Każdy trójkąt ma dwa „specjalne” okręgi. Jeden przechodzi przez wszystkie wierzchołki (okrąg opisany), a drugi dotyka wszystkich boków od środka (okrąg wpisany). Znajomość tego, gdzie leżą ich środki, pozwala szybko rozwiązywać zadania z geometrii.
Okrąg opisany na trójkącie
- Trójkąt ostrokątny: środek leży wewnątrz trójkąta.
- Trójkąt prostokątny: środek leży na środku przeciwprostokątnej, więc R = c/2.
- Trójkąt rozwartokątny: środek leży poza trójkątem.
Okrąg wpisany w trójkąt
Trójkąt równoboczny o boku a: r = a√3/6 = 1/3 wysokości. Zauważ, że R = 2r.
Kwadrat i okrąg
- Kwadrat wpisany w okrąg (okrąg opisany na kwadracie): środek okręgu to środek kwadratu, a promień to połowa przekątnej, R = a√2/2.
- Okrąg wpisany w kwadrat: promień to połowa boku, r = a/2.
Prostokąt i wielokąt foremny
Na prostokącie można opisać okrąg, jego średnicą jest przekątna (R = d/2). Okrąg wpisany w prostokąt istnieje tylko dla kwadratu. Wielokąt foremny ma oba okręgi o wspólnym środku: dla sześciokąta foremnego o boku a mamy R = a i r = a√3/2.
Kąt wpisany oparty na średnicy
Jeśli bok trójkąta wpisanego w okrąg jest średnicą, to kąt naprzeciw niego ma 90°. To odwrotność faktu, że środek okręgu opisanego na trójkącie prostokątnym leży na przeciwprostokątnej.
Najczęstsze błędy
- Mylenie środka okręgu opisanego (symetralne) z wpisanym (dwusieczne).
- Użycie R = c/2 dla trójkąta, który nie jest prostokątny.
- Zapomnienie, że w kwadracie promień okręgu opisanego liczymy z przekątnej, a wpisanego z boku.
Sprawdź siebie
1. Trójkąt prostokątny ma przyprostokątne 5 i 12. Oblicz promień okręgu opisanego.
Pokaż rozwiązanie
2. Oblicz promień okręgu wpisanego w trójkąt prostokątny o bokach 5, 12, 13.
Pokaż rozwiązanie
3. W okrąg o promieniu 5 wpisano kwadrat. Ile wynosi jego bok?
Pokaż rozwiązanie
Zapamiętaj
- Okrąg opisany: środek w przecięciu symetralnych, w trójkącie prostokątnym R = c/2.
- Okrąg wpisany: środek w przecięciu dwusiecznych, r = P/p.
- Kwadrat: R = a√2/2, r = a/2.
Poćwicz w grze Okrąg wpisany i opisany. Powiązane: Symetralna odcinka, Dwusieczna kąta, Koło i okrąg.
Komentarze