Procenty w sklepie: rabaty, podwyżki i VAT

Jak policzyć cenę po obniżce, ile naprawdę kosztuje produkt i dlaczego dwie obniżki po 10% to nie 20%.

Procenty i proporcjeKlasy 6–8

Procenty spotykamy codziennie: w wyprzedażach, w kredytach, w wynikach sprawdzianów. Opanuj trzy podstawowe zadania.

1. Ile to jest p% z liczby?

15% z 240 zł10% = 24 zł, 5% = 12 zł, więc 15% = 36 zł. Albo: 240 · 0,15 = 36.

2. Cena po obniżce lub podwyżce

Obniżka o 20% oznacza, że płacimy 80% starej ceny, czyli mnożymy przez 0,8. Podwyżka o 20% – płacimy 120%, mnożymy przez 1,2.

Bluza za 150 zł, obniżka 30%Nowa cena: 150 · 0,7 = 105 zł.

3. Jaka była cena przed zmianą?

Po obniżce o 20% buty kosztują 96 zł96 zł to 80% starej ceny. 1% to 96 ÷ 80 = 1,2 zł. Stara cena (100%) to 120 zł.

Pułapka: dwie obniżki

Najpierw obniżka o 10%, potem jeszcze o 10%? To nie jest 20%! Cena 100 zł → 90 zł → 81 zł. Łącznie 19%, bo druga obniżka dotyczy już niższej ceny.

Mnożniki−10% → ×0,9 · −25% → ×0,75 · +5% → ×1,05 · +100% → ×2.

Trzy rodzaje zadań z procentami

Co szukamy? Wzór Przykład
Ile to jest p% z liczby? p/100 · liczba 30% ze 80 = 0,3 · 80 = 24
Jaki to procent? część ÷ całość · 100% 12 z 60 = 0,2 = 20%
Znam część, szukam całości całość = część ÷ (p/100) 15 to 30% liczby → 15 ÷ 0,3 = 50

Promocja krok po kroku

  1. Zapisz cenę początkową (np. 240 zł).
  2. Zamień procent obniżki na ułamek (−35% to 0,35).
  3. Oblicz kwotę obniżki: 0,35 · 240 = 84 zł.
  4. Odejmij: 240 − 84 = 156 zł.
SkrótPo obniżce o 35% płacisz 65% ceny: 0,65 · 240 = 156 zł. Jeden krok zamiast dwóch!

Podwyżka, VAT i prowizja

Podwyżka o 15%Rower za 800 zł drożeje o 15%: 800 · 1,15 = 920 zł. Mnożnik 1,15 = 100% + 15%.
VAT 23%Cena netto 200 zł, brutto: 200 · 1,23 = 246 zł. Z kwoty brutto 246 zł netto policzymy dzieląc: 246 ÷ 1,23 = 200.

Szukanie ceny przed promocją

Po obniżce o 20% buty kosztują 96 złPłacimy 80% starej ceny, więc 96 ÷ 0,8 = 120 zł. Częsty błąd: dodać 20% do 96 (to daje 115,20 zł – źle!). Procent zawsze liczymy od ceny przed zmianą.

Dwie zmiany po sobie

Obniżka o 10%, a potem o 20%Mnożniki: 0,9 · 0,8 = 0,72, czyli łącznie −28% (a nie −30%). Aby uniknąć błędów, mnóż mnożniki, a nie dodawaj procenty.

Typowe błędy

  • Liczenie procentu od niewłaściwej kwoty (od ceny po zmianie zamiast przed).
  • Dodawanie i odejmowanie procentów po kolei: −10% i −20% to nie −30%.
  • Mylenie „o 20%” (zmiana) z „do 20%” (wartość końcowa).
  • Obliczenie połowy procenta: 5% to 5/100 = 0,05, a nie 0,5.

Zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. Spodnie za 180 zł przecenione o 15%. Cena po obniżce?

Pokaż rozwiązanie
Płacimy 85%: 0,85 · 180 = 153 zł. (Obniżka 27 zł.)

Zadanie 2. Cena wzrosła z 40 zł do 46 zł. O ile procent?

Pokaż rozwiązanie
Wzrost: 6 zł. 6 ÷ 40 = 0,15 = 15%.

Zadanie 3. Rabat 30% na zakupy dał oszczędność 54 zł. Ile kosztowały zakupy bez rabatu?

Pokaż rozwiązanie
30% całości = 54 zł. Całość: 54 ÷ 0,3 = 180 zł.

Dlaczego „−20%, potem +20%” nie wraca do punktu wyjścia?

Bo procent zawsze liczymy od aktualnej wartości. Cena 100 zł − 20% to 80 zł. Teraz 20% to już 20% z 80 zł = 16 zł, więc po podwyżce jest 96 zł, a nie 100. Mnożniki pokazują to wprost: 0,8 · 1,2 = 0,96. Dlatego gdy chcesz wrócić do starej ceny po obniżce o 20%, musisz podnieść ją o 25% (bo 0,8 · 1,25 = 1).

Zadanie z życia – krok po kroku

Dwie promocjeKoszulka kosztuje 80 zł. W sklepie A zdjęto 15%, a potem dodatkowe 10% od nowej ceny. W sklepie B – jednorazowo 25%. Gdzie taniej? A: 80 · 0,85 = 68, potem 68 · 0,9 = 61,20 zł. B: 80 · 0,75 = 60 zł. Taniej w B (60 < 61,20) – dwie obniżki (15% i 10%) dają mniej niż 25%.

Zapamiętaj

  • Zmiana o p% to mnożenie przez (1 ± p/100).
  • Kilka zmian po sobie – mnóż mnożniki.
  • Cena przed zmianą = cena po zmianie ÷ mnożnik.

Typowe błędy – uważaj!

  • Dodawanie obniżek: −20% i −10% to nie −30%, bo druga obniżka liczona jest od nowej ceny.
  • Liczenie procentu od niewłaściwej podstawy (od ceny po zmianie zamiast przed).
  • Zapominanie o VAT-cie: cena brutto = netto · 1,23.

Zadanie dodatkowe

Rower kosztuje 1 200 zł. Podniesiono cenę o 10%, potem obniżono o 10%. Ile kosztuje teraz?

Pokaż rozwiązanie
1 200 · 1,1 = 1 320; 1 320 · 0,9 = 1 188 zł – o 12 zł mniej niż na początku, bo drugi procent liczony jest od większej kwoty.

Plan działania w trzech krokach

Mnożniki ułatwiają życie, gdy zmian jest kilka – wystarczy pomnożyć je przez siebie.

  1. Ustal, od jakiej kwoty liczysz procent.
  2. Zamień procent na mnożnik (np. −15% = 0,85).
  3. Pomnóż i sprawdź, czy wynik jest rozsądny.

Jeszcze jedno zadanie na rozgrzewkę

Cena netto 200 zł, VAT 23%. Ile wynosi cena brutto, a ile po rabacie 10% od ceny brutto?

Pokaż rozwiązanie
Brutto: 200 · 1,23 = 246 zł. Po rabacie: 246 · 0,9 = 221,40 zł.

Wskazówka: jeśli utkniesz, wróć do animacji wyżej i obejrzyj ją krok po kroku – często wystarczy zobaczyć jeden etap jeszcze raz.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.