Układy równań: trzy metody, jeden wynik

Dwie niewiadome, dwa równania – metoda podstawiania, dodawania stronami i graficzna. Z przykładami krok po kroku.

Algebra i równaniaKlasa 8 + liceum

Wyobraź sobie, że kupujesz 2 zeszyty i 1 długopis za 11 zł, a kolega 1 zeszyt i 1 długopis za 8 zł. Ile kosztuje zeszyt, a ile długopis? Jedno równanie nie wystarczy, bo ma dwie niewiadome. Potrzebujemy układu równań – dwóch równań, które muszą być spełnione jednocześnie.

Jak zapisać zadanie tekstowe jako układ?

  1. Oznacz niewiadome: x – cena zeszytu, y – cena długopisu.
  2. Zapisz każdą informację jako osobne równanie: 2x + y = 11 oraz x + y = 8.
  3. Rozwiąż układ jedną z metod.
  4. Sprawdź wynik w treści zadania.

Metoda 1: dodawanie (lub odejmowanie) stronami

Pasuje, gdy przy jednej niewiadomej współczynniki są takie same albo przeciwne.

Przykład: x + y = 9 oraz x − y = 3Dodajemy równania: (x + y) + (x − y) = 9 + 3, czyli 2x = 12, więc x = 6. Z pierwszego: 6 + y = 9, więc y = 3. Sprawdzenie: 6 − 3 = 3 ✔.
Przykład: 2x + y = 11 oraz x + y = 8Odejmujemy równania: (2x + y) − (x + y) = 11 − 8, czyli x = 3. Wtedy y = 8 − 3 = 5. Zeszyt: 3 zł, długopis: 5 zł.

Jeśli współczynniki nie pasują, mnożymy całe równanie przez liczbę, aby się „wyrównały”: przy 2x + 3y = 12 i x + y = 5 mnożymy drugie przez 2: 2x + 2y = 10, i odejmujemy: y = 2, x = 3.

Metoda 2: podstawianie

Pasuje, gdy jedna niewiadoma jest już wyrażona przez drugą, np. y = 2x.

  1. Wyznacz jedną niewiadomą z prostszego równania.
  2. Podstaw do drugiego równania – zostanie jedno równanie z jedną niewiadomą.
  3. Rozwiąż je i wróć po drugą niewiadomą.
Przykład: x + y = 18 oraz y = 2xPodstawiamy 2x za y: x + 2x = 18, więc 3x = 18, x = 6. Wtedy y = 12. Sprawdzenie: 6 + 12 = 18 ✔.

Metoda 3: graficzna

Każde równanie liniowe z dwiema niewiadomymi to prosta w układzie współrzędnych. Rozwiązanie układu to punkt przecięcia dwóch prostych.

Trzy możliwości: proste przecinają się w jednym punkcie (jedno rozwiązanie), są równoległe i nigdy się nie spotkają (brak rozwiązań, układ sprzeczny) albo leżą na sobie (nieskończenie wiele rozwiązań, układ nieoznaczony).

Układy z procentami i zadania tekstowe

Przykład: dwa rodzaje biletówNa koncert sprzedano 120 biletów. Normalne po 30 zł, ulgowe po 20 zł, razem za 3 100 zł. Niech x – bilety normalne, y – ulgowe. x + y = 120 oraz 30x + 20y = 3100. Z pierwszego y = 120 − x. Podstawiamy: 30x + 20(120 − x) = 3100, czyli 30x + 2400 − 20x = 3100, więc 10x = 700, x = 70, y = 50. Sprawdzenie: 70 · 30 + 50 · 20 = 2100 + 1000 = 3100 ✔.

Typowe błędy

  • Zapominanie o drugiej niewiadomej – po znalezieniu x trzeba policzyć jeszcze y.
  • Błędne odejmowanie: odjęcie tylko pierwszych wyrazów, bez zmiany znaków w całym równaniu.
  • Brak sprawdzenia w obu równaniach.

Zadania do samodzielnego rozwiązania

  1. x + y = 15, x − y = 5. (x = 10, y = 5)
  2. 2x + y = 13, x + y = 8. (x = 5, y = 3)
  3. x + y = 24, y = 3x. (x = 6, y = 18)

Przećwicz: zadania z rozwiązaniami

Zadanie 1. Rozwiąż układ: 3x + y = 14 oraz x − y = 2.

Pokaż rozwiązanie
Dodajemy równania stronami – y się skróci (+y i −y): 4x = 16, x = 4. Z drugiego: 4 − y = 2, y = 2. Sprawdzenie w pierwszym: 3 · 4 + 2 = 14 ✔. x = 4, y = 2.

Zadanie 2. W stadninie są konie i kury, razem 20 głów i 56 nóg. Ile jest koni, a ile kur?

Pokaż rozwiązanie
k – konie, r – kury. Równania: k + r = 20 oraz 4k + 2r = 56. Z pierwszego r = 20 − k. Podstawiamy: 4k + 2(20 − k) = 56, więc 4k + 40 − 2k = 56, 2k = 16, k = 8, r = 12. Sprawdzenie nóg: 8 · 4 + 12 · 2 = 32 + 24 = 56 ✔. 8 koni i 12 kur.

Zadanie 3. Suma dwóch liczb to 30, a ich różnica to 8. Jakie to liczby?

Pokaż rozwiązanie
x + y = 30, x − y = 8. Dodajemy: 2x = 38, x = 19, y = 11. Liczby: 19 i 11.

Zadanie 4. Układ: x + y = 5 oraz 2x + 2y = 11. Ile ma rozwiązań?

Pokaż rozwiązanie
Drugie równanie podzielone przez 2 to x + y = 5,5. Nie może jednocześnie być x + y = 5 i 5,5. Brak rozwiązań – układ sprzeczny (proste są równoległe).

Którą metodę wybrać?

Sytuacja Najlepsza metoda
Przy jednej niewiadomej są te same lub przeciwne współczynniki dodawanie / odejmowanie stronami
Jedna niewiadoma jest już wyznaczona (y = …) podstawianie
Potrzebny jest obraz sytuacji lub liczba rozwiązań metoda graficzna

Pamiętaj o kontroli: wynik (x, y) podstaw do obu równań. Jeśli któreś nie wychodzi, szukaj błędu w znakach – to najczęstsza przyczyna.

Sprawdź się!

Zagraj w temacie

Komentarze

Dodaj komentarz

Komentarz pojawi się po zatwierdzeniu. Adres e-mail nie będzie widoczny. Nie podawaj danych osobowych dziecka.