Sudoku
W diagramie wpisujemy cyfry tak, aby w każdym wierszu, w każdej kolumnie i w każdej ramce znalazła się każda cyfra tylko raz. Nie trzeba w ogóle liczyć – to czysta logika.
- Jedyna możliwość: jeśli w wierszu brakuje jednej cyfry, wpisz ją.
- Wykluczanie: dla pustego pola sprawdź cyfry w jego wierszu, kolumnie i ramce – ta, której nie ma, może tam pasować.
- Jedyne miejsce: jeśli w ramce cyfra 3 może stanąć tylko w jednym polu – tam ją wpisz.
- Notuj kandydatów ołówkiem – i nie bój się je wymazywać.
Magiczny kwadrat
To tablica liczb, w której sumy w wierszach, kolumnach i na przekątnych są takie same. Najmniejszy z liczbami 1–9 ma sumę 15, a w środku zawsze stoi 5. Według chińskiej legendy podobny układ miał być widoczny na skorupie żółwia.
Jeśli w wierszu znasz dwie liczby i sumę magiczną, trzecią obliczysz, odejmując: 15 − 7 − 2 = 6.
Zagraj: Sudoku 4×4, Sudoku 6×6 i Magiczny kwadrat.
Magiczny kwadrat 3 × 3 – jak go zbudować?
Liczby od 1 do 9 układamy tak, aby suma w każdym wierszu, kolumnie i przekątnej wynosiła tę samą liczbę – tzw. stałą magiczną. Dla kwadratu 3 × 3 liczymy ją łatwo: suma wszystkich liczb 1 + … + 9 = 45, a że są trzy wiersze, każdy musi dać 45 ÷ 3 = 15.
Schemat wypełniania (metoda syjamska) – krok po kroku
- Wpisz 1 w środku górnego wiersza.
- Kolejne liczby wpisuj ukośnie w prawo i w górę.
- Gdy wyjdziesz poza górę – wskocz na dół tej samej kolumny; poza prawą krawędź – na początek wiersza.
- Jeśli pole jest zajęte, wpisz liczbę pod ostatnią.
Jak rozwiązywać sudoku?
Sudoku 9 × 9: w każdym wierszu, kolumnie i bloku 3 × 3 mają się znaleźć cyfry 1–9 bez powtórzeń. Poniższe techniki wystarczą do większości łamigłówek.
- Skanowanie – wybierz cyfrę (np. 5) i sprawdź, w których blokach można ją jeszcze wstawić; często zostaje jedno pole.
- Jedyny kandydat – dla pustego pola wypisz cyfry nieobecne w jego wierszu, kolumnie i bloku; jeśli zostaje jedna – wpisz ją.
- Jedyne miejsce – jeśli w wierszu/kolumnie/bloku cyfra może stać tylko w jednym polu, wpisz ją.
- Pary – dwa pola z tą samą parą kandydatów (np. 2 i 7) „zabierają” te cyfry innym polom w rzędzie.
Skąd się wzięły magiczne kwadraty?
Pierwsze magiczne kwadraty znali Chińczycy przed ponad 2 tysiącami lat (legenda o żółwiu znad Żółtej Rzeki). Dürer umieścił kwadrat 4 × 4 na słynnej rycinie „Melencolia I” z 1514 roku – a w dolnym rzędzie ukrył rok jej powstania.
Typowe błędy
- Zgadywanie bez sprawdzania – w sudoku zawsze da się rozwiązać logiką.
- Przeoczenie, że cyfra może się powtórzyć w bloku, nawet jeśli nie ma jej w wierszu.
- W kwadracie magicznym: sprawdzenie tylko wierszy, bez kolumn i przekątnych.
Zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Magiczny kwadrat 3 × 3: pierwszy wiersz 2, 7, ? . Jaką liczbę wstawić, jeśli stała to 15?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Jaka jest stała magiczna kwadratu 4 × 4 z liczbami 1–16?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. W wierszu sudoku 9 × 9 brakuje cyfr 4 i 9, a w kolumnie pierwszego pustego pola jest już 4. Jaka cyfra tu stoi?
Pokaż rozwiązanie
Dlaczego łamigłówki uczą matematyki?
Sudoku nie wymaga rachunków, ale trenuje logiczne wnioskowanie: „jeśli tu stoi 5, to tam być nie może”. To ten sam sposób myślenia, który stosujemy w dowodach i algorytmach. Magiczne kwadraty łączą arytmetykę z symetrią i kombinatoryką. A rozwiązywanie ich uczy cierpliwości i systematyczności – dwóch najważniejszych cech dobrego matematyka.
Zapamiętaj
- Stała magiczna kwadratu n × n z liczbami 1…n²: n(n² + 1)/2 (dla n = 3 to 15).
- W sudoku szukaj „jedynego kandydata” i „jedynego miejsca”.
- Nie zgaduj – wystarczy logika.
Typowe błędy – uważaj!
- Zgadywanie w sudoku – po błędzie trudno go znaleźć.
- Zapominanie, że w magicznym kwadracie 3 × 3 środkiem jest zawsze 5 (dla liczb 1–9).
- Zbyt szybkie wpisywanie wielu cyfr bez sprawdzania wierszy, kolumn i bloków.
Zadanie dodatkowe
Uzupełnij magiczny kwadrat 3 × 3 (stała 15), jeśli górny rząd to 2, 7, 6, a środek to 5.
Komentarze