Liczby dzielimy na rodziny, które się zawierają jedna w drugiej. Dzięki temu pytanie „czy 0,25 jest liczbą całkowitą?” da się rozstrzygnąć w sekundę.
Zbiory liczb
- Naturalne (N): 0, 1, 2, 3, … (w szkole podstawowej zero zalicza się do naturalnych).
- Całkowite (C): naturalne i liczby ujemne: …, −2, −1, 0, 1, 2, …
- Wymierne (W): każda liczba, którą można zapisać ułamkiem a/b, gdzie a jest całkowite, a b całkowite i różne od zera. Mają rozwinięcie dziesiętne skończone lub okresowe.
- Niewymierne (NW): nie da się ich zapisać ułamkiem. Rozwinięcie jest nieskończone i nieokresowe: √2, π.
- Rzeczywiste (R): wszystkie wymierne i niewymierne razem.
Jak rozpoznać
| Liczba | Należy do | Dlaczego |
|---|---|---|
| 7 | N, C, W, R | 7 = 7/1 |
| −3 | C, W, R | ujemna, więc nie naturalna |
| 0,25 | W, R | = 1/4 |
| 0,(3) | W, R | = 1/3 |
| √16 | N, C, W, R | √16 = 4 |
| √2, π, 0,101001000… | NW, R | nieskończone i nieokresowe |
| √5 + 1 | NW, R | niewymierna plus całkowita |
Pułapki
- Pierwiastek nie zawsze jest niewymierny: √9 = 3, ale √10 nie jest ułamkiem.
- Ułamek zwykły nie zawsze jest niewymierny: 2/3 jest wymierny, a 3,14 to tylko przybliżenie π.
- Wynik działania może zmienić rodzaj: √2 · √2 = 2 (wymierne), ale √2 + √2 = 2√2 (niewymierne).
Najczęstsze błędy
- Uznawanie wszystkich pierwiastków za niewymierne.
- Uznawanie liczb ujemnych za naturalne.
- Zakładanie, że rozwinięcie z kropkami („0,333…”) jest niewymierne. To okresowe, więc wymierne.
Sprawdź siebie
1. Do jakich zbiorów należy −8?
Pokaż rozwiązanie
2. Czy √25 jest niewymierny?
Pokaż rozwiązanie
3. Czy liczba 1,414213… (bez końca, bez okresu) jest wymierna?
Pokaż rozwiązanie
Zapamiętaj
- N ⊂ C ⊂ W ⊂ R, a niewymierne to reszta rzeczywistych.
- Rozwinięcie skończone i okresowe to liczba wymierna.
Ćwiczenie online
W ćwiczeniu poniżej dostajesz liczbę, na przykład 7, −3, 2/5, √2 albo π, i wybierasz jej najdokładniejszy opis. Pierwszy poziom to liczby naturalne i całkowite, drugi liczby wymierne, a trzeci niewymierne i rzeczywiste. Po każdej odpowiedzi dowiesz się, dlaczego liczba należy do danego zbioru. Wskazówka: jeśli liczbę da się zapisać jako ułamek dwóch liczb całkowitych, jest wymierna.
Komentarze