Pola trójkątów, równoległoboków i trapezów

Wzory na pola figur wcale nie spadły z nieba – wyprowadzamy je z prostokąta.

GeometriaKlasy 5–6

Wszystkie wzory na pola wywodzą się z pola prostokąta (a · b). Warto je zrozumieć, bo wtedy nie trzeba ich pamiętać na siłę.

Równoległobok

Odetnij trójkąt z jednego końca i przyłóż go do drugiego – otrzymasz prostokąt o tej samej podstawie a i wysokości h. Zatem P = a · h. Pamiętaj: h to wysokość (prostopadła do podstawy), a nie bok skośny!

Trójkąt

Dwa takie same trójkąty tworzą równoległobok. Stąd P = ½ · a · h.

Trapez

Dwa takie same trapezy układają się w równoległobok o podstawie (a + b). Stąd P = ½ · (a + b) · h.

Romb

Pole rombu to połowa iloczynu przekątnych: P = ½ · e · f.

TrapezPodstawy 9 cm i 5 cm, wysokość 4 cm. P = ½ · (9 + 5) · 4 = ½ · 14 · 4 = 28 cm².
Sposób na ten sam wynikJeśli trapez to „średnia podstawa × wysokość”, to P = 7 · 4 = 28 – bo średnia z 9 i 5 to 7.

Pole trójkąta – dlaczego ½ · a · h?

Dwa takie same trójkąty tworzą równoległobok, a jego pole to a · h. Zatem pole jednego trójkąta to połowa: P = ½ · a · h. Wysokość h to odległość wierzchołka od prostej zawierającej podstawę – prostopadła do niej. W trójkącie rozwartokątnym może leżeć poza figurą.

Trójkąt: a = 10, h = 6P = ½ · 10 · 6 = 30.
Ten sam trójkąt, inna podstawaJeśli trójkąt ma boki 6, 8, 10 (prostokątny), jego pole to ½ · 6 · 8 = 24 (przyprostokątne są sobie wysokościami). Z przeciwprostokątną jako podstawą: ½ · 10 · h = 24, więc h = 4,8.

Równoległobok i romb

Równoległobok „prostujemy” – odcinamy trójkąt z jednego końca i przykładamy do drugiego – zamienia się w prostokąt a × h. Pole: a · h (nie mnożymy przez bok skośny!). Romb ma dodatkowo wzór z przekątnych: P = ½ · e · f.

Romb z przekątnymi 10 i 8P = ½ · 10 · 8 = 40.

Trapez

Dwa takie same trapezy układamy w równoległobok o podstawie a + b i wysokości h. Stąd P = ½ · (a + b) · h.

Trapez: a = 9, b = 5, h = 4P = ½ · (9 + 5) · 4 = ½ · 14 · 4 = 28.
Odwrotnie: szukamy wysokościPole trapezu 40, podstawy 7 i 13. 40 = ½ · 20 · h = 10h, więc h = 4.

Deltoid

Deltoid (latawiec) ma dwie pary sąsiednich boków równych, a jego przekątne są prostopadłe, więc P = ½ · e · f – tak samo jak w rombie.

Który wzór wybrać?

Znasz… Użyj
podstawę i wysokość trójkąta ½ · a · h
podstawę i wysokość równoległoboku a · h
obie podstawy i wysokość trapezu ½ (a + b) · h
przekątne rombu lub deltoidu ½ · e · f

Typowe błędy

  • Użycie boku skośnego zamiast wysokości.
  • Pominięcie ½ w trójkącie i w trapezie.
  • Dodanie boków zamiast podstaw w trapezie (ramion do wzoru na pole nie wstawiamy).

Zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. Równoległobok ma bok 12 cm, a wysokość opuszczona na ten bok to 5 cm. Pole?

Pokaż rozwiązanie
P = 12 · 5 = 60 cm².

Zadanie 2. Trójkąt ma pole 36 cm², a podstawa 9 cm. Jaka jest wysokość?

Pokaż rozwiązanie
36 = ½ · 9 · h, więc 72 = 9h i h = 8 cm.

Zadanie 3. Przekątne rombu mają 14 i 6. Oblicz pole i bok (przekątne dzielą się na pół w kącie prostym).

Pokaż rozwiązanie
P = ½ · 14 · 6 = 42. Bok z Pitagorasa: √(7² + 3²) = √58 ≈ 7,6.

Dlaczego pole trapezu to średnia podstaw razy wysokość?

Zapis ½(a + b) · h to po prostu (średnia długość podstaw) · wysokość. Wyobraź sobie, że przekształcasz trapez w prostokąt: wycinasz kawałek z dłuższej podstawy i wklejasz do krótszej, aż obie wyrównają się do średniej (a + b)/2. Wtedy trapez zamienia się w prostokąt o podstawie (a + b)/2 i wysokości h.

Zadanie z życia – krok po kroku

Działka w kształcie trapezuDwa równoległe brzegi mają 30 m i 50 m, odległość między nimi 20 m. Pole: ½ · (30 + 50) · 20 = ½ · 80 · 20 = 800 m². Jeśli ogrodzenie kosztuje 25 zł/m, a cztery boki to 30 + 50 + 21 + 21 = 122 m, to płot kosztuje 3 050 zł.

Zapamiętaj

  • Trójkąt: ½ a h; równoległobok: a h; trapez: ½ (a + b) h; romb/deltoid: ½ e f.
  • Wysokość jest zawsze prostopadła do podstawy.
  • Pole nie zależy od kształtu „skosów” – tylko od podstawy i wysokości.

Typowe błędy – uważaj!

  • Użycie boku skośnego zamiast wysokości w polu trójkąta i równoległoboku.
  • Zapominanie o ½ w polu trójkąta i trapezu.
  • Mylenie przekątnych rombu z jego bokami we wzorze ½ e f.

Zadanie dodatkowe

Romb ma przekątne 10 cm i 24 cm. Oblicz jego pole i bok.

Pokaż rozwiązanie
Pole = ½ · 10 · 24 = 120 cm². Przekątne przecinają się pod kątem prostym i dzielą się na połowy (5 i 12): bok = √(5² + 12²) = √169 = 13 cm.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.