Rozwinięcia dziesiętne: skończone i okresowe

Kiedy ułamek zwykły ma rozwinięcie skończone, a kiedy okresowe, jak znaleźć okres i cyfrę na dowolnym miejscu po przecinku i jak zamienić 0,(3) na ułamek.

UłamkiKlasy 6–7

Każdy ułamek zwykły da się zapisać w postaci dziesiętnej, wystarczy podzielić licznik przez mianownik. Wynik bywa dwojaki: dzielenie kończy się albo cyfry zaczynają się powtarzać bez końca.

Rozwinięcie skończone i okresowe

  • Skończone: 3/4 = 0,75, 7/8 = 0,875, 1/5 = 0,2.
  • Nieskończone okresowe: 1/3 = 0,333… = 0,(3), 1/7 = 0,142857142857… = 0,(142857).

Cyfry, które się powtarzają, tworzą okres i zapisujemy je w nawiasie.

Jak rozpoznać rodzaj rozwinięcia

ZasadaSkróć ułamek. Jeśli w rozkładzie mianownika na czynniki pierwsze występują tylko 2 i 5, rozwinięcie jest skończone. Jeśli jest jakikolwiek inny czynnik (3, 7, 11…), jest okresowe.
Przykład 17/20: 20 = 2 · 2 · 5, więc rozwinięcie skończone (0,35). 5/12: 12 = 2 · 2 · 3, jest czynnik 3, więc okresowe (0,41666… = 0,41(6)). 6/15 po skróceniu to 2/5, więc skończone (0,4).

Okres: ile cyfr i która cyfra

Przy dzieleniu pisemnym patrz na reszty. Gdy reszta się powtórzy, powtarzają się też cyfry.

Przykład 2: 1/7Reszty kolejno: 3, 2, 6, 4, 5, 1, a potem znów 3. Okres ma 6 cyfr: 0,(142857).

Aby znaleźć cyfrę na n-tym miejscu, podziel n przez długość okresu z resztą. Reszta wskaże cyfrę w okresie (reszta 0 oznacza ostatnią cyfrę okresu).

Przykład 3Jaka cyfra stoi na 20. miejscu rozwinięcia 1/7 = 0,(142857)? 20 : 6 = 3 reszty 2. Druga cyfra okresu to 4, więc 4.

Zamiana okresowego na ułamek zwykły

Dla prostego okresu: 0,(3) = 3/9 = 1/3, 0,(7) = 7/9, 0,(45) = 45/99 = 5/11.

Najczęstsze błędy

  • Ocenianie rozwinięcia przed skróceniem ułamka (6/15 jest skończone).
  • Zaokrąglenie 0,666… do 0,67 i traktowanie go jak dokładnej wartości.
  • Pomyłka przy liczeniu miejsc po przecinku: 1. miejsce to pierwsza cyfra po przecinku.

Sprawdź siebie

1. Czy rozwinięcie 9/40 jest skończone?

Pokaż rozwiązanie
40 = 2 · 2 · 2 · 5, więc tak (0,225).

2. Ile cyfr ma okres rozwinięcia 5/11?

Pokaż rozwiązanie
5/11 = 0,(45), czyli 2 cyfry.

3. Jaka cyfra stoi na 100. miejscu rozwinięcia 1/3?

Pokaż rozwiązanie
Wszystkie cyfry to 3, więc 3.

Zapamiętaj

  • Po skróceniu ułamka sprawdź mianownik: tylko 2 i 5 dają rozwinięcie skończone.
  • Okres to powtarzająca się grupa cyfr. Szukaj powtórzenia reszty.
  • 0,(a) = a/9, 0,(ab) = ab/99.

Poćwicz w grze Rozwinięcia dziesiętne ułamków.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.