Okrąg i koło: promień, średnica, cięciwa

Czym różni się okrąg od koła, jak nazywają się odcinki w okręgu, jak są ze sobą związane promień i średnica i jak rozwiązywać proste zadania z kołami.

GeometriaKlasy 4–5

Moneta, talerz, koło roweru i zegar ścienny mają kształt koła. Do rysowania takich kształtów służy cyrkiel: jedną nóżką wbijasz się w papier, drugą kreślisz krzywą, która ma tę samą odległość od wbitego punktu. Ta krzywa to okrąg.

Okrąg a koło

Okrąg to wszystkie punkty płaszczyzny, które leżą w tej samej odległości od jednego punktu, zwanego środkiem. To sama krzywa brzegowa, bez wnętrza. Koło to okrąg razem z całym wnętrzem. Gdy narysujesz obręcz hula-hop, widzisz okrąg, a gdy położysz na stole monetę, widzisz koło.

Nazwy ważnych odcinków

Nazwa Co to jest
środek punkt jednakowo oddalony od wszystkich punktów okręgu
promień (r) odcinek łączący środek z punktem okręgu
cięciwa odcinek łączący dwa dowolne punkty okręgu
średnica (d) cięciwa przechodząca przez środek, czyli najdłuższa cięciwa
Najważniejszy związekŚrednica jest dwa razy dłuższa od promienia: d = 2 · r, a promień to połowa średnicy: r = d : 2. W jednym okręgu wszystkie promienie są równe i wszystkie średnice są równe.

Cięciwa i średnica

Narysuj okrąg i połącz odcinkiem dowolne dwa jego punkty. Dostałeś cięciwę. Jeśli odcinek przechodzi przez środek, jest to średnica. Wśród wszystkich cięciw okręgu to właśnie średnica jest najdłuższa. Dlatego na pytanie „jaka jest długość najdłuższej cięciwy okręgu o promieniu 11 cm” odpowiadamy: 2 · 11 = 22 cm.

Jak narysować okrąg cyrklem

  1. Rozstaw nóżki cyrkla na długość promienia (przyłóż cyrkiel do linijki).
  2. Wbij ostrą nóżkę w punkt, który ma być środkiem.
  3. Obróć cyrkiel o pełny obrót, trzymając za górną rączkę.

Jeśli masz narysować okrąg o średnicy 8 cm, rozstaw cyrkiel na 4 cm, czyli na połowę średnicy.

Zadania z okręgami

Koła stykające się z zewnątrz. Dwa koła o promieniach 5 cm i 7 cm dotykają się w jednym punkcie. Ich środki są od siebie oddalone o sumę promieni: 5 + 7 = 12 cm. Wynik wynika z rysunku: od środka pierwszego koła do punktu styku jest 5 cm, a stamtąd do środka drugiego jeszcze 7 cm.

Koło w kwadracie. Największe koło, jakie zmieści się w kwadracie o boku 16 cm, dotyka wszystkich czterech boków. Jego średnica jest więc równa bokowi kwadratu: 16 cm, a promień wynosi 8 cm.

Koła w rzędzie. Ile kół o średnicy 4 cm ustawisz w jednym rzędzie na pasku o długości 28 cm, tak aby się stykały? Każde koło zajmuje 4 cm szerokości, więc 28 : 4 = 7 kół.

Skąd wiemy, że to okrąg

Gdy punkt kreślący jest cały czas w tej samej odległości od środka, powstaje okrąg. Dlatego koło roweru toczy się płynnie: oś jest w środku, a każdy punkt obręczy ma tę samą odległość od osi. Gdyby koło było owalne, jazda byłaby hopsająca.

Obwód i pole koła

W klasach 7–8 dowiesz się, że obwód koła to 2πr, a pole to πr². Liczba π jest równa około 3,14 i jest stosunkiem obwodu do średnicy. Na razie warto zapamiętać proste fakty: im większy promień, tym większe koło, a średnica jest zawsze dwa razy dłuższa od promienia.

Okręgi w otoczeniu

Poszukaj w domu przedmiotów w kształcie koła: pokrywki, płyty, zegara. Spróbuj zmierzyć linijką ich średnicę, przykładając linijkę tak, żeby wskazywała największą odległość między brzegami. Podziel wynik przez 2 i masz promień. Taka obserwacja pomaga zapamiętać, że średnica to najszerszy pomiar koła, a promień sięga tylko do połowy.

Najczęstsze błędy

  • Pomylenie promienia ze średnicą: jeśli zadanie podaje średnicę, nie używaj jej jako promienia.
  • Nazywanie kołem samej krzywej: krzywa to okrąg, a koło ma też wnętrze.
  • Rozstawienie cyrkla na średnicę zamiast na promień przy rysowaniu okręgu.
  • Uznanie każdej cięciwy za średnicę: średnica musi przechodzić przez środek.

Sprawdź siebie

1. Promień okręgu ma 25 cm. Ile wynosi średnica?

Pokaż rozwiązanie
2 · 25 = 50 cm.

2. Jak nazywa się odcinek łączący dwa punkty okręgu, ale nieprzechodzący przez środek?

Pokaż rozwiązanie
To cięciwa.

3. Koła o promieniach 3 cm i 9 cm dotykają się z zewnątrz. Jaka jest odległość między ich środkami?

Pokaż rozwiązanie
3 + 9 = 12 cm.

4. Ile kół o średnicy 6 cm zmieści się w rzędzie na pasku o długości 42 cm?

Pokaż rozwiązanie
42 : 6 = 7 kół.

Zapamiętaj

  • Okrąg to sama krzywa, koło ma też wnętrze.
  • d = 2r, a najdłuższa cięciwa okręgu to jego średnica.
  • Cyrkiel rozstawiamy na promień.

Poćwicz w grze Okrąg i koło: promień i średnica.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.