NWD i NWW – dwie wspólne liczby

Największy wspólny dzielnik skraca ułamki, a najmniejsza wspólna wielokrotność pomaga je dodawać.

Mnożenie i dzielenieKlasy 5–6

Dwie liczby mają wspólne dzielniki i wspólne wielokrotności. Dwie z nich są szczególnie ważne.

NWD – największy wspólny dzielnik

NWD(24, 36)Dzielniki 24: 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24. Dzielniki 36: 1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18, 36. Wspólne: 1, 2, 3, 4, 6, 12. Największy to 12.

Dlaczego to ważne? NWD pozwala skrócić ułamek za jednym razem: 24/36 = (24 ÷ 12)/(36 ÷ 12) = 2/3.

NWW – najmniejsza wspólna wielokrotność

NWW(6, 8)Wielokrotności 6: 6, 12, 18, 24, 30… Wielokrotności 8: 8, 16, 24, 32… Pierwsza wspólna to 24.

NWW to najmniejszy wspólny mianownik. Dlatego przy dodawaniu 1/6 + 1/8 rozszerzamy ułamki do mianownika 24.

Przydatny wzórNWD(a, b) · NWW(a, b) = a · b. Dla 6 i 8: NWD = 2, NWW = 24, a 2 · 24 = 48 = 6 · 8 ✔.

Szybka metoda: rozkład na czynniki pierwsze

24 = 2 · 2 · 2 · 3, a 36 = 2 · 2 · 3 · 3. Do NWD bierzemy czynniki wspólne: 2 · 2 · 3 = 12. Do NWW – wszystkie czynniki w największej potędze: 2³ · 3² = 72.

Metoda 1: wypisywanie wielokrotności (NWW)

  1. Wypisz kolejne wielokrotności większej liczby: 6, 12, 18, 24, 30…
  2. Sprawdź, która jest pierwszą podzielną przez mniejszą (4): 6 – nie, 12 – tak.
  3. NWW(4, 6) = 12.

Metoda 2: rozkład na czynniki pierwsze

Najlepsza dla większych liczb. Rozłóżmy 36 i 48:

  1. 36 = 2 · 2 · 3 · 3 = 2² · 3²;
  2. 48 = 2 · 2 · 2 · 2 · 3 = 2⁴ · 3;
  3. NWD: bierzemy czynniki wspólne w mniejszej potędze: 2² · 3 = 12;
  4. NWW: bierzemy wszystkie czynniki w większej potędze: 2⁴ · 3² = 16 · 9 = 144.
SprawdzenieNWD · NWW = iloczyn liczb: 12 · 144 = 1 728 = 36 · 48 ✔.

Metoda 3: algorytm Euklidesa (NWD)

Dla dużych liczb szybko znajdziesz NWD, dzieląc z resztą: NWD(a, b) = NWD(b, reszta z a ÷ b). Powtarzaj, aż reszta wyniesie 0 – ostatni niezerowy dzielnik to NWD.

NWD(84, 36)84 ÷ 36 = 2 r. 12. Następnie 36 ÷ 12 = 3 r. 0. Ostatni niezerowy dzielnik: 12.

Zastosowania w zadaniach

Skracanie ułamka 84/126NWD(84, 126) = 42 (126 ÷ 84 = 1 r. 42, 84 ÷ 42 = 2 r. 0). Skracamy: 84/126 = 2/3.
Podział na równe grupyMamy 24 jabłka i 36 gruszek. Do ilu jednakowych paczek (z owocami obu rodzajów, bez resztek) można je rozdzielić? Największa liczba paczek to NWD(24, 36) = 12: w każdej 2 jabłka i 3 gruszki.
AutobusyLinie A i B odjeżdżają co 12 i co 18 minut. O 8:00 odjechały razem. Kiedy znów odjadą razem? NWW(12, 18) = 36 minut później, czyli o 8:36.

Kiedy NWD, a kiedy NWW?

Pytanie w zadaniu Szukamy
„największa liczba grup / paczek”, „na jak największe kawałki”, „skróć ułamek” NWD
„kiedy znowu spotkają się”, „najmniejsza wspólna liczba”, „wspólny mianownik” NWW

Typowe błędy

  • Mylenie NWD z NWW – zapamiętaj: NWD jest zawsze nie większy od mniejszej z liczb, a NWW nie mniejszy od większej.
  • Pominięcie jednego z czynników pierwszych w rozkładzie.
  • Przy NWW branie czynników w mniejszej potędze zamiast w większej.

Zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. Oblicz NWD(45, 60) i NWW(45, 60).

Pokaż rozwiązanie
45 = 3² · 5; 60 = 2² · 3 · 5. NWD = 3 · 5 = 15. NWW = 2² · 3² · 5 = 180. Kontrola: 15 · 180 = 2 700 = 45 · 60 ✔.

Zadanie 2. Dwie latarnie błyskają co 8 i co 12 sekund. Po ilu sekundach zabłysną razem po raz pierwszy od startu?

Pokaż rozwiązanie
NWW(8, 12) = 24. Po 24 sekundach (3 błyski pierwszej, 2 drugiej).

Zadanie 3. Prostokąt 30 × 42 cm chcemy pokryć kwadratowymi płytkami bez cięcia. Jaki największy bok może mieć płytka?

Pokaż rozwiązanie
NWD(30, 42) = 6 cm. Zmieści się 5 · 7 = 35 płytek.

Dlaczego NWD · NWW = a · b?

Rozkład na czynniki pierwsze: każdy czynnik występuje w a i b w pewnych potęgach. NWD bierze mniejszą z nich, NWW – większą. Dla każdego czynnika (mniejsza + większa) = (suma potęg w a i b), więc iloczyn NWD · NWW zawiera dokładnie te same czynniki co a · b. To jedna z najładniejszych własności liczb całkowitych – i szybki sposób na NWW, gdy znasz NWD.

Zadanie z życia – krok po kroku

Dwa zegaryJeden dzwoni co 6 minut, drugi co 15 minut. Dzwonią razem o 12:00. Kiedy znów razem? NWW(6, 15): rozkłady 6 = 2 · 3, 15 = 3 · 5, NWW = 2 · 3 · 5 = 30. Odpowiedź: o 12:30. Sprawdzenie: 30 ÷ 6 = 5 dzwonień, 30 ÷ 15 = 2 dzwonienia – obie liczby całkowite.

Zapamiętaj

  • NWD ≤ mniejsza z liczb, NWW ≥ większa.
  • NWD(a, b) · NWW(a, b) = a · b.
  • Liczby względnie pierwsze (NWD = 1) mają NWW = a · b.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.