Powiększasz zdjęcie na telefonie: wszystko robi się większe, ale kształt zostaje ten sam. To właśnie podobieństwo. W geometrii mówimy, że dwie figury są podobne, gdy jedna jest powiększeniem (albo pomniejszeniem) drugiej – niezależnie od tego, jak jest obrócona czy odbita.
Skala podobieństwa
Jak policzyć skalę? Weź dwa odpowiadające sobie odcinki i podziel jeden przez drugi. Jeśli w pierwszym trójkącie najkrótszy bok ma 3 cm, a w drugim 9 cm, to skala wynosi 9 ÷ 3 = 3.
Obliczanie nieznanych boków – trzy kroki
- Dopasuj boki: najkrótszy do najkrótszego, najdłuższy do najdłuższego.
- Policz skalę z pary, w której znasz obie długości.
- Pomnóż (albo podziel) pozostałe boki przez skalę.
Pola figur podobnych – uwaga na kwadrat
Jeśli długości zwiększamy k razy, to pole rośnie aż k² razy. Dlaczego? Bo pole to „długość razy szerokość”, a obie rosną k razy.
| Skala k | Obwód rośnie | Pole rośnie |
|---|---|---|
| 2 | 2 razy | 4 razy |
| 3 | 3 razy | 9 razy |
| 10 | 10 razy | 100 razy |
| ½ | 2 razy mniej | 4 razy mniej |
Twierdzenie Talesa
Gdy dwie proste równoległe przetną ramiona kąta, to odcinki, które odetną, są proporcjonalne. Wygląda to jak dwa podobne trójkąty o wspólnym wierzchołku.
Jak rozwiązać zadanie z Talesem – schemat
- Narysuj kąt i zaznacz proste równoległe.
- Zapisz, które odcinki znasz, a który jest niewiadomą x.
- Ułóż proporcję: odcinek z jednego ramienia przez odcinek z drugiego tego samego „piętra”.
- Rozwiąż mnożeniem na krzyż.
- Sprawdź, czy wynik ma sens (dłuższy odcinek na rysunku = większa liczba).
Typowe błędy
- Porównywanie boków w złej kolejności (krótki z długim) – dopasuj odpowiadające boki.
- Zapominanie, że pole rośnie k², a nie k razy.
- Ułożenie proporcji „piętro do piętra”: |OA|/|AB| = |OC|/|OD| jest błędne, gdy |OD| to cały odcinek, a |AB| tylko jego część.
Zadania do samodzielnego rozwiązania
- Trójkąt o bokach 5, 12, 13 powiększono w skali 3. Ile wynosi obwód? (90)
- Pole mniejszego z dwóch podobnych kwadratów to 4, skala 5. Jakie pole ma większy? (100)
- |OA| = 2, |OB| = 5, |OC| = 6. Oblicz |OD|. (15)
Przećwicz: zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Prostokąty o wymiarach 4 × 6 i x × 15 są podobne. Oblicz x.
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Pole trójkąta wynosi 12 cm². Trójkąt podobny w skali 1,5 ma jakie pole?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. Latarnia stoi nad rzeką. Człowiek o wzroście 1,8 m rzuca cień długości 1,2 m, a w tym samym momencie cień latarni ma 8 m. Jaką wysokość ma latarnia?
Pokaż rozwiązanie
Cechy podobieństwa trójkątów
Nie musisz sprawdzać wszystkich boków i kątów! Dwa trójkąty są podobne, gdy spełniają jeden z warunków:
- kąt–kąt–kąt (kkk): mają dwa (a więc i trzy) kąty równe – suma kątów w trójkącie to zawsze 180°, więc wystarczą dwa;
- bok–bok–bok (bbb): wszystkie trzy pary boków są w tej samej skali;
- bok–kąt–bok (bkb): dwie pary boków są w tej samej skali, a kąt między nimi jest równy.
Jeśli zadanie pyta „czy figury są podobne?”, sprawdź jeden z powyższych warunków albo pokaż, że skala nie jest stała.
Typowe błędy – uważaj!
- Zapisanie proporcji w złej kolejności (odcinek na jednym ramieniu do całego na drugim).
- Zakładanie, że proste muszą być równoległe, nie sprawdzając tego.
- Stosowanie skali podobieństwa do pól bez podniesienia do kwadratu.
Zadanie dodatkowe
Trójkąty podobne mają boki 6, 8, 10 i 9, 12, 15. Znajdź skalę i stosunek ich pól.
Komentarze