Układ współrzędnych: punkty, odcinki i pola figur

Jak odczytywać i zaznaczać punkty, w której ćwiartce leży punkt, jak liczyć długość odcinków poziomych i pionowych oraz pole prostokąta i trójkąta w układzie współrzędnych.

GeometriaKlasy 6–8

Układ współrzędnych to „mapa” płaszczyzny. Dwie proste prostopadłe, oś x (pozioma) i oś y (pionowa), przecinają się w punkcie (0, 0), czyli w początku układu. Każdy punkt ma adres w postaci pary liczb (x, y).

Para uporządkowanaPierwsza liczba to współrzędna x: ile kratek w prawo (dodatnia) lub w lewo (ujemna) od początku. Druga to y: ile w górę (dodatnia) lub w dół (ujemna). Kolejność ma znaczenie: (2, 5) to inny punkt niż (5, 2).

Jak odczytać współrzędne punktu

  1. Zacznij od początku układu.
  2. Idź poziomo do punktu (w prawo lub w lewo), to jest x.
  3. Idź pionowo (w górę lub w dół), to jest y.
Przykład 1Punkt leży 3 kratki na lewo od osi y i 2 kratki pod osią x. Jego współrzędne to (−3, −2).

Ćwiartki układu

Ćwiartka znak x znak y
I (prawy górny róg) + +
II (lewy górny) − +
III (lewy dolny) − −
IV (prawy dolny) + −

Punkty na osiach nie należą do żadnej ćwiartki. Dla punktu na osi x druga współrzędna to 0, a dla punktu na osi y pierwsza to 0.

Długość odcinka poziomego i pionowego

Jeśli końce odcinka mają tę samą współrzędną y, odcinek jest poziomy, a jego długość to różnica współrzędnych x (większa minus mniejsza). Dla odcinka pionowego liczymy różnicę współrzędnych y.

Przykład 2A = (−4, 3), B = (2, 3). Odcinek jest poziomy, |AB| = 2 − (−4) = 6.

Czwarty wierzchołek prostokąta

Gdy boki prostokąta są równoległe do osi, brakujący wierzchołek bierze po jednej współrzędnej z dwóch sąsiednich wierzchołków.

Przykład 3A = (1, 1), B = (5, 1), C = (5, 4). D leży nad A (x = 1) i obok C (y = 4), więc D = (1, 4).

Pole figury w układzie

Prostokąt o bokach równoległych do osiP = (różnica współrzędnych x) · (różnica współrzędnych y).
Przykład 4Prostokąt z przykładu 3 ma boki 4 i 3, więc P = 12.
Trójkąt z poziomym (lub pionowym) bokiemWeź ten bok jako podstawę. Wysokością jest różnica współrzędnych y trzeciego wierzchołka i podstawy. P = ½ · podstawa · wysokość.
Przykład 5A = (−2, 1), B = (4, 1), C = (1, 5). Podstawa |AB| = 6, wysokość 5 − 1 = 4. P = ½ · 6 · 4 = 12.

Dla figur o skośnych bokach otocz je prostokątem i odejmij pola „odciętych” trójkątów.

Najczęstsze błędy

  • Zamiana kolejności współrzędnych: (y, x) zamiast (x, y).
  • Zły znak współrzędnej po lewej stronie lub poniżej osi.
  • Odjęcie współrzędnych w złej kolejności, przez co długość wychodzi ujemna. Długość to zawsze większa minus mniejsza.
  • Pomylenie wysokości z długością boku skośnego.

Sprawdź siebie

1. W której ćwiartce leży punkt (−4, 7)?

Pokaż rozwiązanie
x < 0, y > 0, czyli w II ćwiartce.

2. Oblicz długość odcinka o końcach (−3, 2) i (5, 2).

Pokaż rozwiązanie
5 − (−3) = 8.

3. Oblicz pole trójkąta o wierzchołkach (0, 0), (8, 0), (3, 5).

Pokaż rozwiązanie
Podstawa 8, wysokość 5: P = ½ · 8 · 5 = 20.

Zapamiętaj

  • Punkt zapisujemy (x, y): najpierw poziomo, potem pionowo.
  • Długość odcinka poziomego lub pionowego to różnica współrzędnych.
  • Pole prostokąta i trójkąta z poziomym bokiem liczymy z różnic współrzędnych.

Poćwicz w grze Układ współrzędnych: punkty i figury.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.