Redukcja wyrazów podobnych i sumy algebraiczne

Jabłka z jabłkami, gruszki z gruszkami: jak upraszczać wyrażenia z literami i nawiasami.

Algebra i równaniaKlasy 6–7

Wyrażenie algebraiczne to zapis, w którym obok liczb występują litery, np. 3x + 5. Litera oznacza liczbę, której jeszcze nie znamy (albo która może się zmieniać). Wyrażenia chcemy upraszczać – tak jak skracamy ułamki – a służy do tego redukcja wyrazów podobnych.

Skąd bierze się pomysł?

Wyobraź sobie koszyk: masz 3 jabłka, dokupujesz jeszcze 2 jabłka i dostajesz 4 gruszki. Razem to 5 jabłek i 4 gruszki – jabłek z gruszkami nie połączysz. Zapis: 3j + 2j + 4g = 5j + 4g. Litera j to „jabłko”, litera g to „gruszka”.

Wyrazy podobneTo wyrazy z tą samą częścią literową: 3x i 5x są podobne, 3x i 3y nie, 4x i 4x² też nie. Liczby bez liter (wyrazy wolne) są podobne do siebie nawzajem.

Algorytm redukcji – cztery kroki

  1. Podkreśl każdy rodzaj wyrazów innym kolorem (np. x – niebieski, liczby – czerwony).
  2. Zbierz wyrazy podobne obok siebie – pamiętaj o znaku przed każdym z nich!
  3. Dodaj lub odejmij współczynniki (liczby przy literach).
  4. Zapisz wynik: najpierw wyraz z x, potem liczba.
Przykład 15x + 3 + 2x − 1. Z x: 5x + 2x = 7x. Z liczbami: 3 − 1 = 2. Wynik: 7x + 2.
Przykład 2 – z minusem8x − 3y − 2x + 7y. Z x: 8x − 2x = 6x. Z y: −3y + 7y = 4y. Wynik: 6x + 4y.

Nawiasy: plus i minus przed nawiasem

Gdy przed nawiasem stoi plus, możesz go po prostu zdjąć: 4x + (2x − 5) = 4x + 2x − 5 = 6x − 5.

Gdy przed nawiasem stoi minus, każdy wyraz w środku zmienia znak: 4x − (2x − 5) = 4x − 2x + 5 = 2x + 5.

Reguła minusaMinus przed nawiasem to „zmień znak każdemu”. Najczęstszy błąd: zmiana znaku tylko pierwszemu wyrazowi.

Dodawanie i odejmowanie sum algebraicznych

Przykład 3(7x + 4) + (2x − 9) = 7x + 4 + 2x − 9 = 9x − 5.
Przykład 4(7x + 4) − (2x − 9) = 7x + 4 − 2x + 9 = 5x + 13.

Mnożenie liczby przez nawias

Liczba stojąca przed nawiasem mnoży każdy wyraz: 3(2x + 5) = 6x + 15. Minus przed nawiasem to mnożenie przez −1: −(a + b) = −a − b.

Przykład 52(3x − 4) + 5(x + 1) = 6x − 8 + 5x + 5 = 11x − 3.

Porządkowanie jednomianów

Jednomian to wyraz z jednym zestawem liter i liczbą (współczynnikiem), np. 4ab. Porządkując, mnożymy liczby, potem litery w kolejności alfabetycznej: 2 · a · 3 · b = 6ab; x · x = x²; 5 · y · 2 · x = 10xy.

Sprawdzenie przez podstawienie

Chcesz się upewnić, że uprościłeś dobrze? Wstaw za x jakąś liczbę, np. 2, do wyrażenia przed i po uproszczeniu. Jeśli wyniki się zgadzają, jest bardzo dobrze. Przykład: 5x + 3 + 2x − 1 dla x = 2 daje 10 + 3 + 4 − 1 = 16, a 7x + 2 daje 14 + 2 = 16 ✔.

Typowe błędy

  • Łączenie różnych liter: 3x + 2y to nie 5xy ani 5x.
  • Gubienie minusa: −3 + 5x to 5x − 3, a nie 5x + 3.
  • Pomijanie współczynnika 1: x + x = 2x (a nie x²).
  • Zmiana znaku tylko pierwszego wyrazu po minusie przed nawiasem.

Zadania do samodzielnego rozwiązania

  1. Uprość 9x + 4 − 3x − 1. (6x + 3)
  2. Oblicz (5x + 2) − (2x + 7). (3x − 5)
  3. Uprość 3(x + 4) − 2x. (x + 12)

Przećwicz: zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. Uprość: 4a + 7b − 2a + b − 3.

Pokaż rozwiązanie
Wyrazy z a: 4a − 2a = 2a. Wyrazy z b: 7b + b = 8b. Liczba: −3. Wynik: 2a + 8b − 3.

Zadanie 2. Oblicz: 6x − (4x − 5) + (x + 2).

Pokaż rozwiązanie
Pierwszy nawias ma minus, więc zmieniamy znaki: 6x − 4x + 5. Drugi ma plus: + x + 2. Razem: 6x − 4x + x + 5 + 2 = 3x + 7.

Zadanie 3. Obwód prostokąta o bokach (3x + 2) i (x + 4) zapisz jak najprościej.

Pokaż rozwiązanie
Obwód = 2 · ((3x + 2) + (x + 4)) = 2 · (4x + 6) = 8x + 12. Dla x = 1: boki 5 i 5, obwód 20, a 8 + 12 = 20 ✔.

Zadanie 4. Uprość: 2(3x − 1) − 3(x − 4).

Pokaż rozwiązanie
Mnożymy: 6x − 2 − 3x + 12 (minus przed trójką zmienił znaki w nawiasie: −3 · x = −3x, −3 · (−4) = +12). Zbieramy: 6x − 3x = 3x, −2 + 12 = 10. Wynik: 3x + 10.

Po co nam wyrażenia algebraiczne?

Zamiast liczyć każde zadanie osobno, zapisujesz wzór, który działa dla wszystkich liczb. Przykład: koszt wycieczki to 25 zł za osobę plus 40 zł za autokar: K = 25n + 40, gdzie n to liczba uczestników. Dla n = 10 jest to 290 zł, dla n = 20 – 540 zł. Jedno wyrażenie, tysiąc zadań. A redukcja pozwala uprościć, np. gdy dwóch organizatorów liczy koszty osobno: (25n + 40) + (5n + 10) = 30n + 50.

Zasada dla każdego zadania1) Rozpisz nawiasy (zmieniając znaki po minusie). 2) Zbierz wyrazy podobne. 3) Sprawdź podstawieniem prostej liczby, np. x = 1.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.