Ostrosłup ma jedną podstawę (wielokąt) i ściany boczne w kształcie trójkątów, które łączą się w jednym wierzchołku. Najsłynniejsze przykłady to piramidy w Egipcie. W tym artykule zobaczysz, jak liczyć objętość i pole powierzchni takiej bryły, oraz dlaczego pojawia się ułamek jedna trzecia.
Objętość ostrosłupa
Weź ostrosłup i graniastosłup o tej samej podstawie i tej samej wysokości. Okazuje się, że ostrosłup ma dokładnie trzy razy mniejszą objętość. Możesz to sprawdzić doświadczalnie: trzy ostrosłupy wypełnione wodą wystarczają do napełnienia jednego graniastosłupa. Stąd wzór: V = ⅓ · Pp · H.
Przykład: piramida kwadratowa
Ostrosłup o podstawie kwadratu 6 × 6 cm i wysokości 9 cm: pole podstawy 36 cm², więc V = ⅓ · 36 · 9 = 108 cm³. Gdyby to był graniastosłup, objętość wyniosłaby 36 · 9 = 324 cm³, czyli trzy razy więcej.
Pole powierzchni
Pole powierzchni całkowitej to suma pola podstawy i pól wszystkich ścian bocznych: P = Pp + Pb. W ostrosłupie prawidłowym (podstawa wielokąt foremny, spodek wysokości w środku podstawy) ściany boczne są jednakowymi trójkątami równoramiennymi. Pole jednego trójkąta to a · hs/2, gdzie a to krawędź podstawy, a hs to wysokość ściany bocznej.
Dla piramidy o podstawie 6 × 6 i wysokości ściany bocznej 5 cm: pole jednej ściany 6 · 5/2 = 15, cztery ściany dają 60, a razem z podstawą 36 + 60 = 96 cm².
Siatka ostrosłupa
Siatka ostrosłupa czworokątnego składa się z kwadratu (podstawy) i czterech trójkątów dołączonych do jego boków. Z papieru można złożyć piramidę, jeśli trójkąty mają odpowiednią długość: ich ramiona muszą być dłuższe niż połowa boku podstawy.
Ostrosłup trójkątny (czworościan)
Ostrosłup o podstawie trójkąta ma 4 ściany. Gdy wszystkie ściany są trójkątami równobocznymi, to czworościan foremny. Jego objętość też liczymy ze wzoru ⅓ · Pp · H, a pole powierzchni jako cztery pola trójkąta równobocznego: P = a²√3.
Zadania
1. Oblicz objętość ostrosłupa, którego podstawa ma pole 48 cm², a wysokość 7 cm.
Pokaż rozwiązanie
2. Ostrosłup o podstawie kwadratowej 10 × 10 cm ma wysokość 12 cm. Oblicz objętość.
Pokaż rozwiązanie
3. Pole powierzchni ostrosłupa to 144 cm², a pole podstawy 64 cm². Jakie jest pole powierzchni bocznej?
Pokaż rozwiązanie
Typowe błędy
- Zapomnienie o mnożeniu przez ⅓ w objętości.
- Użycie wysokości ściany bocznej zamiast wysokości ostrosłupa w wzorze na objętość.
- Pominięcie podstawy przy polu całkowitym.
Zapamiętaj
- V = ⅓ · Pp · H.
- P = Pp + Pb.
- Wysokość ostrosłupa jest prostopadła do podstawy.
Doświadczenie z wodą
Aby sprawdzić, że objętość ostrosłupa to jedna trzecia objętości graniastosłupa, zrób dwa pudełka: ostrosłup i graniastosłup o tej samej podstawie i wysokości. Napełnij ostrosłup wodą i przelej do graniastosłupa. Po trzech przelaniach graniastosłup jest pełny. To jeden z klasycznych eksperymentów w geometrii.
Ostrosłup prawidłowy
Ostrosłup prawidłowy ma w podstawie wielokąt foremny, a spodek wysokości leży w jego środku. Ściany boczne są wtedy jednakowymi trójkątami równoramiennymi. Dla kwadratu w podstawie mamy cztery takie same ściany. Dzięki symetrii pole boczne liczymy jako n razy pole jednej ściany.
Wysokość z twierdzenia Pitagorasa
W ostrosłupie prawidłowym czworokątnym wysokość H, połowa krawędzi podstawy a/2 oraz wysokość ściany bocznej hs tworzą trójkąt prostokątny: H² + (a/2)² = hs². Dla a = 6 i H = 4 mamy hs² = 16 + 9 = 25, czyli hs = 5. Ten sam wynik wykorzystywaliśmy w przykładzie z polem powierzchni.
Zadanie z daszkiem
Daszek altany ma kształt ostrosłupa o podstawie 4 × 4 m i wysokości 3 m. Objętość powietrza pod nim to ⅓ · 16 · 3 = 16 m³. Wysokość ściany bocznej: √(3² + 2²) = √13 ≈ 3,6 m, więc pole jednej ściany to 4 · 3,6/2 ≈ 7,2 m², a czterech około 28,8 m² dachówek.
Komentarze