Układ współrzędnych to plansza, na której każdy punkt ma „adres”: dwie liczby (x, y). Pierwsza mówi, ile kroków w prawo (albo w lewo), druga – ile w górę (albo w dół). Odbicie punktu w lustrze to po prostu zmiana tego adresu według prostej reguły. Zobacz, jaka to reguła.
Przypomnienie: jak odczytać współrzędne
Zawsze najpierw poziomo (oś x), potem pionowo (oś y). Punkt A(3, −2) znajdziesz tak: od środka układu trzy kroki w prawo, potem dwa kroki w dół. Jeśli liczba jest ujemna, idziemy w przeciwną stronę: w lewo (dla x) albo w dół (dla y).
Trzy reguły odbicia
| Odbicie względem… | Co robimy ze współrzędnymi? | (3, 2) przechodzi w… |
|---|---|---|
| osi x (poziomej) | y zmienia znak, x zostaje | (3, −2) |
| osi y (pionowej) | x zmienia znak, y zostaje | (−3, 2) |
| początku układu O(0, 0) | oba znaki się zmieniają | (−3, −2) |
Postępuj krok po kroku
- Zapisz współrzędne punktu: A(a, b).
- Sprawdź, względem czego odbijasz: osi x, osi y czy początku układu.
- Zmień znak odpowiedniej współrzędnej (albo obu) według tabeli.
- Zapisz wynik w nawiasie i – jeśli możesz – narysuj, żeby sprawdzić.
- Kontrola: odległość od lustra musi być taka sama po obu stronach.
Przykłady
Co można z tego obliczyć?
Odbicia pozwalają budować symetryczne figury. Jeśli trójkąt ma wierzchołki (1, 1), (4, 1) i (2, 3), to po odbiciu względem osi y dostaniemy (−1, 1), (−4, 1), (−2, 3) – trójkąt „po drugiej stronie” lustra, taki sam jak wcześniej. Pole i obwód się nie zmieniają: symetria nie zmienia kształtu ani wielkości.
Typowe błędy
- Zamiana kolejności współrzędnych: pisanie (y, x) zamiast (x, y).
- Zmienianie znaku złej współrzędnej – dlatego zawsze pytaj: „od której osi liczę odległość?”.
- Gubienie minusów przy liczbach ujemnych: odbicie punktu (−3, 4) względem osi y to (3, 4), a nie (−3, −4).
Zadania do samodzielnego rozwiązania
- Odbij P(−2, −6) względem osi x. (−2, 6)
- Odbij Q(8, 0) względem osi y. (−8, 0)
- Jaki punkt jest symetryczny do R(5, −5) względem początku układu? (−5, 5)
Poćwicz w grze poniżej, a potem przejdź do osi symetrii figur.
Przećwicz: zadania z rozwiązaniami
Zadanie 1. Trójkąt ABC ma wierzchołki A(1, 2), B(5, 2), C(3, 6). Odbij go względem osi x i podaj wierzchołki trójkąta A′B′C′.
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 2. Punkt P(−3, 4) odbito względem osi y, a potem wynik względem początku układu. Gdzie jest punkt końcowy?
Pokaż rozwiązanie
Zadanie 3. Punkty A(2, 5) i B są symetryczne względem osi x. Jaka jest długość odcinka AB?
Pokaż rozwiązanie
Gdzie leży punkt? Ćwiartki układu
| Ćwiartka | Znak x | Znak y | Przykład |
|---|---|---|---|
| I (prawy górny róg) | + | + | (3, 2) |
| II (lewy górny) | − | + | (−3, 2) |
| III (lewy dolny) | − | − | (−3, −2) |
| IV (prawy dolny) | + | − | (3, −2) |
Odbicie względem osi x przenosi punkt z ćwiartki I do IV (i odwrotnie), a z II do III. Odbicie względem początku układu przenosi z I do III, a z II do IV – po przeciwległą stronę. Taka mapa pomaga sprawdzić wynik jednym rzutem oka.
Ciekawostka: odbicie względem prostej y = x
Jest jeszcze jedna prosta odbijająca punkty w bardzo prosty sposób: y = x (przekątna układu). Odbicie względem niej zamienia współrzędne miejscami: A(2, 5) ↦ A′(5, 2). Dzięki temu w funkcjach „odwracanych” wykresy są lustrzanymi odbiciami względem tej prostej. Spróbuj: odbij B(−3, 1) względem y = x. Wynik: B′(1, −3).
Typowe błędy – uważaj!
- Pomylenie osi: symetria względem osi x zmienia znak y, względem osi y – znak x.
- Zmiana obu znaków przy symetrii względem jednej osi.
- Zapominanie, że symetria względem początku układu zmienia oba znaki.
Zadanie dodatkowe
Punkt A = (−3, 4) odbij względem osi x, osi y i początku układu.
Komentarze