Okrąg wpisany i opisany na trójkącie, kwadracie i prostokącie

Gdzie leży środek okręgu opisanego i wpisanego w trójkąt, jak policzyć ich promienie, oraz jak wpisać kwadrat w okrąg i okrąg w kwadrat.

GeometriaKlasa 8 + liceum

Każdy trójkąt ma dwa „specjalne” okręgi. Jeden przechodzi przez wszystkie wierzchołki (okrąg opisany), a drugi dotyka wszystkich boków od środka (okrąg wpisany). Znajomość tego, gdzie leżą ich środki, pozwala szybko rozwiązywać zadania z geometrii.

Okrąg opisany na trójkącie

Okrąg opisanyprzechodzi przez trzy wierzchołki trójkąta. Jego środek O leży w punkcie przecięcia symetralnych boków (bo jest tak samo oddalony od każdych dwóch wierzchołków). Promień oznaczamy R. Na trójkącie można opisać okrąg zawsze, czyli „trójkąt jest wpisany w okrąg”.
  • Trójkąt ostrokątny: środek leży wewnątrz trójkąta.
  • Trójkąt prostokątny: środek leży na środku przeciwprostokątnej, więc R = c/2.
  • Trójkąt rozwartokątny: środek leży poza trójkątem.
Przykład 1Trójkąt prostokątny o bokach 6, 8, 10. R = 10 : 2 = 5.
Wzór ogólnyR = abc / (4P), gdzie a, b, c to boki, a P to pole trójkąta. Trójkąt równoboczny o boku a: R = a√3/3 = 2/3 wysokości.

Okrąg wpisany w trójkąt

Okrąg wpisanydotyka wszystkich trzech boków. Jego środek leży w punkcie przecięcia dwusiecznych kątów i zawsze wewnątrz trójkąta. Promień r liczymy ze wzoru r = P / p, gdzie p to połowa obwodu.
Przykład 2Trójkąt 3, 4, 5: P = 6, p = (3 + 4 + 5)/2 = 6. r = 6 : 6 = 1. Dla trójkąta prostokątnego łatwiej: r = (a + b − c)/2 = (3 + 4 − 5)/2 = 1.

Trójkąt równoboczny o boku a: r = a√3/6 = 1/3 wysokości. Zauważ, że R = 2r.

Kwadrat i okrąg

  • Kwadrat wpisany w okrąg (okrąg opisany na kwadracie): środek okręgu to środek kwadratu, a promień to połowa przekątnej, R = a√2/2.
  • Okrąg wpisany w kwadrat: promień to połowa boku, r = a/2.
Przykład 3Kwadrat o boku 6 cm. R = 6√2/2 = 3√2 cm ≈ 4,2 cm, r = 6 : 2 = 3 cm.

Prostokąt i wielokąt foremny

Na prostokącie można opisać okrąg, jego średnicą jest przekątna (R = d/2). Okrąg wpisany w prostokąt istnieje tylko dla kwadratu. Wielokąt foremny ma oba okręgi o wspólnym środku: dla sześciokąta foremnego o boku a mamy R = a i r = a√3/2.

Kąt wpisany oparty na średnicy

Jeśli bok trójkąta wpisanego w okrąg jest średnicą, to kąt naprzeciw niego ma 90°. To odwrotność faktu, że środek okręgu opisanego na trójkącie prostokątnym leży na przeciwprostokątnej.

Najczęstsze błędy

  • Mylenie środka okręgu opisanego (symetralne) z wpisanym (dwusieczne).
  • Użycie R = c/2 dla trójkąta, który nie jest prostokątny.
  • Zapomnienie, że w kwadracie promień okręgu opisanego liczymy z przekątnej, a wpisanego z boku.

Sprawdź siebie

1. Trójkąt prostokątny ma przyprostokątne 5 i 12. Oblicz promień okręgu opisanego.

Pokaż rozwiązanie
Przeciwprostokątna: √(25 + 144) = 13. R = 13 : 2 = 6,5.

2. Oblicz promień okręgu wpisanego w trójkąt prostokątny o bokach 5, 12, 13.

Pokaż rozwiązanie
r = (5 + 12 − 13)/2 = 2.

3. W okrąg o promieniu 5 wpisano kwadrat. Ile wynosi jego bok?

Pokaż rozwiązanie
Przekątna to średnica 10. a√2 = 10, więc a = 10/√2 = 5√2.

Zapamiętaj

  • Okrąg opisany: środek w przecięciu symetralnych, w trójkącie prostokątnym R = c/2.
  • Okrąg wpisany: środek w przecięciu dwusiecznych, r = P/p.
  • Kwadrat: R = a√2/2, r = a/2.

Poćwicz w grze Okrąg wpisany i opisany. Powiązane: Symetralna odcinka, Dwusieczna kąta, Koło i okrąg.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.