Wyobraź sobie, że masz dwie oceny: 4 z kartkówki i 5 ze sprawdzianu. Zwykła średnia to (4 + 5) ÷ 2 = 4,5. Ale sprawdzian jest przecież ważniejszy niż kartkówka, więc nauczyciel mówi: „sprawdzian liczy się trzy razy bardziej”. Wtedy wchodzi średnia ważona, w której każda wartość ma swoją wagę, czyli liczbę mówiącą, jak bardzo się liczy.
Wzór
Dla naszych ocen: kartkówka 4 z wagą 1 i sprawdzian 5 z wagą 3. Średnia ważona to (4 · 1 + 5 · 3) ÷ (1 + 3) = 19 ÷ 4 = 4,75. Jest wyższa niż zwykła średnia 4,5, bo wyższa ocena ma większą wagę.
Co to znaczy, że waga jest większa
Waga 3 oznacza to samo, co policzenie danej oceny trzy razy w zwykłej średniej. Ocena 5 z wagą 3 zachowuje się jak trzy piątki. Średnia ważona zbliża się więc do wartości o największej wadze. Zawsze mieści się między najmniejszą i największą z wartości, więc jeśli wyjdzie Ci wynik spoza tego przedziału, w obliczeniach jest błąd.
Brakująca ocena
Często chcemy wiedzieć, jaką ocenę trzeba dostać, żeby osiągnąć wymaganą średnią. Działamy „od końca”: mnożymy średnią przez sumę wag, żeby poznać potrzebną sumę iloczynów, a potem odejmujemy to, co już mamy.
Nie uśredniaj średnich
W klasie A jest 20 uczniów ze średnią 4, a w klasie B jest 30 uczniów ze średnią 3. Prosta średnia tych dwóch średnich to 3,5, ale jest błędna, bo klasy mają różną liczebność. Poprawnie liczymy średnią ważoną, gdzie wagami są liczby uczniów: (20 · 4 + 30 · 3) ÷ 50 = 170 ÷ 50 = 3,4. Więcej uczniów jest w klasie B, więc wynik jest bliżej jej średniej.
Gdy wagi są procentami
Wagi bywają podane w procentach, np. egzamin 50%, projekt 30%, praca domowa 20%. Wtedy suma wag to 100%, więc nie trzeba dzielić: wystarczy pomnożyć każdą wartość przez jej udział i dodać. Dla ocen 5, 4 i 3: 0,5 · 5 + 0,3 · 4 + 0,2 · 3 = 2,5 + 1,2 + 0,6 = 4,3. To ta sama zasada, tylko wagi są już „znormalizowane”.
Kiedy średnia ważona równa się zwykłej
Gdy wszystkie wagi są takie same, średnia ważona daje dokładnie to samo, co zwykła średnia arytmetyczna. Różnica pojawia się dopiero wtedy, gdy wagi są różne. Dlatego zwykła średnia jest szczególnym przypadkiem ważonej, w której każda wartość ma wagę 1.
Gdzie spotykamy średnią ważoną
- w ocenach z wagami za sprawdziany, kartkówki i prace domowe,
- przy obliczaniu średniej ocen z przedmiotów o różnej liczbie godzin,
- w statystyce, gdy łączymy wyniki z grup różnej wielkości,
- przy mieszaniu produktów: np. kawa o różnych cenach mieszana w różnych proporcjach.
Zanim zaczniesz liczyć, oszacuj wynik. Skoro większość wag przypada na ocenę 5, średnia ważona nie może wyjść poniżej 4. Takie szybkie sprawdzenie wyłapuje większość pomyłek rachunkowych jeszcze przed oddaniem zadania.
Najczęstsze błędy
- Dzielenie przez liczbę ocen zamiast przez sumę wag.
- Pomylenie wagi z oceną (która liczba jest którą).
- Uśrednianie samych średnich bez uwzględnienia liczebności grup.
- Zapominanie, że wynik musi leżeć między najmniejszą i największą wartością.
Sprawdź siebie
1. Ocena 3 z wagą 1 i ocena 5 z wagą 4. Oblicz średnią ważoną.
Pokaż rozwiązanie
2. Oceny: 4 (waga 2), 5 (waga 3), 2 (waga 5). Oblicz średnią ważoną.
Pokaż rozwiązanie
3. W klasie A jest 10 uczniów ze średnią 5, a w klasie B 30 uczniów ze średnią 3. Jaka jest średnia obu klas razem?
Pokaż rozwiązanie
4. Oceny 3 (waga 1) i 5 (waga 1). Trzecia ocena ma wagę 2. Jaka musi być, żeby średnia ważona wyniosła 4?
Pokaż rozwiązanie
Zapamiętaj
- Średnia ważona = suma (wartość · waga) ÷ suma wag.
- Brakującą ocenę znajdujesz „od końca”.
- Średnich grup o różnej liczebności nie uśredniamy po prostu.
Poćwicz w grze Średnia ważona.
Komentarze