Potęga
Potęga to skrócony zapis mnożenia tej samej liczby: 2⁵ = 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 32. Liczbę 2 nazywamy podstawą, a 5 – wykładnikiem.
am ÷ an = am − n
(am)n = am · n
a⁰ = 1 (dla a ≠ 0)
Pierwiastek
Pierwiastek kwadratowy z liczby a (≥ 0) to taka nieujemna liczba, której kwadrat daje a. √49 = 7, bo 7² = 49. Pierwiastek sześcienny: ∛27 = 3, bo 3³ = 27.
Wartości kwadratów do zapamiętania: 1, 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81, 100, 121, 144, 169, 196, 225.
Czym jest potęga?
Potęga aⁿ to iloczyn n czynników równych a: 2⁵ = 2 · 2 · 2 · 2 · 2 = 32. Liczba a to podstawa, n to wykładnik. Potęgowanie to skrócony zapis powtarzanego mnożenia, tak jak mnożenie jest skróconym zapisem powtarzanego dodawania.
| Potęgi dwójki | 2¹ | 2² | 2³ | 2⁴ | 2⁵ | 2⁶ | 2⁷ | 2⁸ | 2¹⁰ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| wartość | 2 | 4 | 8 | 16 | 32 | 64 | 128 | 256 | 1024 |
Trzy specjalne wartości
- a¹ = a (np. 7¹ = 7);
- a⁰ = 1 (dla a ≠ 0), np. 5⁰ = 1;
- a⁻ⁿ = 1/aⁿ, np. 2⁻³ = 1/8.
Prawa działań na potęgach
| Działanie | Wzór | Przykład |
|---|---|---|
| mnożenie o tej samej podstawie | aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ | 2³ · 2⁴ = 2⁷ = 128 |
| dzielenie o tej samej podstawie | aᵐ ÷ aⁿ = aᵐ⁻ⁿ | 5⁶ ÷ 5² = 5⁴ = 625 |
| potęga potęgi | (aᵐ)ⁿ = aᵐ·ⁿ | (3²)³ = 3⁶ = 729 |
| potęga iloczynu | (a · b)ⁿ = aⁿ · bⁿ | (2 · 5)³ = 8 · 125 = 1000 |
Pierwiastki
Pierwiastek kwadratowy √a to liczba nieujemna, której kwadrat to a: √49 = 7, bo 7² = 49. Pierwiastek sześcienny ∛a to liczba, której sześcian to a: ∛27 = 3. Znaj kwadraty: 1, 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81, 100, 121, 144, 169, 196, 225.
Upraszczanie pierwiastków – krok po kroku
- Rozłóż liczbę pod pierwiastkiem na iloczyn z kwadratem (np. 72 = 36 · 2).
- Pierwiastek z kwadratu wyłącz przed znak: √36 = 6.
- Zapisz: √72 = 6√2.
Zapis wykładniczy
Bardzo duże i małe liczby zapisujemy jako a · 10ⁿ: 4 500 000 = 4,5 · 10⁶, a 0,0003 = 3 · 10⁻⁴. Odległość Ziemi od Słońca (około 150 mln km) to 1,5 · 10⁸ km.
Typowe błędy
- 2³ to 8, a nie 6 (nie mnożymy 2 · 3).
- (−3)² = 9, ale −3² = −9 – nawias robi różnicę.
- Dodawanie podstaw przy mnożeniu: 2³ · 2⁴ ≠ 4⁷.
- √(a + b) to nie √a + √b (np. √(9 + 16) = 5, a nie 3 + 4 = 7).
Zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Oblicz 3⁴ · 3² ÷ 3³.
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Uprość √48.
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. Zapisz 0,000 25 w zapisie wykładniczym.
Pokaż rozwiązanie
Dlaczego a⁰ = 1?
Zacznij od wzoru na dzielenie potęg: aᵐ ÷ aⁿ = aᵐ⁻ⁿ. Gdy m = n: aⁿ ÷ aⁿ = 1 (bo każda liczba podzielona przez siebie daje 1), a ze wzoru wychodzi a⁰. Zatem a⁰ musi być równe 1. Ta sama logika tłumaczy wykładniki ujemne: 2⁻¹ = 2⁰ ÷ 2¹ = 1/2.
Zadanie z życia – krok po kroku
Zapamiętaj
- aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ; aᵐ ÷ aⁿ = aᵐ⁻ⁿ; (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ.
- a⁰ = 1, a⁻ⁿ = 1/aⁿ.
- √(ab) = √a · √b, ale √(a + b) ≠ √a + √b.
Typowe błędy – uważaj!
- (a + b)² ≠ a² + b² oraz √(a + b) ≠ √a + √b.
- Mnożenie wykładników zamiast dodawania: a² · a³ = a⁵, nie a⁶.
- −3² = −9, ale (−3)² = 9 – nawias ma znaczenie.
Zadanie dodatkowe
Uprość (2³ · 2⁵) ÷ 2⁴ i oblicz √50 − √18 + √2.
Pokaż rozwiązanie
Plan działania w trzech krokach
Zamiana na wspólną podstawę to najczęstszy klucz do zadań z potęgami.
- Zapisz liczby jako potęgi tej samej podstawy.
- Zastosuj działania na wykładnikach.
- Oblicz lub uprość wynik.
Jeszcze jedno zadanie na rozgrzewkę
Uprość 9³ · 27⁻² ÷ 3.
Pokaż rozwiązanie
Wskazówka: jeśli utkniesz, wróć do animacji wyżej i obejrzyj ją krok po kroku – często wystarczy zobaczyć jeden etap jeszcze raz.
Komentarze