Twierdzenie Pitagorasa – klucz do trójkątów prostokątnych

a² + b² = c² – skąd się bierze, jak go używać i jak sprawdzić, czy trójkąt jest prostokątny.

GeometriaKlasa 8

W każdym trójkącie prostokątnym suma kwadratów długości przyprostokątnych jest równa kwadratowi długości przeciwprostokątnej:

a² + b² = c²a i b – przyprostokątne (przy kącie prostym), c – przeciwprostokątna (najdłuższy bok, naprzeciw kąta prostego).

Jak to wygląda na kwadratach?

Na trójkącie 3-4-5 zbuduj kwadraty na bokach: ich pola to 9, 16 i 25. Zauważ: 9 + 16 = 25. Dwa mniejsze kwadraty „wypełniają” ten największy.

Trzy typowe zadania

Szukamy przeciwprostokątnejPrzyprostokątne: 6 i 8. c² = 36 + 64 = 100, więc c = 10.
Szukamy przyprostokątnejc = 13, a = 5. b² = 169 − 25 = 144, więc b = 12.
Czy trójkąt 7, 24, 25 jest prostokątny?7² + 24² = 49 + 576 = 625 = 25² ✔. Tak!

Trójki pitagorejskie

Trójki liczb całkowitych spełniające to równanie: (3, 4, 5), (5, 12, 13), (8, 15, 17), (7, 24, 25). Każda ich wielokrotność też jest trójką, np. (6, 8, 10), (9, 12, 15).

Sprytne zastosowanie: aby wytyczyć kąt prosty w terenie, budowniczowie mogą użyć sznurka z węzłami tworzącego trójkąt 3-4-5.

Twierdzenie i jego zapis

a² + b² = c²W trójkącie prostokątnym suma kwadratów długości przyprostokątnych (boków przy kącie prostym) jest równa kwadratowi długości przeciwprostokątnej (boku naprzeciw kąta prostego – zawsze najdłuższego).

Obliczanie przeciwprostokątnej – krok po kroku

  1. Zidentyfikuj kąt prosty i dwa boki, które go tworzą (a i b).
  2. Podnieś je do kwadratu: a², b².
  3. Dodaj: c² = a² + b².
  4. Wyciągnij pierwiastek: c = √(a² + b²).
a = 6, b = 8c² = 36 + 64 = 100, więc c = 10.
a = 5, b = 7c² = 25 + 49 = 74, więc c = √74 ≈ 8,6.

Obliczanie przyprostokątnej

Gdy znasz przeciwprostokątną c i jedną przyprostokątną a: b² = c² − a².

c = 13, a = 5b² = 169 − 25 = 144, b = 12.

Trójki pitagorejskie

Zestawy liczb całkowitych spełniających twierdzenie: (3, 4, 5), (5, 12, 13), (8, 15, 17), (7, 24, 25), a także ich wielokrotności: (6, 8, 10), (9, 12, 15), (30, 40, 50). Znając je, często nie musisz liczyć pierwiastków.

Zastosowania

Przekątna prostokątaProstokąt 12 × 9: d = √(144 + 81) = √225 = 15.
Przekątna kwadratuKwadrat o boku a ma przekątną a√2. Dla a = 5: 5√2 ≈ 7,07.
DrabinaDrabina ma 5 m i stoi 3 m od ściany. Dotyka ściany na wysokości √(25 − 9) = 4 m.
Odległość w układzie współrzędnychPunkty A(1, 2) i B(5, 5): różnice 4 i 3, więc |AB| = √(16 + 9) = 5.

Twierdzenie odwrotne

Jeśli w trójkącie o bokach a, b, c zachodzi a² + b² = c², to trójkąt jest prostokątny. Można więc sprawdzić, czy trójkąt o bokach 7, 24, 25 jest prostokątny: 49 + 576 = 625 = 25² ✔.

Typowe błędy

  • Wzięcie złego boku za przeciwprostokątną – to musi być najdłuższy.
  • Zapominanie o pierwiastku na końcu (c² to jeszcze nie c).
  • Odejmowanie kwadratów, gdy szukamy przeciwprostokątnej (i odwrotnie).
  • Stosowanie twierdzenia do trójkąta nieprostokątnego.

Zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. Przyprostokątne mają 9 i 12. Oblicz przeciwprostokątną i obwód.

Pokaż rozwiązanie
c² = 81 + 144 = 225, c = 15. Obwód: 9 + 12 + 15 = 36.

Zadanie 2. Przeciwprostokątna ma 17, jedna przyprostokątna 8. Oblicz drugą.

Pokaż rozwiązanie
b² = 289 − 64 = 225, b = 15 (trójka 8-15-17).

Zadanie 3. Czy trójkąt o bokach 9, 12, 16 jest prostokątny?

Pokaż rozwiązanie
9² + 12² = 81 + 144 = 225, a 16² = 256. Nierówne. Nie jest prostokątny.

Dlaczego to twierdzenie jest prawdziwe?

Jeden z najpiękniejszych dowodów: weź cztery takie same trójkąty prostokątne o przyprostokątnych a, b i przeciwprostokątnej c. Ułóż je w kwadrat o boku a + b tak, aby w środku został mały kwadrat o boku c. Pole dużego: (a + b)². Pole czterech trójkątów: 4 · ½ab = 2ab. Pole środka: c². Zatem (a + b)² = 2ab + c², czyli a² + 2ab + b² = 2ab + c², i po odjęciu 2ab dostajemy a² + b² = c².

Zadanie z życia – krok po kroku

Telewizor 55 caliPrzekątna ekranu to 55 cali (ok. 140 cm), proporcje 16 : 9. Szerokość 16k i wysokość 9k: (16k)² + (9k)² = 140², czyli 256k² + 81k² = 19 600, 337k² = 19 600, k ≈ 7,63. Szerokość ≈ 122 cm, wysokość ≈ 69 cm. Zmieści się na szafce o szerokości 130 cm.

Zapamiętaj

  • a² + b² = c², gdzie c – najdłuższy bok.
  • Trójki 3-4-5, 5-12-13, 8-15-17 oszczędzają pracy.
  • Przekątna kwadratu = a√2.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.