Odległość to liczba jednostek, które dzielą dwa punkty. Na osi liczbowej łatwo ją policzyć, jeśli obie liczby są dodatnie: wystarczy odjąć mniejszą od większej. Trochę trudniej robi się, gdy jedna z liczb jest ujemna. Pokażemy prosty wzór, który działa w każdej sytuacji.
Obie liczby po tej samej stronie zera
Punkty 3 i 8 leżą na prawo od zera. Idąc od 3 do 8, robimy 5 kroków, bo 8 − 3 = 5. Dla punktów −9 i −4 po lewej stronie: od −9 do −4 mamy 5 kroków, bo −4 − (−9) = 5. Zawsze odejmujemy mniejszą liczbę od większej, żeby wynik nie był ujemny.
Punkty po dwóch stronach zera
Dla punktów −3 i 5 idziemy najpierw z −3 do 0 (3 kroki), a potem z 0 do 5 (5 kroków). Razem 3 + 5 = 8. Zapisując wzorem: 5 − (−3) = 5 + 3 = 8. Odejmowanie liczby ujemnej to dodawanie jej liczby przeciwnej.
Wartość bezwzględna
Wartość bezwzględna (moduł) liczby to jej odległość od zera. Zapisujemy |a|. Zatem |5| = 5 i |−5| = 5. Dla liczb ujemnych moduł „odrzuca” znak minus. Dzięki modułowi odległość między a i b zapisujemy jako |a − b|.
Przykłady: |−7| = 7, |0| = 0, |3 − 8| = |−5| = 5, |−2 − 4| = |−6| = 6. Moduł zawsze daje liczbę nieujemną.
Szukanie punktu o danej odległości
Pytanie „Który punkt leży w odległości 4 od liczby 3?” ma dwie odpowiedzi: 3 + 4 = 7 (na prawo) i 3 − 4 = −1 (na lewo). Dlatego równanie |x − 3| = 4 ma dwa rozwiązania: x = 7 oraz x = −1. Warto je zapisywać przy każdym zadaniu tego typu.
Środek odcinka na osi
Środek odcinka o końcach a i b leży w punkcie (a + b)/2. Dla −4 i 10 mamy (−4 + 10)/2 = 3. Sprawdzenie: od −4 do 3 jest 7 kroków i od 3 do 10 też 7 kroków. Taki środek wykorzystujemy w zadaniach z symetrią.
Zadania
1. Oblicz odległość punktów −6 i 9 oraz −11 i −3.
Pokaż rozwiązanie
2. Znajdź liczby leżące w odległości 5 od liczby −2.
Pokaż rozwiązanie
3. Podaj środek odcinka o końcach −8 i 4.
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Odjęcie w złej kolejności i podanie ujemnej odległości.
- Zapomnienie, że −(−a) to +a.
- Podanie jednego rozwiązania zamiast dwóch w zadaniu „w odległości d od a”.
Zapamiętaj
- Odległość = większa − mniejsza = |a − b|.
- |x| to odległość x od zera.
- Dwa punkty są w odległości d od a: a + d oraz a − d.
Odległość w układzie współrzędnych
Dla punktów leżących na jednej poziomej linii w układzie współrzędnych, na przykład (−2, 3) i (5, 3), odległość to różnica pierwszych współrzędnych: 5 − (−2) = 7. Dla punktów na jednej pionowej linii liczymy różnicę drugich współrzędnych. Gdy punkty są ukośnie, trzeba użyć twierdzenia Pitagorasa, ale zasada z osi liczbowej pozostaje podstawą.
Moduł w zadaniach z życia
Wartość bezwzględna opisuje „ile jest od celu”, niezależnie od kierunku. Różnica między temperaturą 4°C a −6°C to |4 − (−6)| = 10 stopni, niezależnie od tego, która była pierwsza. Błąd pomiaru długości, czyli różnica między wynikiem a wartością prawdziwą, też wyraża się modułem.
Równania z modułem
Równanie |x| = 5 ma dwa rozwiązania: x = 5 i x = −5. Równanie |x − 2| = 3 ma rozwiązania x = 5 i x = −1. Równanie |x| = −2 nie ma rozwiązań, bo moduł nie bywa ujemny. Taki sposób myślenia przygotowuje do liceum, ale na oś liczbową można go przenieść już teraz.
Powtórka w czterech krokach
Aby obliczyć odległość między dwiema liczbami: po pierwsze, zaznacz je na osi. Po drugie, wskaż większą i mniejszą. Po trzecie, odejmij mniejszą od większej, pamiętając o znakach. Po czwarte, sprawdź, czy wynik jest dodatni i czy zgadza się z liczeniem kroków na rysunku. Ten schemat działa zawsze.
Jak utrwalić?
Narysuj oś od −10 do 10 i wybierz pary punktów, na przykład −7 i 3, −2 i −9, 5 i 8. Dla każdej pary oblicz odległość dwoma sposobami: licząc kroki i odejmując. Dobrze jest po przerobieniu tego tematu rozwiązać kilka zadań z podręcznika i spróbować własnoręcznie wyjaśnić komuś zasadę własnymi słowami. Jeśli potrafisz ją opowiedzieć, to znaczy, że naprawdę ją rozumiesz. Wróć do animacji i do trenera, gdy któryś krok sprawia trudność, a po tygodniu powtórz zadania, aby utrwalić wiedzę.
Komentarze