Mnożenie przez 9: sztuczka z palcami i inne triki

Jak policzyć 9 · n za pomocą dłoni, dlaczego cyfry wyniku dają 9 i jak liczyć przez 10 − 1.

Mnożenie i dzielenieKlasy 2–3

Tabliczka mnożenia przez 9 ma w sobie kilka ciekawych zależności. Jedna z nich pozwala policzyć każdy wynik na palcach dwóch dłoni. Nauczysz się też dwóch innych trików, dzięki którym nie musisz zapamiętywać całej kolumny na pamięć.

Sztuczka z palcami

Połóż obie dłonie przed sobą, palcami do góry, i ponumeruj palce od lewej do prawej: od 1 do 10. Aby policzyć 9 · n, zegnij n-ty palec. Wszystkie palce po lewej stronie zgiętego to dziesiątki, a po prawej – jedności. Cyfry razem tworzą wynik.

Dla 9 · 4 zginamy czwarty palec. Po lewej są 3 palce (trzy dziesiątki), po prawej 6 palców (sześć jedności). Wynik: 36. Dla 9 · 7 zginamy siódmy palec: po lewej 6, po prawej 3, czyli 63. Sztuczka działa dla wszystkich n od 1 do 10.

Dlaczego to działa?Zgięty palec n zostawia n − 1 palców po lewej i 10 − n po prawej. Wynik to (n − 1) · 10 + (10 − n) = 9n. Zgadza się dla każdego n!

Cyfry wyniku dają dziewięć

W kolumnie ×9 suma cyfr każdego wyniku to 9: 9, 18 (1 + 8), 27 (2 + 7), 36, 45, 54, 63, 72, 81, 90 (9 + 0). Dziesiątki rosną o 1 (0, 1, 2, … 9), a jedności maleją o 1 (9, 8, 7, … 0). Zauważ, że wyniki od końca to te same liczby w odwrotnej kolejności: 09, 18, 27, 36, 45 i 54, 63, 72, 81, 90 (to tzw. lustro).

Trik 10 − 1

Skoro 9 = 10 − 1, to 9 · n = 10 · n − n. Aby policzyć 9 · 7, pomnóż 7 · 10 = 70 i odejmij 7: 63. Dla 9 · 8: 80 − 8 = 72. Ten sposób sprawdza się także w liczbach większych: 9 · 23 = 230 − 23 = 207. Dla 9 · 15 = 150 − 15 = 135.

Sprawdzian dzielenia przez 9

Liczba jest podzielna przez 9, gdy suma jej cyfr dzieli się przez 9. Dla 189 mamy 1 + 8 + 9 = 18, więc 189 dzieli się przez 9: 189 ÷ 9 = 21. Dla 245 mamy 2 + 4 + 5 = 11, nie dzieli się. Ta zasada wynika z tej samej własności wyników mnożenia przez 9.

PrzykładPaczka ma 9 cukierków, a kupiłeś 7 paczek. Wynik: 9 · 7. Zegnij siódmy palec: 6 palców po lewej, 3 po prawej. Wychodzi 63 cukierki. Sprawdź: 70 − 7 = 63.

Zadania

1. Oblicz na palcach 9 · 3 oraz 9 · 8.

Pokaż rozwiązanie
9 · 3: palec 3, po lewej 2, po prawej 7, więc 27. 9 · 8: palec 8, po lewej 7, po prawej 2, więc 72.

2. Oblicz sposobem „10 − 1”: 9 · 12, 9 · 25.

Pokaż rozwiązanie
9 · 12 = 120 − 12 = 108. 9 · 25 = 250 − 25 = 225.

3. Czy liczba 342 dzieli się przez 9?

Pokaż rozwiązanie
3 + 4 + 2 = 9, więc tak. 342 ÷ 9 = 38.

Typowe błędy

  • Zginanie złego palca przy liczeniu.
  • Pomylenie, która strona to dziesiątki, a która jedności.
  • Odejmowanie złej liczby w sposobie 10 − 1.

Zapamiętaj

  • Zegnij n-ty palec: lewa strona to dziesiątki, prawa – jedności.
  • 9 · n = 10n − n.
  • Suma cyfr wyniku w kolumnie ×9 wynosi 9.

Sztuczka dla pozostałych tabliczek

Podobne triki działają dla innych liczb. Mnożenie przez 5: policz razy 10 i weź połowę, np. 5 · 8 = 80 ÷ 2 = 40. Mnożenie przez 4: podwój dwa razy. Mnożenie przez 11 liczby dwucyfrowej: dla 23 · 11 wpisz sumę cyfr 2 + 3 = 5 pomiędzy cyfry: 253. Takie sztuczki są ciekawe i pomagają pamiętać tabliczkę, ale najważniejsze to rozumieć, skąd się biorą.

Gra z rodzeństwem

Zagrajcie w „tabliczkę przez 9”: jedna osoba podaje liczbę od 1 do 10, a druga w kilka sekund liczy wynik na palcach, bez pomocy kartki. Za poprawną odpowiedź jest punkt. Po kilku rundach zamieńcie się rolami. Kto zdobędzie 10 punktów, wygrywa. Trening w formie zabawy utrwala wiedzę lepiej niż samo czytanie.

Kolumna ×9 jako wzór

Zapisz po kolei: 09, 18, 27, 36, 45, 54, 63, 72, 81, 90. Cyfry dziesiątek rosną od 0 do 9, a jedności maleją od 9 do 0. Z tego widać, że ten sam wzór jest w całej kolumnie. Wystarczy znać początek (9) i koniec (90), by odtworzyć środek. Dlatego tabliczka ×9 jest jedną z najłatwiejszych.

Zastosowanie w zadaniach

Kolumna ×9 przydaje się w wielu codziennych zadaniach: 9 minut przerwy, 9 piłek w skrzyni, 9 złotych za zeszyt. Kto zna wyniki z palców, rozwiązuje je błyskawicznie. Spróbuj policzyć: ile kosztuje 6 zeszytów po 9 zł? Zegnij szósty palec: po lewej pięć, po prawej cztery, czyli 54 zł. A ile to 8 · 9 groszy? 72 grosze.

Powtórka przed sprawdzianem

Przepisz tabliczkę ×9 na małą kartkę i zakryj wyniki. Odpowiadaj na głos, sprawdzając palcami. Powtórz trzy razy w ciągu tygodnia. Taka krótka, regularna powtórka działa znacznie lepiej niż jedna długa nauka na ostatnią chwilę.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.