Prędkość, droga i czas – trójkąt wzorów

Trzy wielkości, jeden wzór s = v · t – i sposób, żeby nigdy go nie pomylić.

Procenty i proporcjeKlasy 6–7

Jeśli jedziesz rowerem z prędkością 15 km/h przez 2 godziny, pokonasz 30 km. To właśnie wzór s = v · t, gdzie s – droga, v – prędkość, t – czas.

Trójkąt wzorówNarysuj trójkąt: na górze s, na dole v i t. Zakryj to, czego szukasz: zakryte s – mnożysz v · t; zakryte v – dzielisz s ÷ t; zakryte t – dzielisz s ÷ v.
Ile trwa podróż?Pociąg jedzie 90 km/h. Ile godzin potrzebuje na 270 km? t = 270 ÷ 90 = 3 h.
Jaka średnia prędkość?45 km w 30 minut to 45 km na pół godziny, czyli 90 km/h.

Uwaga na jednostki

Jeśli prędkość jest w km/h, to czas musi być w godzinach. 45 minut to 0,75 godziny (bo 45/60 = 3/4).

Dla zaawansowanych: 36 km/h to 10 m/s, bo 36 000 m ÷ 3 600 s = 10 m/s. Zapamiętaj: km/h ÷ 3,6 = m/s.

Trójkąt wzorów

s = v · tdroga = prędkość · czas. Z tego: v = s ÷ t oraz t = s ÷ v. Zapamiętaj trójkąt: s na górze, v i t na dole – zasłoń szukaną wielkość, a zobaczysz działanie.

Plan rozwiązywania zadania

  1. Zapisz, co jest dane (np. s = 150 km, t = 2 h).
  2. Zapisz, czego szukamy (v).
  3. Sprawdź jednostki – km/h wymaga km i godzin; m/s wymaga metrów i sekund.
  4. Wybierz wzór i policz.
  5. Zapisz odpowiedź z jednostką.
PrędkośćRowerzysta pokonał 45 km w 3 godziny: v = 45 ÷ 3 = 15 km/h.
CzasPociąg jedzie 90 km/h. Ile godzin potrzebuje na 270 km? t = 270 ÷ 90 = 3 h.
DrogaPieszy idzie 5 km/h przez 2,5 godziny: s = 5 · 2,5 = 12,5 km.

Minuty i godziny

Gdy czas jest podany w minutach, zamień go na godziny: 30 min = 0,5 h, 45 min = 0,75 h, 20 min = 1/3 h. Przykład: 40 km w 40 minut: 40 min = 2/3 h, v = 40 ÷ (2/3) = 60 km/h. Albo: w 40 min to 2/3 godziny, w całej godzinie przejedzie 40 · 3/2 = 60 km.

Zamiana km/h na m/s

36 km/h = 10 m/sDzielimy przez 3,6: 36 ÷ 3,6 = 10. W drugą stronę mnożymy przez 3,6. Dlaczego 3,6? 1 km = 1000 m, a 1 h = 3600 s, więc 1 km/h = 1000/3600 m/s = 1/3,6 m/s.

Prędkość średnia i spotkania

Dwa odcinkiPierwsze 60 km z prędkością 30 km/h (2 h), drugie 60 km z prędkością 60 km/h (1 h). Cała droga 120 km w 3 h. Prędkość średnia = 120 ÷ 3 = 40 km/h (nie 45, czyli nie średnia z prędkości!).
Jadą ku sobieDwa pociągi: 70 km/h i 50 km/h, odległość 360 km. Zbliżają się z prędkością 70 + 50 = 120 km/h, więc spotkają się po 360 ÷ 120 = 3 godzinach.

Typowe błędy

  • Pomieszanie jednostek (minuty ze wzorem na godziny).
  • Liczenie średniej prędkości jako średniej arytmetycznej prędkości.
  • Dzielenie w odwrotnej kolejności (t ÷ s zamiast s ÷ t).
  • Pominięcie jednostki w odpowiedzi.

Zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. Pociąg przejechał 210 km w 2,5 h. Jaka jest jego prędkość?

Pokaż rozwiązanie
v = 210 ÷ 2,5 = 84 km/h.

Zadanie 2. Pies biegnie 6 m/s. Ile metrów przebiegnie w 1,5 minuty?

Pokaż rozwiązanie
1,5 min = 90 s. s = 6 · 90 = 540 m.

Zadanie 3. Ile minut potrwa przejechanie 18 km z prędkością 36 km/h?

Pokaż rozwiązanie
t = 18 ÷ 36 = 0,5 h = 30 minut.

Dlaczego s = v · t?

Prędkość mówi, ile kilometrów pokonujemy w jednej godzinie. Jeśli jedziemy 60 km/h, to w pierwszej godzinie przejedziemy 60 km, w drugiej kolejne 60 km itd. Po t godzinach: 60 · t. To dokładnie ta sama logika, co „ile jest nóg u t psów” – mnożymy liczbę jednostek czasu przez to, ile przypada na jedną. Pozostałe wzory wynikają z odwracania mnożenia na dzielenie.

Zadanie z życia – krok po kroku

Spóźnienie do szkołySzkoła jest 1,2 km od domu. Idziesz 4 km/h. Ile minut potrwa droga? t = 1,2 ÷ 4 = 0,3 h = 0,3 · 60 = 18 minut. Jeśli lekcje zaczynają się o 8:00, musisz wyjść najpóźniej o 7:42. Gdybyś biegł 8 km/h, wystarczy 9 minut.

Zapamiętaj

  • s = v · t, v = s ÷ t, t = s ÷ v.
  • km/h ÷ 3,6 = m/s.
  • Minuty zamieniaj na godziny (÷ 60) przed podstawieniem do wzoru.

Typowe błędy – uważaj!

  • Wstawianie minut do wzoru z km/h – zamień je na godziny.
  • Uśrednianie prędkości: jeśli jedziesz 40 km/h tam i 60 km/h z powrotem, średnia to nie 50 km/h, tylko 48 km/h.
  • Mylenie drogi z przemieszczeniem – w szkolnych zadaniach to to samo, w fizyce nie zawsze.

Zadanie dodatkowe

Rowerzysta jedzie 15 km/h przez 40 minut, a potem 10 km/h przez 30 minut. Ile przejechał i jaka była prędkość średnia?

Pokaż rozwiązanie
Pierwszy odcinek: 15 · 2/3 = 10 km. Drugi: 10 · 0,5 = 5 km. Razem 15 km w 70 minut, czyli 7/6 h. Średnia: 15 ÷ 7/6 = 90/7 ≈ 12,9 km/h.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.