 473 × 6 = 2 838 (jak wyżej).
  2. Drugi wiersz: 473 × 20. Najpierw wpisujemy zero na końcu (bo mnożymy przez dziesiątki), potem mnożymy przez 2: 473 × 2 = 946, więc wiersz to 9 460.
  3. Dodajemy: 2 838 + 9 460 = 12 298.
Skąd zero w drugim wierszu?Cyfra 2 w liczbie 26 oznacza 20, a nie 2. Zero „trzyma miejsce” jedności, tak jak w systemie dziesiątkowym. Bez niego iloczyn byłby 10 razy za mały.

Sprytne skróty

  • Mnożenie przez 10, 100, 1000: dopisujemy 1, 2, 3 zera.
  • Gdy czynnik ma zero na końcu (np. 340 × 6), mnożymy 34 × 6 = 204 i dopisujemy zero: 2 040.
  • Zamień czynniki, jeśli to ułatwia: 7 × 456 liczy się łatwiej niż 456 × 7? Wynik jest ten sam, bo mnożenie jest przemienne.

Kontrola wyniku

  • Szacowanie: 473 × 26 ≈ 500 × 25 = 12 500. Wynik 12 298 jest blisko.
  • Ostatnia cyfra: 3 · 6 kończy się na 8, więc iloczyn 473 × 26 musi kończyć się na 8 ✔.
  • Dzielenie: 12 298 ÷ 26 powinno dać 473.

Zadania

1. Oblicz pisemnie 389 × 7.

Pokaż rozwiązanie
9 · 7 = 63 (3, przenosimy 6). 8 · 7 + 6 = 62 (2, przenosimy 6). 3 · 7 + 6 = 27. Wynik 2 723.

2. Oblicz pisemnie 58 × 34.

Pokaż rozwiązanie
58 × 4 = 232. 58 × 30 = 1 740. Razem 232 + 1 740 = 1 972. Szacowanie: 60 × 35 = 2 100, czyli blisko.

3. Bilet kosztuje 23 zł. Ile zapłaci klasa 27 uczniów?

Pokaż rozwiązanie
23 × 27 = 23 × 7 + 23 × 20 = 161 + 460 = 621 zł.

Typowe błędy

  • Brak zera w drugim wierszu.
  • Zapomniane przeniesienie.
  • Dodawanie przeniesienia przed pomnożeniem zamiast po.

Zapamiętaj

  • Mnożymy od jedności, przeniesienie dodajemy po pomnożeniu.
  • Przy dziesiątkach zaczynamy wiersz od zera.
  • Wynik sprawdzamy szacowaniem.

Sprawdzian „na jedną cyfrę”

Przed mnożeniem pisemnym powtórz tabliczkę mnożenia – to ona jest najczęstszym źródłem błędów. Błąd w jednym iloczynie cząstkowym psuje cały wynik, a rachunek składa się nawet z kilkunastu takich iloczynów. Dlatego warto każdy wiersz sprawdzić szacowaniem. Na przykład 473 · 6 to około 500 · 6 = 3 000, więc wynik 2 838 jest rozsądny, a 2 038 albo 3 838 już nie.

Wyobraź to sobie

Policz, ile płytek potrzeba na podłogę 24 × 35 płytek. Układasz 35 rzędów po 24 płytki. To samo robisz w słupku: najpierw jedna „grupa” 24 · 5 = 120 płytek (pięć rzędów), potem 24 · 30 = 720 płytek (trzydzieści rzędów). Razem 840 płytek. Rysunek siatki z podziałem na części pomaga zrozumieć, czemu w drugim wierszu pojawia się zero.

Mnożenie przez trzycyfrową liczbę

Zasada jest ta sama, tylko wierszy jest trzy. Przy 124 × 213 mnożymy przez 3 (jedności), przez 10 (dopisujemy jedno zero) i przez 200 (dopisujemy dwa zera): 124 · 3 = 372, 124 · 10 = 1 240, 124 · 200 = 24 800. Suma: 372 + 1 240 + 24 800 = 26 412.

Metoda kratowa (dla ciekawych)

Zamiast słupka możesz narysować tabelę: boki to rozwinięte czynniki. Dla 23 × 14 piszemy 20 i 3 z jednej strony, 10 i 4 z drugiej. Pola: 20 · 10 = 200, 20 · 4 = 80, 3 · 10 = 30, 3 · 4 = 12. Suma: 200 + 80 + 30 + 12 = 322. To dokładnie ta sama matematyka, tylko zapisana inaczej.

Mnożenie liczb z zerami na końcu

Przy 340 × 60 mnożymy 34 × 6 = 204 i dopisujemy dwa zera (po jednym z każdej liczby): 20 400. Przy liczbach dziesiętnych liczymy, jakby ich nie było, a przecinek wstawiamy na końcu: 1,2 · 0,3: 12 · 3 = 36, a po przecinku w czynnikach są razem dwie cyfry, więc 0,36.

OpakowaniaW kartonie jest 24 butelki. Ile butelek w 35 kartonach? 24 · 5 = 120, 24 · 30 = 720, razem 840 butelek. Szacowanie: 25 · 35 ≈ 875, czyli wynik jest rozsądny.

4. Oblicz pisemnie 245 × 38 i sprawdź ostatnią cyfrę wyniku.

Pokaż rozwiązanie
245 · 8 = 1 960. 245 · 30 = 7 350. Razem 9 310. Ostatnia cyfra: 5 · 8 = 40, kończy się na 0 ✔.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.