Weź linijkę i dwa punkty na kartce. Możesz przez nie poprowadzić dokładnie jedną prostą: nie dwie, nie żadną. Dlatego dwa punkty w zupełności wystarczą, żeby zapisać wzór prostej. W tym poradniku nauczysz się to robić bez zgadywania.
Wzór prostej
Prosta, która nie jest pionowa, ma wzór y = ax + b. Liczba a to współczynnik kierunkowy (nachylenie), a b to wyraz wolny, czyli miejsce, w którym prosta przecina oś y. Gdy znasz dwa punkty, musisz znaleźć dwie niewiadome: a oraz b.
Krok 1: współczynnik kierunkowy
Współczynnik a mówi, o ile zmienia się y, gdy x rośnie o 1. Dla punktów (x₁, y₁) i (x₂, y₂) liczymy go ze wzoru:
Jeśli a jest dodatnie, prosta rośnie (idzie w górę w prawo). Jeśli ujemne, maleje. Gdy a = 0, prosta jest pozioma.
Krok 2: wyraz wolny
Znamy już a. Wybieramy dowolny z dwóch punktów, wstawiamy jego współrzędne do wzoru y = ax + b i wyznaczamy b: b = y − a·x.
Druga metoda: układ równań
Możesz też wstawić oba punkty do y = ax + b i rozwiązać układ. Dla A(1, 3) i B(4, 9): 3 = a + b oraz 9 = 4a + b. Odejmujemy pierwsze równanie od drugiego: 6 = 3a, więc a = 2, a stąd b = 3 − 2 = 1. Wynik jest taki sam, y = 2x + 1. Ta metoda przydaje się, gdy nie pamiętasz wzoru na a.
Gdy x jest taki sam
Jeśli oba punkty mają ten sam x, np. (3, 1) i (3, 7), prosta jest pionowa. Ma wzór x = 3, a wzoru y = ax + b dla niej nie ma (dzielilibyśmy przez zero). Taka prosta nie jest wykresem funkcji, bo jednemu argumentowi odpowiada wiele wartości.
Czy trzy punkty leżą na jednej prostej?
Takie punkty nazywamy współliniowymi. Sprawdzamy je w trzech krokach: liczymy wzór prostej przez dwa punkty, wstawiamy x trzeciego punktu i porównujemy wynik z jego y.
Szukanie brakującej współrzędnej
Zadania często mówią: „punkty A, B i C(6, k) leżą na jednej prostej, znajdź k”. Wyznacz wzór prostej przez A i B, a potem podstaw x = 6 i oblicz y. To właśnie jest szukane k.
Co można policzyć, gdy znasz wzór
Z wzoru y = 2x + 1 odczytasz od razu, że prosta przecina oś y w punkcie (0, 1). Miejsce zerowe znajdziesz, przyrównując y do zera: 0 = 2x + 1, więc x = −1/2. Możesz też obliczyć y dla dowolnego x, np. dla x = 10 dostajemy y = 21. W ten sposób z dwóch punktów dostajesz całą prostą, a więc nieskończenie wiele nowych punktów.
Gdy y jest takie samo w obu punktach, np. (1, 4) i (6, 4), licznik wzoru na a wynosi 0, więc a = 0. Prosta jest pozioma i ma wzór y = 4.
Najczęstsze błędy
- Mieszanie kolejności: licznik (y₂ − y₁) i mianownik (x₂ − x₁) muszą być liczone w tej samej kolejności punktów.
- Gubienie znaków przy liczbach ujemnych: wstawiaj je w nawiasie.
- Odjęcie od siebie y i x, zamiast dwóch różnic.
- Zapominanie o sprawdzeniu wzoru na drugim punkcie.
Sprawdź siebie
1. Znajdź wzór prostej przez punkty (−1, −5) i (3, 7).
Pokaż rozwiązanie
2. Prosta przechodzi przez (2, 6) i (5, 0). Podaj jej wzór.
Pokaż rozwiązanie
3. Czy punkty A(1, 2), B(3, 8) i C(5, 14) leżą na jednej prostej?
Pokaż rozwiązanie
4. Przez punkty (0, 4) i (0, 9) poprowadzono prostą. Czy ma wzór y = ax + b?
Pokaż rozwiązanie
Zapamiętaj
- a = (y₂ − y₁) ÷ (x₂ − x₁), a potem b = y − a·x.
- Wzór sprawdzaj drugim punktem.
- Trzy punkty są współliniowe, gdy trzeci spełnia wzór prostej przez dwa pierwsze.
Poćwicz w grze Prosta przez dwa punkty.
Komentarze