Równania liniowe z niewiadomą po obu stronach

Nawiasy, ujemne współczynniki i x po obu stronach – uniwersalny schemat rozwiązywania.

Algebra i równaniaKlasy 7–8

Równanie liniowe to takie, w którym niewiadoma występuje tylko w pierwszej potędze. Rozwiązujemy je według stałego schematu.

  1. Rozwiń nawiasy.
  2. Uprość każdą stronę (zredukuj wyrazy podobne).
  3. Przenieś wyrazy z x na jedną stronę, a liczby na drugą (zmieniając znak).
  4. Podziel przez współczynnik przy x.
  5. Sprawdź.
5x − 7 = 2x + 8Przenosimy 2x na lewo, 7 na prawo: 5x − 2x = 8 + 7. Czyli 3x = 15, x = 5. Sprawdzenie: 25 − 7 = 18 i 10 + 8 = 18 ✔.
3(x − 2) = 2x + 1Rozwijamy: 3x − 6 = 2x + 1. Przenosimy: 3x − 2x = 1 + 6, więc x = 7.

Szczególne przypadki

  • Gdy po uproszczeniu wychodzi 0 = 0 – rozwiązaniem jest każda liczba (równanie tożsamościowe).
  • Gdy wychodzi 0 = 5 – nie ma rozwiązań (równanie sprzeczne).
Pilnuj znaków!Przeniesienie wyrazu na drugą stronę zmienia jego znak. Mnożenie nawiasu przez liczbę ujemną zmienia znaki wszystkich składników w nawiasie.

Algorytm – sześć kroków

  1. Rozwiń nawiasy (pomnóż liczbę przed nawiasem przez każdy wyraz; minus zmienia znaki).
  2. Pozbądź się ułamków – pomnóż obie strony przez wspólny mianownik.
  3. Zredukuj wyrazy podobne po każdej stronie.
  4. Przenieś wyrazy z x na jedną stronę, liczby na drugą (zmieniając znak).
  5. Podziel obie strony przez współczynnik przy x.
  6. Sprawdź wynik w równaniu wyjściowym.
Z ułamkami: x/2 + x/3 = 10Mnożymy przez 6: 3x + 2x = 60, 5x = 60, x = 12. Sprawdzenie: 6 + 4 = 10 ✔.
Wyrazy po obu stronach: 5x − 7 = 2x + 85x − 2x = 8 + 7, 3x = 15, x = 5.

Trzy możliwe wyniki

Po uproszczeniu Przykład Rozwiązania
ax = b, a ≠ 0 2x = 6 jedno: x = 3
0 = 5 (fałsz) x + 1 = x + 6 brak (równanie sprzeczne)
0 = 0 (prawda) 2(x + 1) = 2x + 2 każda liczba (nieoznaczone)

Zadania tekstowe – plan

  1. Oznacz niewiadomą (x – to, o co pytamy).
  2. Zapisz pozostałe wielkości za pomocą x.
  3. Ułóż równanie z treści.
  4. Rozwiąż, sprawdź w treści zadania.
WiekAnia jest o 4 lata starsza od Bartka, a razem mają 26 lat. Bartek: x, Ania: x + 4. x + x + 4 = 26, 2x = 22, x = 11. Bartek ma 11, Ania 15.
BiletyTrzy bilety i plakat kosztują 47 zł, a plakat 8 zł. 3x + 8 = 47, 3x = 39, x = 13 zł.

Typowe błędy

  • Przenoszenie bez zmiany znaku.
  • Mnożenie nawiasu tylko przez pierwszy wyraz.
  • Dzielenie tylko jednej strony przez współczynnik.
  • Brak sprawdzenia w treści zadania tekstowego (np. ujemny wiek).

Zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. Rozwiąż 4(x + 3) = 2x + 20.

Pokaż rozwiązanie
4x + 12 = 2x + 20 → 2x = 8 → x = 4. Sprawdzenie: 4 · 7 = 28 i 8 + 20 = 28 ✔.

Zadanie 2. Rozwiąż (x − 1)/3 = 4.

Pokaż rozwiązanie
Mnożymy przez 3: x − 1 = 12, x = 13.

Zadanie 3. Trzy kolejne liczby naturalne mają sumę 48. Jakie to liczby?

Pokaż rozwiązanie
x + (x + 1) + (x + 2) = 48 → 3x + 3 = 48 → x = 15. 15, 16, 17.

Dlaczego przenosząc wyraz, zmieniamy znak?

Przenoszenie to skrót od „dodaj/odejmij to samo po obu stronach”. Gdy w równaniu 5x − 7 = 2x + 8 chcemy pozbyć się −7 po lewej, dodajemy 7 do obu stron: 5x = 2x + 15. Wygląda, jakby −7 „przeskoczyło” na prawo i zmieniło znak na +7. Reguła „zmień znak” to po prostu skrócony zapis tej operacji.

Zadanie z życia – krok po kroku

Abonament telefonicznyOperator A: 20 zł miesięcznie plus 0,10 zł za minutę. Operator B: 5 zł plus 0,25 zł za minutę. Dla ilu minut koszty są równe? 20 + 0,1x = 5 + 0,25x → 15 = 0,15x → x = 100 minut. Przy mniej niż 100 minutach tańszy jest B, powyżej – A.

Zapamiętaj

  • Rozwiń nawiasy, zredukuj, przenieś, podziel.
  • Sprawdź wynik w równaniu wyjściowym.
  • Zdarza się brak rozwiązań lub nieskończenie wiele – nie panikuj.

Typowe błędy – uważaj!

  • Zapominanie o zmianie znaku przy przenoszeniu wyrazu.
  • Mnożenie nawiasu tylko przez pierwszy wyraz: 2(x − 3) = 2x − 6, nie 2x − 3.
  • Dzielenie przez zero lub przez wyrażenie z niewiadomą.

Zadanie dodatkowe

Rozwiąż 2(3x − 4) − 5 = 4x + 9.

Pokaż rozwiązanie
6x − 8 − 5 = 4x + 9 → 6x − 13 = 4x + 9 → 2x = 22 → x = 11. Sprawdzenie: lewa 2 · 29 − 5 = 53, prawa 44 + 9 = 53.

Plan działania w trzech krokach

Zapisuj po jednym kroku w linijce – to najlepsza ochrona przed znakami.

  1. Rozwiń nawiasy i zredukuj wyrazy podobne.
  2. Zbierz wyrazy z x po jednej stronie.
  3. Podziel przez współczynnik i sprawdź.

Jeszcze jedno zadanie na rozgrzewkę

Rozwiąż (x + 3)/2 = (2x − 1)/3.

Pokaż rozwiązanie
3(x + 3) = 2(2x − 1) → 3x + 9 = 4x − 2 → x = 11. Sprawdzenie: 14/2 = 7 i 21/3 = 7.

Wskazówka: jeśli utkniesz, wróć do animacji wyżej i obejrzyj ją krok po kroku – często wystarczy zobaczyć jeden etap jeszcze raz.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.