Odejmowanie pisemne: pożyczanie bez strachu

Odejmowanie kolumnami: kiedy trzeba „pożyczyć”, co robić z zerami i jak sprawdzić wynik dodawaniem.

Liczby i działaniaKlasy 3–5

Odejmowanie pisemne wygląda jak dodawanie „w drugą stronę”: liczby ustawiamy w kolumnach i liczymy od prawej. Trudność pojawia się, gdy w kolumnie z góry jest mniejsza cyfra niż ta, którą trzeba odjąć. Wtedy „pożyczamy” jedną dziesiątkę z kolumny po lewej.

Odejmowanie bez pożyczania

Gdy każda cyfra odjemnej (górna liczba) jest nie mniejsza niż odpowiadająca jej cyfra odjemnika, wystarczy odjąć cyfry w kolumnach: 789 − 253: 9 − 3 = 6, 8 − 5 = 3, 7 − 2 = 5. Wynik: 536.

Odejmowanie z pożyczaniem – animacja

Policzmy 524 − 197. W kolumnie jedności 4 − 7 się nie da, więc pożyczamy.

Na czym polega pożyczanie?Jedną dziesiątkę zamieniamy na 10 jedności. W kolumnie obok zostaje o 1 mniej, a w bieżącej kolumnie przybywa 10. Dlatego 4 jedności po pożyczeniu zmieniają się w 14.

Wersja słowna krok po kroku

Zera w odjemnej – najtrudniejszy przypadek

Przy 3 000 − 1 248 nie ma z czego pożyczyć w kolumnach jedności, dziesiątek i setek. Pożyczamy „łańcuszkiem”: z tysięcy zabieramy 1, a w kolumnach pośrednich zamieniamy zera w dziewiątki, aż w jednościach zostanie 10.

3 000 − 1 248Z 3 000 robimy 2 tysiące, 9 setek, 9 dziesiątek i 10 jedności. Odejmujemy: jedności 10 − 8 = 2, dziesiątki 9 − 4 = 5, setki 9 − 2 = 7, tysiące 2 − 1 = 1. Wynik: 1 752. Sprawdzenie: 1 752 + 1 248 = 3 000 ✔.

Jest też sprytny skrót: 3 000 − 1 248 = 2 999 − 1 248 + 1 = 1 751 + 1 = 1 752. Odejmowanie od 999… nigdy nie wymaga pożyczania.

Jak sprawdzić wynik?

  • Dodawanie: różnica + odjemnik = odjemna.
  • Szacowanie: 524 − 197 ≈ 520 − 200 = 320, a wynik to 327.

Zadania

1. Oblicz pisemnie 702 − 358.

Pokaż rozwiązanie
Jedności: 2 − 8 nie da się, pożyczamy z dziesiątek, ale tam 0, więc pożyczamy z setek: 6 setek, 9 dziesiątek, 12 jedności. 12 − 8 = 4, 9 − 5 = 4, 6 − 3 = 3. Wynik 344. Sprawdzenie: 344 + 358 = 702.

2. Rower kosztował 1 200 zł. Po obniżce kosztuje 879 zł. O ile obniżono cenę?

Pokaż rozwiązanie
1 200 − 879 = 321. Sprawdzenie: 321 + 879 = 1 200. Obniżka wynosi 321 zł.

3. Znajdź błąd: 603 − 248 = 465. Jaki jest poprawny wynik?

Pokaż rozwiązanie
Poprawnie: 603 − 248 = 355. Uczeń odjął mniejszą cyfrę od większej w każdej kolumnie (8 − 3 = 5, 4 − 0 = 4, 6 − 2 = 4…), zamiast pożyczać.

Typowe błędy

  • Odejmowanie „mniejszej od większej” w kolumnie zamiast pożyczania.
  • Zapomnienie, że po pożyczeniu w sąsiedniej kolumnie jest o 1 mniej.
  • Zamiana kolejności liczb: odejmowanie nie jest przemienne.

Zapamiętaj

  • Nie da się? Pożycz jedną dziesiątkę z lewej kolumny.
  • Wynik zawsze sprawdzaj dodawaniem.
  • Przy zerach pożyczaj łańcuszkiem lub użyj skrótu z 999.

Ćwicz sprytnie

Na początek wybieraj przykłady bez pożyczania, aby oswoić ustawianie kolumn. Potem dodaj jedno pożyczanie, następnie dwa, a na końcu zera w odjemnej. Zawsze sprawdzaj wynik dodawaniem. Gdy robisz błąd, zapisz, w której kolumnie się zaczął – zwykle to ta sama kolumna, w której trzeba było pożyczyć, ale o tym zapomniano.

Inna metoda: uzupełnianie

Niektórzy wolą odejmować „do góry”. Zamiast liczyć 524 − 197, pytają: ile trzeba dodać do 197, żeby dostać 524? Od 197 do 200 jest 3, od 200 do 500 jest 300, od 500 do 524 jest 24. Razem 3 + 300 + 24 = 327. Tak liczy się resztę w sklepie i to świetna metoda do rachunków w pamięci.

Wyrównywanie obu liczb

Różnica dwóch liczb nie zmienia się, gdy do obu dodamy tyle samo. Dlatego 524 − 197 = 527 − 200 = 327 (dodaliśmy 3 do obu liczb). Odjęcie okrągłej liczby jest łatwe, a pożyczanie znika.

Czemu pożyczanie działa?

Gdy pożyczamy dziesiątkę, nie zmieniamy wartości liczby, tylko inaczej ją zapisujemy: 524 to 5 setek, 2 dziesiątki i 4 jedności, ale także 5 setek, 1 dziesiątka i 14 jedności. W obu zapisach wartość jest ta sama (500 + 10 + 14 = 524), ale w drugim można odjąć 7 jedności.

Stan kontaNa koncie było 2 350 zł, a wypłacono 1 478 zł. Zostało 2 350 − 1 478: jedności 0 − 8 → pożyczamy (10 − 8 = 2); dziesiątki 4 − 7 → pożyczamy (14 − 7 = 7); setki 2 − 4 → pożyczamy (12 − 4 = 8); tysiące 1 − 1 = 0. Zostało 872 zł. Sprawdzenie: 872 + 1 478 = 2 350 ✔.

4. Oblicz pisemnie 8 004 − 2 679, a potem tą samą różnicę metodą uzupełniania.

Pokaż rozwiązanie
Pisemnie: 5 325. Uzupełnianie: od 2 679 do 2 700 jest 21, do 8 000 jest 5 300, do 8 004 jest 4. Razem 21 + 5 300 + 4 = 5 325 ✔.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.