Każdy ułamek zwykły da się zapisać w postaci dziesiętnej, wystarczy podzielić licznik przez mianownik. Wynik bywa dwojaki: dzielenie kończy się albo cyfry zaczynają się powtarzać bez końca.
Rozwinięcie skończone i okresowe
- Skończone: 3/4 = 0,75, 7/8 = 0,875, 1/5 = 0,2.
- Nieskończone okresowe: 1/3 = 0,333… = 0,(3), 1/7 = 0,142857142857… = 0,(142857).
Cyfry, które się powtarzają, tworzą okres i zapisujemy je w nawiasie.
Jak rozpoznać rodzaj rozwinięcia
Okres: ile cyfr i która cyfra
Przy dzieleniu pisemnym patrz na reszty. Gdy reszta się powtórzy, powtarzają się też cyfry.
Aby znaleźć cyfrę na n-tym miejscu, podziel n przez długość okresu z resztą. Reszta wskaże cyfrę w okresie (reszta 0 oznacza ostatnią cyfrę okresu).
Zamiana okresowego na ułamek zwykły
Dla prostego okresu: 0,(3) = 3/9 = 1/3, 0,(7) = 7/9, 0,(45) = 45/99 = 5/11.
Najczęstsze błędy
- Ocenianie rozwinięcia przed skróceniem ułamka (6/15 jest skończone).
- Zaokrąglenie 0,666… do 0,67 i traktowanie go jak dokładnej wartości.
- Pomyłka przy liczeniu miejsc po przecinku: 1. miejsce to pierwsza cyfra po przecinku.
Sprawdź siebie
1. Czy rozwinięcie 9/40 jest skończone?
Pokaż rozwiązanie
2. Ile cyfr ma okres rozwinięcia 5/11?
Pokaż rozwiązanie
3. Jaka cyfra stoi na 100. miejscu rozwinięcia 1/3?
Pokaż rozwiązanie
Zapamiętaj
- Po skróceniu ułamka sprawdź mianownik: tylko 2 i 5 dają rozwinięcie skończone.
- Okres to powtarzająca się grupa cyfr. Szukaj powtórzenia reszty.
- 0,(a) = a/9, 0,(ab) = ab/99.
Poćwicz w grze Rozwinięcia dziesiętne ułamków.
Komentarze