Tabliczka mnożenia pozwala pomnożyć dwie cyfry. Aby pomnożyć większe liczby, rozbijamy je na części (jedności, dziesiątki, setki), mnożymy każdą część osobno i dodajemy wyniki. Mnożenie pisemne to uporządkowany zapis dokładnie tego sposobu.
Dlaczego to działa? Pole prostokąta
Mnożenie 14 × 6 to pole prostokąta o bokach 14 i 6. Rozetnij go na dwie części: 10 × 6 i 4 × 6. Pola się dodają: 60 + 24 = 84.
Mnożenie przez liczbę jednocyfrową
Pomnóżmy 473 × 6. Mnożymy kolejne cyfry od prawej strony i pilnujemy przeniesień.
Mnożenie przez liczbę dwucyfrową
Pomnóżmy 473 × 26. Liczba 26 to 20 + 6, więc obliczamy dwa iloczyny cząstkowe i dodajemy.
- Pierwszy wiersz: 473 × 6 = 2 838 (jak wyżej).
- Drugi wiersz: 473 × 20. Najpierw wpisujemy zero na końcu (bo mnożymy przez dziesiątki), potem mnożymy przez 2: 473 × 2 = 946, więc wiersz to 9 460.
- Dodajemy: 2 838 + 9 460 = 12 298.
Sprytne skróty
- Mnożenie przez 10, 100, 1000: dopisujemy 1, 2, 3 zera.
- Gdy czynnik ma zero na końcu (np. 340 × 6), mnożymy 34 × 6 = 204 i dopisujemy zero: 2 040.
- Zamień czynniki, jeśli to ułatwia: 7 × 456 liczy się łatwiej niż 456 × 7? Wynik jest ten sam, bo mnożenie jest przemienne.
Kontrola wyniku
- Szacowanie: 473 × 26 ≈ 500 × 25 = 12 500. Wynik 12 298 jest blisko.
- Ostatnia cyfra: 3 · 6 kończy się na 8, więc iloczyn 473 × 26 musi kończyć się na 8 ✔.
- Dzielenie: 12 298 ÷ 26 powinno dać 473.
Zadania
1. Oblicz pisemnie 389 × 7.
Pokaż rozwiązanie
2. Oblicz pisemnie 58 × 34.
Pokaż rozwiązanie
3. Bilet kosztuje 23 zł. Ile zapłaci klasa 27 uczniów?
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Brak zera w drugim wierszu.
- Zapomniane przeniesienie.
- Dodawanie przeniesienia przed pomnożeniem zamiast po.
Zapamiętaj
- Mnożymy od jedności, przeniesienie dodajemy po pomnożeniu.
- Przy dziesiątkach zaczynamy wiersz od zera.
- Wynik sprawdzamy szacowaniem.
Sprawdzian „na jedną cyfrę”
Przed mnożeniem pisemnym powtórz tabliczkę mnożenia – to ona jest najczęstszym źródłem błędów. Błąd w jednym iloczynie cząstkowym psuje cały wynik, a rachunek składa się nawet z kilkunastu takich iloczynów. Dlatego warto każdy wiersz sprawdzić szacowaniem. Na przykład 473 · 6 to około 500 · 6 = 3 000, więc wynik 2 838 jest rozsądny, a 2 038 albo 3 838 już nie.
Wyobraź to sobie
Policz, ile płytek potrzeba na podłogę 24 × 35 płytek. Układasz 35 rzędów po 24 płytki. To samo robisz w słupku: najpierw jedna „grupa” 24 · 5 = 120 płytek (pięć rzędów), potem 24 · 30 = 720 płytek (trzydzieści rzędów). Razem 840 płytek. Rysunek siatki z podziałem na części pomaga zrozumieć, czemu w drugim wierszu pojawia się zero.
Mnożenie przez trzycyfrową liczbę
Zasada jest ta sama, tylko wierszy jest trzy. Przy 124 × 213 mnożymy przez 3 (jedności), przez 10 (dopisujemy jedno zero) i przez 200 (dopisujemy dwa zera): 124 · 3 = 372, 124 · 10 = 1 240, 124 · 200 = 24 800. Suma: 372 + 1 240 + 24 800 = 26 412.
Metoda kratowa (dla ciekawych)
Zamiast słupka możesz narysować tabelę: boki to rozwinięte czynniki. Dla 23 × 14 piszemy 20 i 3 z jednej strony, 10 i 4 z drugiej. Pola: 20 · 10 = 200, 20 · 4 = 80, 3 · 10 = 30, 3 · 4 = 12. Suma: 200 + 80 + 30 + 12 = 322. To dokładnie ta sama matematyka, tylko zapisana inaczej.
Mnożenie liczb z zerami na końcu
Przy 340 × 60 mnożymy 34 × 6 = 204 i dopisujemy dwa zera (po jednym z każdej liczby): 20 400. Przy liczbach dziesiętnych liczymy, jakby ich nie było, a przecinek wstawiamy na końcu: 1,2 · 0,3: 12 · 3 = 36, a po przecinku w czynnikach są razem dwie cyfry, więc 0,36.
4. Oblicz pisemnie 245 × 38 i sprawdź ostatnią cyfrę wyniku.
Komentarze