Odejmowanie pisemne wygląda jak dodawanie „w drugą stronę”: liczby ustawiamy w kolumnach i liczymy od prawej. Trudność pojawia się, gdy w kolumnie z góry jest mniejsza cyfra niż ta, którą trzeba odjąć. Wtedy „pożyczamy” jedną dziesiątkę z kolumny po lewej.
Odejmowanie bez pożyczania
Gdy każda cyfra odjemnej (górna liczba) jest nie mniejsza niż odpowiadająca jej cyfra odjemnika, wystarczy odjąć cyfry w kolumnach: 789 − 253: 9 − 3 = 6, 8 − 5 = 3, 7 − 2 = 5. Wynik: 536.
Odejmowanie z pożyczaniem – animacja
Policzmy 524 − 197. W kolumnie jedności 4 − 7 się nie da, więc pożyczamy.
Wersja słowna krok po kroku
Zera w odjemnej – najtrudniejszy przypadek
Przy 3 000 − 1 248 nie ma z czego pożyczyć w kolumnach jedności, dziesiątek i setek. Pożyczamy „łańcuszkiem”: z tysięcy zabieramy 1, a w kolumnach pośrednich zamieniamy zera w dziewiątki, aż w jednościach zostanie 10.
Jest też sprytny skrót: 3 000 − 1 248 = 2 999 − 1 248 + 1 = 1 751 + 1 = 1 752. Odejmowanie od 999… nigdy nie wymaga pożyczania.
Jak sprawdzić wynik?
- Dodawanie: różnica + odjemnik = odjemna.
- Szacowanie: 524 − 197 ≈ 520 − 200 = 320, a wynik to 327.
Zadania
1. Oblicz pisemnie 702 − 358.
Pokaż rozwiązanie
2. Rower kosztował 1 200 zł. Po obniżce kosztuje 879 zł. O ile obniżono cenę?
Pokaż rozwiązanie
3. Znajdź błąd: 603 − 248 = 465. Jaki jest poprawny wynik?
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Odejmowanie „mniejszej od większej” w kolumnie zamiast pożyczania.
- Zapomnienie, że po pożyczeniu w sąsiedniej kolumnie jest o 1 mniej.
- Zamiana kolejności liczb: odejmowanie nie jest przemienne.
Zapamiętaj
- Nie da się? Pożycz jedną dziesiątkę z lewej kolumny.
- Wynik zawsze sprawdzaj dodawaniem.
- Przy zerach pożyczaj łańcuszkiem lub użyj skrótu z 999.
Ćwicz sprytnie
Na początek wybieraj przykłady bez pożyczania, aby oswoić ustawianie kolumn. Potem dodaj jedno pożyczanie, następnie dwa, a na końcu zera w odjemnej. Zawsze sprawdzaj wynik dodawaniem. Gdy robisz błąd, zapisz, w której kolumnie się zaczął – zwykle to ta sama kolumna, w której trzeba było pożyczyć, ale o tym zapomniano.
Inna metoda: uzupełnianie
Niektórzy wolą odejmować „do góry”. Zamiast liczyć 524 − 197, pytają: ile trzeba dodać do 197, żeby dostać 524? Od 197 do 200 jest 3, od 200 do 500 jest 300, od 500 do 524 jest 24. Razem 3 + 300 + 24 = 327. Tak liczy się resztę w sklepie i to świetna metoda do rachunków w pamięci.
Wyrównywanie obu liczb
Różnica dwóch liczb nie zmienia się, gdy do obu dodamy tyle samo. Dlatego 524 − 197 = 527 − 200 = 327 (dodaliśmy 3 do obu liczb). Odjęcie okrągłej liczby jest łatwe, a pożyczanie znika.
Czemu pożyczanie działa?
Gdy pożyczamy dziesiątkę, nie zmieniamy wartości liczby, tylko inaczej ją zapisujemy: 524 to 5 setek, 2 dziesiątki i 4 jedności, ale także 5 setek, 1 dziesiątka i 14 jedności. W obu zapisach wartość jest ta sama (500 + 10 + 14 = 524), ale w drugim można odjąć 7 jedności.
4. Oblicz pisemnie 8 004 − 2 679, a potem tą samą różnicę metodą uzupełniania.
Komentarze