Wyobraź sobie, że chcesz ogrodzić plac zabaw i położyć na nim trawę. Do ogrodzenia potrzebujesz wiedzieć, jak długa jest granica placu. Do trawy: ile miejsca jest w środku. Pierwsza wielkość to obwód, druga to pole. Mylone są bardzo często, więc warto je od początku oddzielić.
Obwód: suma długości boków
Obwód figury to suma długości wszystkich jej boków, czyli długość drogi dookoła. Mierzymy go w jednostkach długości: mm, cm, m, km.
| Figura | Obwód | Przykład |
|---|---|---|
| Trójkąt o bokach a, b, c | a + b + c | 4 + 15 + 9 = 28 cm |
| Prostokąt a × b | 2 · (a + b) | 2 · (3 + 4) = 14 cm |
| Kwadrat o boku a | 4 · a | 4 · 7 = 28 cm |
| Wielokąt foremny o n bokach | n · a | 6 · 5 = 30 cm |
| Dowolny wielokąt | suma wszystkich boków | 2 + 3 + 4 + 5 + 3 = 17 cm |
Brakujący bok z obwodu
Gdy znasz obwód i część boków, odejmij znane boki od obwodu. Przykład: prostokąt ma obwód 30 cm, a jeden bok 6 cm. Dwa takie boki mają razem 12 cm, więc dwa pozostałe 30 − 12 = 18 cm, a każdy z nich 18 : 2 = 9 cm. Skrót: połowa obwodu to a + b = 15 cm, więc drugi bok to 15 − 6 = 9 cm. Dla kwadratu o obwodzie 28 cm bok wynosi 28 : 4 = 7 cm.
Pole: ile miejsca w środku
Pole figury mówi, ile kwadratów jednostkowych zmieści się w jej wnętrzu. Mierzymy je w cm², m², km². Pole prostokąta to a · b, a pole kwadratu a · a.
Pole figury złożonej
Figury w kształcie litery L, schodków czy ramki można liczyć na dwa sposoby. Sposób 1: odejmowanie. Z dużego prostokąta wytnij mniejszy. Z prostokąta 12 × 9 cm wycięto w rogu prostokąt 4 × 7 cm. Pole dużego to 108 cm², a wyciętego 28 cm². Zostaje 108 − 28 = 80 cm².
Sposób 2: dodawanie. Podziel figurę prostą kreską na prostokąty i dodaj ich pola. Każdy z nich liczysz osobno wzorem a · b. Wybierz taki podział, w którym znasz oba wymiary każdego prostokąta. Kilka sekund rysunku często ratuje przed błędem.
Obwód i pole to nie to samo
Prostokąt 6 × 2 cm ma obwód 16 cm i pole 12 cm². Prostokąt 4 × 3 cm ma obwód 14 cm i pole też 12 cm². Czyli dwie figury o tym samym polu mogą mieć różne obwody. Dlatego nie wolno wnioskować o jednym z drugiego.
Praktyczne zastosowania
Obwód liczysz, gdy kupujesz listwę przypodłogową, siatkę na ogrodzenie albo wstążkę do obramowania obrazka. Pole liczysz, gdy kupujesz farbę, panele podłogowe albo trawę z rolki. Przykład: pokój ma 4 m na 5 m. Listwy potrzeba około 2 · (4 + 5) = 18 m (bez drzwi), a paneli na 4 · 5 = 20 m². Zauważ, że za każdym razem pytamy o inną wielkość i inną jednostkę. Dobrze jest zadać sobie pytanie: „czy chodzi o brzeg, czy o wnętrze?”.
Najczęstsze błędy
- Dodanie tylko dwóch boków prostokąta zamiast czterech: obwód to 2 · (a + b), nie a + b.
- Pomylenie obwodu z polem: obwód ma jednostkę cm, pole cm².
- Przy figurze złożonej pominięcie boku, który „schował się” w środku rysunku. Dokładnie opisz każdy bok.
- Wzięcie złego wymiaru przy odejmowaniu: wycięty prostokąt musi być mniejszy od dużego w obu wymiarach.
Sprawdź siebie
1. Pięciokąt ma boki 3, 4, 5, 4 i 6 cm. Jaki jest jego obwód?
Pokaż rozwiązanie
2. Prostokąt ma obwód 36 cm, a jeden bok 11 cm. Ile wynosi drugi bok?
Pokaż rozwiązanie
3. Z prostokąta 10 × 8 cm wycięto w rogu prostokąt 3 × 5 cm. Jakie pole ma pozostała figura?
Pokaż rozwiązanie
4. Sześciokąt foremny ma obwód 48 cm. Ile wynosi jego bok?
Pokaż rozwiązanie
Zapamiętaj
- Obwód to suma długości wszystkich boków, a pole to miara wnętrza (jednostki kwadratowe).
- Prostokąt: obwód 2 · (a + b), pole a · b.
- Pole figury złożonej liczymy przez odejmowanie lub dodawanie prostokątów.
Poćwicz w grze Obwód i pole figur.
Komentarze