Oś liczbowa to prosta, na której liczby leżą w ustalonej kolejności, jak numery domów przy ulicy. Pozwala zobaczyć, która liczba jest większa, ile wynosi różnica i gdzie leży ułamek. Jest jednym z najważniejszych obrazków w matematyce, więc warto dobrze go zrozumieć.
Z czego składa się oś?
- punkt zero (początek) – zaznaczamy go jako pierwszy;
- jednostka – odległość między 0 a 1; musi być taka sama na całej osi;
- zwrot – strzałka na prawym końcu pokazuje, że liczby rosną w prawo.
Im dalej w prawo, tym liczba większa. Dlatego 7 leży na prawo od 3, a 3 na lewo od 7. Odległość między sąsiednimi liczbami całkowitymi jest zawsze równa jednostce.
Jak odczytać liczbę z osi?
Zwróć uwagę na podziałkę. Jeśli między 0 a 10 jest 5 równych odcinków, każdy ma długość 2. Kolejne kreski to 2, 4, 6, 8. Policz, ile odcinków dzieli sąsiednie opisane liczby, i dopiero wtedy wskaż punkt. Dla osi z opisanymi 0 i 100, gdy pomiędzy leży 10 kresek, jedna kreska to 10.
Ułamki i liczby dziesiętne na osi
Aby zaznaczyć 1/2, podziel odcinek od 0 do 1 na dwie równe części. Dla 3/4 – na cztery części i weź trzy. Liczby dziesiętne: 0,3 zaznaczamy po podziale odcinka na 10 części. Liczba 2,5 leży w połowie między 2 a 3.
Porównywanie liczb na osi
Dwie liczby porównujemy, patrząc, która leży dalej w prawo. 0,6 leży na prawo od 0,58, więc jest większe. Ułamek 3/5 = 0,6 i 5/8 = 0,625 – drugi jest dalej w prawo. Ułamki o różnych mianownikach najpierw zamieniamy na wspólny mianownik lub dziesiętne.
Skala i przesunięcie
Na osi można wybrać inną jednostkę, np. 1 kratka = 10. Wtedy punkty 0, 10, 20 stoją co kratkę. Trzeba tylko pamiętać o równych odstępach i podpisać wybrane liczby. Jeśli oś nie zaczyna się od zera, nadal obowiązuje zasada: większe liczby leżą na prawo.
Zadania
1. Na osi liczbowej punkt A leży w połowie między 20 a 30. Jaka to liczba?
Pokaż rozwiązanie
2. Zaznacz na osi 0, 1, 2 i punkty 1/2, 1 1/2 oraz 0,25.
Pokaż rozwiązanie
3. Między 0 a 1 zaznaczono 4 kreski dzielące odcinek na 5 części. Jaką liczbę oznacza trzecia kreska?
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Nierówne odstępy między liczbami.
- Liczenie kresek zamiast odcinków między nimi.
- Pomylenie kierunku: liczby rosną w prawo.
Zapamiętaj
- Oś ma początek, jednostkę i zwrot.
- Większa liczba leży bardziej w prawo.
- Odległości między sąsiednimi jednostkami są równe.
Oś liczbowa w zadaniach tekstowych
Zadania o odległościach, temperaturze czy czasie można rozwiązywać, rysując oś. Jeśli autobus jedzie z przystanku 3 na przystanek 11, pokonuje 8 przystanków. Jeśli od 4 do 15 jest 11 jednostek, a ktoś dodatkowo przeszedł 3, widzimy to na rysunku od razu. Rysunek często ratuje zadanie, które wydaje się trudne.
Zaokrąglanie na osi
Oś pomaga zrozumieć zaokrąglanie. Liczba 47 leży bliżej 50 niż 40, więc zaokrąglamy do 50. Liczba 45 leży w połowie, a przyjęto, że zaokrąglamy ją w górę do 50. Przy ułamkach dziesiętnych: 3,6 leży bliżej 4, więc zaokrąglamy do 4. Wystarczy narysować kreskę i sprawdzić, do której liczby jest bliżej.
Ćwiczenie w domu
Narysuj na pasku papieru oś od 0 do 20 i zaznacz co 5. Potem poproś kogoś o wskazanie liczby, a ty odczytujesz ją na oko. Powtórz dla innych podziałek, na przykład co 2 i co 10. Dzięki temu nauczysz się szybko odczytywać liczby z podziałek na termometrach, miarkach i wykresach.
Oś liczbowa a wykres
Oś liczbowa jest podstawą wykresów. Poziome i pionowe osie w układzie współrzędnych to dwie takie osie, które przecinają się w zerze. Dzięki temu każdy punkt na płaszczyźnie opisujemy dwiema liczbami. To pierwszy krok do funkcji, które poznasz w starszych klasach.
Komentarze