Wyrażenie algebraiczne to zapis, w którym obok liczb występują litery, np. 3x + 5. Litera oznacza liczbę, której jeszcze nie znamy (albo która może się zmieniać). Wyrażenia chcemy upraszczać – tak jak skracamy ułamki – a służy do tego redukcja wyrazów podobnych.
Skąd bierze się pomysł?
Wyobraź sobie koszyk: masz 3 jabłka, dokupujesz jeszcze 2 jabłka i dostajesz 4 gruszki. Razem to 5 jabłek i 4 gruszki – jabłek z gruszkami nie połączysz. Zapis: 3j + 2j + 4g = 5j + 4g. Litera j to „jabłko”, litera g to „gruszka”.
Algorytm redukcji – cztery kroki
- Podkreśl każdy rodzaj wyrazów innym kolorem (np. x – niebieski, liczby – czerwony).
- Zbierz wyrazy podobne obok siebie – pamiętaj o znaku przed każdym z nich!
- Dodaj lub odejmij współczynniki (liczby przy literach).
- Zapisz wynik: najpierw wyraz z x, potem liczba.
Nawiasy: plus i minus przed nawiasem
Gdy przed nawiasem stoi plus, możesz go po prostu zdjąć: 4x + (2x − 5) = 4x + 2x − 5 = 6x − 5.
Gdy przed nawiasem stoi minus, każdy wyraz w środku zmienia znak: 4x − (2x − 5) = 4x − 2x + 5 = 2x + 5.
Dodawanie i odejmowanie sum algebraicznych
Mnożenie liczby przez nawias
Liczba stojąca przed nawiasem mnoży każdy wyraz: 3(2x + 5) = 6x + 15. Minus przed nawiasem to mnożenie przez −1: −(a + b) = −a − b.
Porządkowanie jednomianów
Jednomian to wyraz z jednym zestawem liter i liczbą (współczynnikiem), np. 4ab. Porządkując, mnożymy liczby, potem litery w kolejności alfabetycznej: 2 · a · 3 · b = 6ab; x · x = x²; 5 · y · 2 · x = 10xy.
Sprawdzenie przez podstawienie
Chcesz się upewnić, że uprościłeś dobrze? Wstaw za x jakąś liczbę, np. 2, do wyrażenia przed i po uproszczeniu. Jeśli wyniki się zgadzają, jest bardzo dobrze. Przykład: 5x + 3 + 2x − 1 dla x = 2 daje 10 + 3 + 4 − 1 = 16, a 7x + 2 daje 14 + 2 = 16 ✔.
Typowe błędy
- Łączenie różnych liter: 3x + 2y to nie 5xy ani 5x.
- Gubienie minusa: −3 + 5x to 5x − 3, a nie 5x + 3.
- Pomijanie współczynnika 1: x + x = 2x (a nie x²).
- Zmiana znaku tylko pierwszego wyrazu po minusie przed nawiasem.
Zadania do samodzielnego rozwiązania
- Uprość 9x + 4 − 3x − 1. (6x + 3)
- Oblicz (5x + 2) − (2x + 7). (3x − 5)
- Uprość 3(x + 4) − 2x. (x + 12)
Przećwicz: zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Uprość: 4a + 7b − 2a + b − 3.
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Oblicz: 6x − (4x − 5) + (x + 2).
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. Obwód prostokąta o bokach (3x + 2) i (x + 4) zapisz jak najprościej.
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 4. Uprość: 2(3x − 1) − 3(x − 4).
Pokaż rozwiązanie
Po co nam wyrażenia algebraiczne?
Zamiast liczyć każde zadanie osobno, zapisujesz wzór, który działa dla wszystkich liczb. Przykład: koszt wycieczki to 25 zł za osobę plus 40 zł za autokar: K = 25n + 40, gdzie n to liczba uczestników. Dla n = 10 jest to 290 zł, dla n = 20 – 540 zł. Jedno wyrażenie, tysiąc zadań. A redukcja pozwala uprościć, np. gdy dwóch organizatorów liczy koszty osobno: (25n + 40) + (5n + 10) = 30n + 50.
Komentarze