Równania z treści zadania: jak ułożyć i rozwiązać

Pięć kroków rozwiązywania zadań tekstowych równaniem: niewiadoma, zapis, rozwiązanie, sprawdzenie i odpowiedź.

Algebra i równaniaKlasy 5–8

Zadania tekstowe to opowieści: o wiekach rodzeństwa, cenach w sklepie albo drogach, które przebywają pociągi. W każdej z nich ukryta jest liczba, której szukamy. Równanie to sposób, żeby ją znaleźć. Jeśli nauczysz się układać równania z treści, rozwiążesz większość zadań z egzaminu ósmoklasisty.

Pięć kroków

  1. Przeczytaj zadanie dwa razy i zaznacz, o co pytają.
  2. Wprowadź niewiadomą: „Niech x oznacza…”. Wybierz wielkość, od której łatwo wyrazić resztę.
  3. Zapisz równanie: zwykle w treści jest informacja o sumie, różnicy lub wyniku, którą przyrównujemy do wyrażenia z x.
  4. Rozwiąż równanie: przenoś liczby na drugą stronę, wykonując działania odwrotne.
  5. Sprawdź w treści zadania i napisz odpowiedź słowną z jednostką.
Odwrotne działaniax + a = b → x = b − a. x − a = b → x = b + a. a · x = b → x = b ÷ a. x ÷ a = b → x = b · a.

Przykład 1: liczba i jej działania

„Pewną liczbę pomnożono przez 4 i dodano 7. Otrzymano 31. Jaka to liczba?” Niech x oznacza szukaną liczbę. Równanie: 4x + 7 = 31. Odejmujemy 7: 4x = 24. Dzielimy przez 4: x = 6.

Przykład 2: wiek

„Ania jest o 5 lat starsza od Basi. Razem mają 31 lat. Ile lat ma każda z nich?” Niech x oznacza wiek Basi. Ania ma x + 5. Równanie: x + (x + 5) = 31, czyli 2x + 5 = 31, 2x = 26, x = 13. Basia ma 13 lat, Ania 18. Sprawdzenie: 13 + 18 = 31.

Przykład 3: kolejne liczby

„Suma trzech kolejnych liczb naturalnych wynosi 51. Jakie to liczby?” Niech n będzie najmniejszą. Wtedy kolejne to n + 1 i n + 2. Równanie: n + (n + 1) + (n + 2) = 51, 3n + 3 = 51, 3n = 48, n = 16. Liczby: 16, 17, 18.

Przykład 4: zakupyZa 3 zeszyty i teczkę za 6 zł zapłacono 21 zł. Ile kosztuje zeszyt? Niech x to cena zeszytu: 3x + 6 = 21, 3x = 15, x = 5 zł. Zeszyt kosztuje 5 zł.

Jak wybrać niewiadomą?

Najlepiej oznaczyć literą wielkość, od której można łatwo wyrazić pozostałe. W zadaniu o wieku Ani i Basi wygodniej brać wiek młodszej osoby, bo starsza to „x + 5”. W zadaniu o kolejnych liczbach – najmniejszą z nich. Jeśli wybierzesz niewygodnie, równanie nadal się rozwiąże, ale będzie trudniejsze.

Gdy równanie nie ma sensu

Po rozwiązaniu sprawdzaj, czy wynik pasuje do treści: wiek nie może być ujemny, liczba osób musi być całkowita, cena dodatnia. Jeśli wychodzi np. x = −3 lat, szukaj błędu w zapisie. To jeden z najlepszych sposobów kontroli.

Zadania

1. Pewna liczba zmniejszona o 9 daje 23. Jaka to liczba?

Pokaż rozwiązanie
x − 9 = 23, więc x = 23 + 9 = 32.

2. Tata jest 3 razy starszy od syna, a razem mają 48 lat. Ile lat ma syn?

Pokaż rozwiązanie
Syn: x, tata: 3x. Równanie x + 3x = 48, 4x = 48, x = 12. Syn ma 12 lat, tata 36.

3. Prostokąt ma obwód 36 cm, a jeden bok jest o 4 cm dłuższy od drugiego. Oblicz boki.

Pokaż rozwiązanie
Krótszy bok x, dłuższy x + 4. Równanie: 2x + 2(x + 4) = 36, 4x + 8 = 36, 4x = 28, x = 7. Boki: 7 cm i 11 cm.

Typowe błędy

  • Brak sprawdzenia wyniku w treści zadania.
  • Pomylenie, od czego ma być „więcej” lub „mniej”.
  • Brak odpowiedzi słownej z jednostką.

Zapamiętaj

  • Określ niewiadomą, zapisz równanie, rozwiąż, sprawdź, odpowiedz.
  • Do wyniku stosuj działania odwrotne.
  • Sprawdź, czy wynik ma sens w opowieści.

Zadania o ruchu

Rowerzysta jedzie z prędkością 15 km/h. Ile czasu zajmie mu trasa 45 km? Niech t oznacza czas: 15t = 45, więc t = 3 godziny. Gdy prędkość zwiększa się, a droga pozostaje taka sama, czas się skraca. W zadaniach o dwóch pojazdach tworzymy dwa wyrażenia na drogę i przyrównujemy je do całej trasy.

Zadania o procentach

Cena po obniżce o 20% wynosi 64 zł. Jaka była cena początkowa? Niech x to cena początkowa: 0,8x = 64, x = 80. Zadanie sprowadziło się do równania z jedną niewiadomą. Mnożymy przez 0,8, bo po obniżce 20% zostaje 80% ceny.

Zadania o stężeniach i mieszaninach

W zadaniu o roztworach tworzymy równanie z masą substancji. Jeśli w x litrach roztworu 10% jest solą, to soli jest 0,1x litra. Takie zadania są trudniejsze, ale schemat jest ten sam: oznacz niewiadomą, wyraź resztę, ułóż równanie i sprawdź.

4. Suma dwóch liczb to 40, a jedna jest o 8 większa od drugiej. Jakie to liczby?

Pokaż rozwiązanie
x + (x + 8) = 40, 2x = 32, x = 16. Liczby: 16 i 24.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.