Modulo: reszta z dzielenia i liczby, które się zapętlają

Co znaczy a mod n, jak liczyć dni tygodnia i godziny, jak dodawać i mnożyć same reszty oraz jak znaleźć ostatnią cyfrę wielkiej potęgi.

Liczby i działaniaKlasy 7–8 + liceum

Jeśli jest wtorek, to za 7 dni znów będzie wtorek, za 14 dni też. Żeby wiedzieć, jaki będzie dzień za 100 dni, nie liczymy po kolei: wystarczy wiedzieć, ile dni zostaje po wyrzuceniu pełnych tygodni. To właśnie robi działanie modulo.

Co znaczy a mod n

Zapis a mod n oznacza resztę z dzielenia liczby a przez n. Skoro 100 = 7 · 14 + 2, to 100 mod 7 = 2. Reszta jest zawsze liczbą od 0 do n − 1, więc przy dzieleniu przez 7 możliwe reszty to 0, 1, 2, 3, 4, 5 i 6. Liczby, które dają tę samą resztę, są w pewnym sensie „takie same” przy tym dzieleniu: 2, 9, 16 i 100 mają resztę 2 przy dzieleniu przez 7.

Zapis Rachunek Wynik
87 mod 5 87 = 5 · 17 + 2 2
150 mod 7 150 = 7 · 21 + 3 3
48 mod 8 48 = 8 · 6 + 0 0
3 mod 10 3 = 10 · 0 + 3 3
Reszta 0 to podzielnośćJeśli a mod n = 0, to a dzieli się przez n bez reszty. Dlatego modulo jest narzędziem do badania podzielności.

Dni tygodnia i godziny

Dni tygodnia „zapętlają się” co 7, godziny na zegarze 24-godzinnym co 24, a minuty co 60. W każdej takiej sytuacji liczymy modulo długość cyklu.

Podobnie z godzinami: jest 20:00, a za 100 godzin? 20 + 100 = 120, a 120 mod 24 = 0, więc będzie godzina 0:00, czyli północ. Cztery pełne doby i jeszcze dokładnie 24 godziny przesuwają nas z powrotem na tę samą godzinę.

Liczenie na samych resztach

Wielkie liczby można zastępować ich resztami. Obowiązują dwie reguły:

  • Suma: (a + b) mod n = ((a mod n) + (b mod n)) mod n.
  • Iloczyn: (a · b) mod n = ((a mod n) · (b mod n)) mod n.

Przykład: (123 · 456) mod 5. Mamy 123 mod 5 = 3 i 456 mod 5 = 1, więc iloczyn reszt to 3 · 1 = 3. Szukana reszta to 3. Sprawdzenie: 123 · 456 = 56 088, a 56 088 = 5 · 11 217 + 3. Zgadza się, a rachunek był o wiele krótszy.

Dlaczego to działaLiczbę 123 można zapisać jako 5 · 24 + 3, a 456 jako 5 · 91 + 1. Po wymnożeniu wszystkie składniki z pięciokrotnością dzielą się przez 5, a zostaje tylko 3 · 1. Dlatego reszty wystarczą.

Ostatnia cyfra wielkiej potęgi

Ostatnia cyfra liczby to jej reszta modulo 10. Ostatnie cyfry kolejnych potęg powtarzają się cyklicznie. Dla liczby 7 są to: 7, 9, 3, 1, potem znów 7, 9, 3, 1 i tak dalej, co 4 potęgi. Chcemy ostatnią cyfrę liczby 7⁴⁰. Wykładnik 40 dzieli się przez 4 bez reszty, więc trafiamy na ostatni wyraz cyklu, czyli 1. Dla 7³⁸ mamy 38 mod 4 = 2, więc druga cyfra cyklu, czyli 9.

Podstawa Cykl ostatnich cyfr Długość
2 2, 4, 8, 6 4
3 3, 9, 7, 1 4
4 4, 6 2
7 7, 9, 3, 1 4
8 8, 4, 2, 6 4
9 9, 1 2

Gdzie spotkasz modulo

  • Cyfra kontrolna: w numerze PESEL i w kodach kreskowych ostatnia cyfra jest liczona właśnie modulo, żeby wykryć pomyłkę przy przepisywaniu.
  • Szyfrowanie: szyfr Cezara przesuwa litery o stałą liczbę miejsc, modulo długość alfabetu (32 w polskim).
  • Programowanie: operator % zwraca resztę, a używa się go do sprawdzania parzystości (n % 2) i zapętlania indeksów.

Najczęstsze błędy

  • Podanie wyniku dzielenia zamiast reszty: 100 mod 7 to 2, a nie 14.
  • Zapominanie, że reszta jest mniejsza od dzielnika. Wynik 7 mod 7 to 0, a nie 7.
  • Pomijanie ostatniego wyrazu cyklu przy potęgach: gdy wykładnik dzieli się przez długość cyklu, bierzemy ostatnią cyfrę cyklu, a nie pierwszą.
  • Dodawanie reszt bez ponownego zredukowania: 4 + 5 = 9 przy modulo 7 to nie 9, tylko 2.

Sprawdź siebie

1. Oblicz 250 mod 9.

Pokaż rozwiązanie
250 = 9 · 27 + 7, więc 7.

2. Dziś jest piątek. Jaki dzień będzie za 50 dni?

Pokaż rozwiązanie
50 mod 7 = 1, więc przesuwamy się o jeden dzień: sobota.

3. Oblicz (347 · 212) mod 6.

Pokaż rozwiązanie
347 mod 6 = 5, 212 mod 6 = 2, iloczyn reszt to 10, a 10 mod 6 = 4.

4. Jaka jest ostatnia cyfra liczby 3²⁵?

Pokaż rozwiązanie
Cykl: 3, 9, 7, 1. Mamy 25 mod 4 = 1, więc pierwsza cyfra cyklu: 3.

Zapamiętaj

  • a mod n to reszta z dzielenia a przez n, zawsze od 0 do n − 1.
  • Sumy i iloczyny można liczyć na resztach, byle na końcu znów wziąć resztę.
  • Ostatnie cyfry potęg się powtarzają, więc wystarczy znać cykl.

Poćwicz w grze Reszta z dzielenia (modulo).

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.