Dwie liczby mają wspólne dzielniki i wspólne wielokrotności. Dwie z nich są szczególnie ważne.
NWD – największy wspólny dzielnik
Dlaczego to ważne? NWD pozwala skrócić ułamek za jednym razem: 24/36 = (24 ÷ 12)/(36 ÷ 12) = 2/3.
NWW – najmniejsza wspólna wielokrotność
NWW to najmniejszy wspólny mianownik. Dlatego przy dodawaniu 1/6 + 1/8 rozszerzamy ułamki do mianownika 24.
Szybka metoda: rozkład na czynniki pierwsze
24 = 2 · 2 · 2 · 3, a 36 = 2 · 2 · 3 · 3. Do NWD bierzemy czynniki wspólne: 2 · 2 · 3 = 12. Do NWW – wszystkie czynniki w największej potędze: 2³ · 3² = 72.
Metoda 1: wypisywanie wielokrotności (NWW)
- Wypisz kolejne wielokrotności większej liczby: 6, 12, 18, 24, 30…
- Sprawdź, która jest pierwszą podzielną przez mniejszą (4): 6 – nie, 12 – tak.
- NWW(4, 6) = 12.
Metoda 2: rozkład na czynniki pierwsze
Najlepsza dla większych liczb. Rozłóżmy 36 i 48:
- 36 = 2 · 2 · 3 · 3 = 2² · 3²;
- 48 = 2 · 2 · 2 · 2 · 3 = 2⁴ · 3;
- NWD: bierzemy czynniki wspólne w mniejszej potędze: 2² · 3 = 12;
- NWW: bierzemy wszystkie czynniki w większej potędze: 2⁴ · 3² = 16 · 9 = 144.
Metoda 3: algorytm Euklidesa (NWD)
Dla dużych liczb szybko znajdziesz NWD, dzieląc z resztą: NWD(a, b) = NWD(b, reszta z a ÷ b). Powtarzaj, aż reszta wyniesie 0 – ostatni niezerowy dzielnik to NWD.
Zastosowania w zadaniach
Kiedy NWD, a kiedy NWW?
| Pytanie w zadaniu | Szukamy |
|---|---|
| „największa liczba grup / paczek”, „na jak największe kawałki”, „skróć ułamek” | NWD |
| „kiedy znowu spotkają się”, „najmniejsza wspólna liczba”, „wspólny mianownik” | NWW |
Typowe błędy
- Mylenie NWD z NWW – zapamiętaj: NWD jest zawsze nie większy od mniejszej z liczb, a NWW nie mniejszy od większej.
- Pominięcie jednego z czynników pierwszych w rozkładzie.
- Przy NWW branie czynników w mniejszej potędze zamiast w większej.
Zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Oblicz NWD(45, 60) i NWW(45, 60).
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Dwie latarnie błyskają co 8 i co 12 sekund. Po ilu sekundach zabłysną razem po raz pierwszy od startu?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. Prostokąt 30 × 42 cm chcemy pokryć kwadratowymi płytkami bez cięcia. Jaki największy bok może mieć płytka?
Pokaż rozwiązanie
Dlaczego NWD · NWW = a · b?
Rozkład na czynniki pierwsze: każdy czynnik występuje w a i b w pewnych potęgach. NWD bierze mniejszą z nich, NWW – większą. Dla każdego czynnika (mniejsza + większa) = (suma potęg w a i b), więc iloczyn NWD · NWW zawiera dokładnie te same czynniki co a · b. To jedna z najładniejszych własności liczb całkowitych – i szybki sposób na NWW, gdy znasz NWD.
Zadanie z życia – krok po kroku
Zapamiętaj
- NWD ≤ mniejsza z liczb, NWW ≥ większa.
- NWD(a, b) · NWW(a, b) = a · b.
- Liczby względnie pierwsze (NWD = 1) mają NWW = a · b.
Komentarze