Potęga potęgi i potęga iloczynu

Dlaczego (a³)² = a⁶ i co się dzieje z potęgą iloczynu: wykładniki się mnożą, a nawias „rozdziela” wykładnik.

Liczby i działaniaKlasy 7–8

Co to znaczy podnieść potęgę do potęgi? Zapis (23)2 oznacza: weź potęgę 23 = 8 i podnieś ją do kwadratu. Wynik to 64. Można go jednak otrzymać szybciej, nie obliczając 23: wystarczy pomnożyć wykładniki.

Potęga potęgi: wykładniki mnożymy

(23)2 = 23 · 23 = 23+3 = 26 = 64. Mamy dwie grupy po trzy dwójki, razem 3 · 2 = 6 dwójek. Ogólnie: (am)n = am·n.

Nie myl z mnożeniem potęgam · an – wykładniki dodajemy. (am)n – wykładniki mnożymy. Różnica to nawias i dodatkowy wykładnik na zewnątrz.

Potęga iloczynu

(2 · 3)2 = 62 = 36. Ale też 22 · 32 = 4 · 9 = 36. Zachodzi więc (a · b)n = an · bn. Nawias „rozdziela” wykładnik na obie liczby. Podobnie dla ilorazu: (a/b)n = an/bn, np. (2/3)3 = 8/27.

Jak to wykorzystać?

Ułatwia rachunki, gdy liczby są „okrągłe”. Przykład: 24 · 54 = (2 · 5)4 = 104 = 10 000. Przykład: (25 · 4)2 = 1002 = 10 000. Albo 0,53 · 23 = (0,5 · 2)3 = 1.

Przykład: pole i objętośćJeśli bok sześcianu podwoimy, krawędź zmienia się z a na 2a. Objętość wynosi (2a)3 = 23 · a3 = 8a3, a więc rośnie ośmiokrotnie. Pole powierzchni rośnie 22 = 4 razy.

Kolejność w zapisie

Uwaga na różnicę: (am)n to potęga potęgi, a a(mn) to „wieża” potęg, która rośnie znacznie szybciej. Na przykład (23)2 = 64, ale 2(32) = 29 = 512. W zadaniach szkolnych dominuje zapis z nawiasem.

Potęgi o ujemnej podstawie

(−2)3 = −8, bo mnożymy trzy liczby ujemne. (−2)2 = 4. Natomiast −22 = −4, bo znak minus jest przed potęgą. Wynik potęgi jest dodatni dla parzystego wykładnika i ujemny dla nieparzystego (gdy podstawa jest ujemna).

Zadania

1. Zapisz jako jedną potęgę: (52)4, (73)3.

Pokaż rozwiązanie
(52)4 = 58, (73)3 = 79.

2. Oblicz (23)2 ÷ 24.

Pokaż rozwiązanie
26 ÷ 24 = 22 = 4.

3. Oblicz 43 · 253.

Pokaż rozwiązanie
(4 · 25)3 = 1003 = 1 000 000.

Typowe błędy

  • Dodawanie wykładników w (am)n (zamiast mnożenia).
  • Pomijanie nawiasu: −22 to −4, a nie 4.
  • Przyjmowanie, że (a + b)2 = a2 + b2 (to nieprawda!).

Zapamiętaj

  • (am)n = am·n.
  • (a · b)n = an · bn, (a/b)n = an/bn.
  • Dla sumy nie ma takiej reguły: (a + b)n ≠ an + bn.

Skąd się bierze mnożenie wykładników?

W (a3)2 mamy dwie takie same potęgi a3, a w każdej z nich trzy czynniki a. Ułóż je w tabelę: dwa rzędy po trzy a. Razem sześć czynników, czyli a6. Gdyby rzędów było 4, mielibyśmy 3 · 4 = 12 czynników. W ten sposób widać, że iloczyn wykładników to po prostu pole prostokąta z czynnikami.

Zestawienie reguł

Reguły można zestawić w tabelce: am · an daje wykładnik m + n; am ÷ an daje m − n; (am)n daje m · n; (ab)n daje anbn. Warto narysować taką tabelkę na kartce i trzymać ją pod ręką podczas ćwiczeń. Po kilku zadaniach reguły wejdą do pamięci.

Potęgi w zadaniach z geometrii

Pole kwadratu o boku a wynosi a2, a objętość sześcianu a3. Jeśli podwoimy bok, pole rośnie 22 = 4 razy, a objętość 23 = 8 razy. Jeśli potroimy, pole rośnie 9 razy, a objętość 27 razy. Potęga potęgi pojawia się, gdy skalujemy bryły kilka razy z rzędu.

4. Upraszczając (a2 · b)3, co otrzymamy?

Pokaż rozwiązanie
(a2)3 · b3 = a6b3.

Ćwiczenie na kartce

Wypisz po kolei (21)3, (22)3, (23)3, (24)3. Oblicz każdą wartość zwykłym mnożeniem: 8, 64, 512, 4096. Następnie sprawdź, że wynik odpowiada 23, 26, 29, 212. Wykładniki rosną o 3 za każdym razem, bo mnożymy przez trzy.

Zastosowanie: niewiadome w wykładniku

Zadania typu 2x = 64 rozwiązujemy, zapisując 64 jako potęgę dwójki: 64 = 26, więc x = 6. Dla (32)x = 38 mamy 2x = 8, czyli x = 4. Reguły potęg zamieniają takie zadania w proste równania z wykładnikami.

Powtórka

Przed sprawdzianem narysuj tabelę z czterema regułami i po jednym przykładzie dla każdej. Rozwiąż po jednym zadaniu na regułę. Jeśli któraś sprawia kłopot, wróć do rozpisywania na czynniki: zawsze pomaga zobaczyć, ile czynników jest w całości.

Pułapka z sumą

Wiele osób przenosi regułę z iloczynu na sumę i pisze (a + b)2 = a2 + b2. Sprawdź na liczbach: (2 + 3)2 = 25, a 22 + 32 = 13. Poprawny wzór to (a + b)2 = a2 + 2ab + b2, czyli 4 + 12 + 9 = 25. Ten wzór skróconego mnożenia poznasz w klasie 7 lub 8.

Krótka rutyna

Warto zrobić z tego krótką rutynę: przeczytaj zadanie, zapisz regułę, wykonaj działanie, sprawdź na prostej liczbie i dopiero wtedy oddaj wynik.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.